Αλεξάνδρεια Βιβλίο Γράμματα & Τέχνες Ιστορία

Βιβλιοκριτική / Γιάννης Μοσχόπουλος “Τα μυστικά του Βάλτου αλλιώς…”: Μια ιστορική μονογραφία που τιμά το μέγεθος του Μακεδονικού Αγώνα και τους αφανείς του

07/01/2026, 13:32

“Η Τοπική Ιστορία είναι ο κατανοητός τύπος επί των ήλων. Φέρνει τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα κοντά σου, στο μέγεθος της τοπικής κοινωνίας και στα όρια του τόπου, όπου ζεις.” Γιάννης Μοσχόπουλος

Με γνώμονα γραφής την παραπάνω φράση του ο Γιάννης Μοχόπουλος καταθέτει το τελευταίο βιβλίο του, έβδομο στη σειρά, στην Τοπική Ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Καμπανίας – Ρουμλούκι Ημαθίας, με τον τίτλο “Τα μυστικά του Βάλτου αλλιώς…”, εκδόσεις ΦΥΛΑΤΟΣ.

Με τον παρακινδυνευμένο τίτλο του βιβλίου του, που παραπέμπει στο πολυδιαβασμένο ομότιτλο ιστορικό μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα, ο Μοσχόπουλος, προσθέτοντας τη λέξη “αλλιώς”, διαχωρίζει τους ρόλους Ιστορίας και Λογοτεχνίας.

Και φυσικά προσεγγίζει το θέμα του “αλλιώς”, αφού πρόκειται για Ιστορία, που μπορεί να της λείπει ο συναισθηματικός καμβάς πάνω στον οποίο περιγράφονται τα γεγονότα, (και που, βέβαια, πάντα γοητεύει τον αναγνώστη), αλλά η έλλειψη αυτή αντικαθίσταται, και πρέπει, από την γειωμένη αυστηρή και αντικειμενική παράθεσή τους, που αποτελεί το πρωταρχικό ζητούμενο της Ιστορίας.

Και ο Μοσχόπουλος και γνωρίζει το περιεχόμενο του όρου “Ιστορία” και τον τιμά και τον σέβεται.

Διαγράφοντας με τα προηγούμενα βιβλία του μια ιστορική διαδρομή της πατρίδας του μέχρι την Ύστερη Οθωμανοκρατία, ο Μακεδονικός Αγώνας στην περιοχή αυτή, στον Βάλτο της Λίμνης των Γιαννιτσών, που αποκτά μυθικές διαστάσεις, αλλά δεν καταγράφεται ολοκληρωμένα και απουσιάζει κι από τα σχολικά βιβλία, αποτελεί γι’ αυτόν μια παρόρμηση που μετατρέπεται σε αίσθηση χρέους απέναντι όχι μόνο στα ιστορικά γεγονότα, αλλά και απέναντι σ’ εκείνους, επιφανείς και αφανείς, που μετέτρεψαν τον αγώνα σε στόχο ζωής.

Σε μια έκδοση 588 σελίδων, εξαιρετικά καλαίσθητη, με ένα εξώφυλλο που παραπέμπει συναισθηματικά στο σκηνικό των γεγονότων, με μια βιβλιογραφία που το μέγεθός της τρομάζει με τον όγκο του, με φωτογραφίες εποχής δυσεύρετες και πολύτιμες, ο Μοσχόπουλος, δικαιώνοντας τον όρο ιστορικός – ερευνητής, διδάσκει. Διδάσκει ιστορική γραφή, σοβαρότητα, εντιμότητα και ήθος. Και οι λέξεις δεν είναι δυσανάλογες προς το περιεχόμενο του βιβλίου, είναι ο καθρέφτης του.

Δεν είναι εύκολο για τον αναγνώστη να το διαβάσει απνευστί, πρέπει να το μελετήσει. Είναι πολύ εύκολο, όμως να το θαυμάσει κι αυτό προκύπτει από την πρώτη επαφή μαζί του, από τη στιγμή που θα το πάρει στα χέρια του. Και δεν μπορεί παρά να αισθανθεί δέος απέναντι στον χρόνο που χρειάστηκε μια τέτοια χρονοβόρα μελέτη πηγών, ώστε να καταλήξει ο συγγραφέας στη παράθεσή τους.

Ήδη από τον πρόλογο και την εισαγωγή του βιβλίου διαγράφεται όχι μόνο η πορεία που θα έχει το βιβλίο, αλλά και τα χαρακτηριστικά της γραφής του συγγραφέα του.

Λόγος ρέων και διαυγής και αδιαμφισβήτητο πάθος όχι μόνο για την καταγραφή γνωστών γεγονότων αλλά κυρίως για την παράθεση νέων πτυχών που τα φωτίζουν.

Από το 1904 μέχρι το 1908. Έλληνες και Βούλγαροι σ’ έναν αδυσώπητο αγώνα, ο ρόλος των Οθωμανών και των Ρουμανιζόντων, το Ελληνικό Κράτος και ο ρόλος του, οι θέσεις της Ευρώπης.

Οι καλαμιώνες του Βάλτου, οι καλύβες που στήνονται από τα αντίπαλα στρατόπεδα μέσα στη λίμνη, οι πλάβες, (βάρκες), που μετακινούνται αθόρυβα και επικίνδυνα κουβαλώντας τον θάνατο. Οι συνθήκες που κάνουν όχι μόνο τον αγώνα αλλά και την απλή διαβίωση στο Βάλτο αφόρητες. Και προπαντός τα πρόσωπα και οι πράξεις τους.

Μπορεί η πιο γοητευτική φυσιογνωμία του Μακεδονικού Αγώνα στην περιοχή να είναι ο Τέλλος Αγαπηνός, γνωστός ως Τέλλος Άγρας, (αυτός που πρωταγωνιστεί και στο βιβλίο της Πηνελόπης Δέλτα), για τον Μοσχόπουλο όμως και όλοι οι άλλοι, μικροί και μεγάλοι, είτε έχουν το ανάστημα του καπετάν Νικηφόρου είτε αυτό ενός 15χρονου μικρού αγωνιστή, έχουν το δικό τους ειδικό βάρος.

Και βέβαια, δεν αποφεύγει, προς τιμήν του, να αποκαλύψει και σκοτεινές πλευρές αυτού το αιματηρού αγώνα, που αφορούν στην ελληνική πλευρά. Άλλωστε η απαιτούμενη αντικειμενικότητα του ιστορικού, άσχετα με το ότι είναι σχεδόν ανέφικτο να την επιτύχεις απόλυτα, το επιτάσσει κι εκείνος γνωρίζει καλά τι σημαίνει ιστορική έρευνα.

Δε είναι τυχαίο ότι ο ίδιος δηλώνει σε συνέντευξή του:

Όταν γράφω Ιστορία νομίζω ότι παραμερίζω μία κουρτίνα και εισέρχομαι σε έναν άλλο κόσμο και ζω στην εποχή που ερευνώ λειτουργώντας ως διδασκόμενος σκηνοθέτης. Σε κάθε περίπτωση, βέβαια, στην ιστοριογραφία ισχύει αυτό που είπε κάποιος “η αντικειμενικότητα είναι ένα όνειρο, αλλά η εντιμότητα είναι χρέος”.

Εκείνο που έχει να πει κάποιος, τελικά, διαβάζοντας το βιβλίο είναι πως η πατρίδα του Γιάννη Μοσχόπουλου, το Ρουμλούκι και η Ημαθία ολόκληρη ευτύχησαν να έχουν έναν ιστορικό, που βαδίζοντας στα χνάρια του Μέντορά του, του σπουδαίου ιστορικού Γιώργου Χιονίδη, χάραξε τον δικό του δρόμο με συνέπεια σοβαρότητα και πνεύμα χρέους και προσφοράς απέναντι στον τόπο του.

…………….

Συνέντευξη του Γιάννη Μοσχόπουλου στη Φαρέτρα τον Μάρτιο του 2023