Ο ελιγμός του Φιντάν έφερε ήρεμα νερά στο καλώδιο: Από την άδεια στη γραπτή ενημέρωση και πώς η Τουρκία κατοχύρωσε τις διεκδικήσεις από την πίσω πόρτα / γράφει ο Π. Γεωργίου

Παύλος Γεωργίου

Ο Χακάν Φιντάν δεν χρειάστηκε να υψώσει τους τόνους, να απειλήσει με νέα κρίση ή να εμποδίσει το γαλλικό ερευνητικό πλοίο για να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην υπόθεση του Great Sea Interconnector. Του αρκούσαν έξι λέξεις: «Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».

Η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών στις 7 Νοεμβρίου ήρθε σε μια στιγμή κατά την οποία η διπλωματική κινητικότητα γύρω από το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου είχε φτάσει σε κρίσιμο σημείο. Η Αθήνα είχε εκδώσει την άδεια για την επανέναρξη των ερευνών, η Άγκυρα είχε απαντήσει με αντι-NAVTEX αμφισβητώντας την ελληνική αρμοδιότητα και το Παρίσι είχε ανοίξει απευθείας διπλωματικό δίαυλο με την τουρκική πρωτεύουσα.

Ο Φιντάν εμφανίστηκε τότε ως ο άνθρωπος που μπορούσε να δώσει το σήμα της αποκλιμάκωσης. Δεν εξήγησε, ωστόσο, τι ακριβώς είχε συμφωνηθεί, ποια ζητήματα είχαν διευθετηθεί ή αν η Τουρκία είχε μεταβάλει στο ελάχιστο τις πάγιες θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου. Η ασάφεια της δήλωσης δεν ήταν ασήμαντη. Άφηνε στην Άγκυρα το περιθώριο να εμφανίσει την εξέλιξη ως αποτέλεσμα δικής της διπλωματικής διαχείρισης, χωρίς να δεσμεύεται δημόσια σε κάποια συγκεκριμένη υποχώρηση. Αυτός ήταν ο πρώτος ελιγμός του Φιντάν: να εμφανιστεί ως ο συνομιλητής που μπορεί να διευκολύνει την πρόοδο ενός έργου, το οποίο η Τουρκία δεν αποδέχεται ως προς τη γεωπολιτική και νομική του διάσταση.

Η γαλλική note verbale και το λεπτό διπλωματικό παιχνίδι

Το πιο ευαίσθητο σημείο της υπόθεσης βρίσκεται στη γαλλική ρηματική διακοίνωση (note verbale) προς την Άγκυρα. Η Γαλλία, μέσω της διπλωματικής οδού, ενημέρωσε την τουρκική πλευρά για την πρόθεσή της να πραγματοποιηθούν οι έρευνες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου, στο πλαίσιο του GSI.

Η Αθήνα επέμεινε ότι η ενημέρωση δεν ισοδυναμούσε με αίτημα άδειας ούτε συνιστούσε αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας. Η ελληνική θέση ήταν σαφής: η Ελλάδα έχει την αρμοδιότητα να εκδίδει τις απαιτούμενες άδειες στις περιοχές που εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία και δεν χρειάζεται την έγκριση της Τουρκίας για να προχωρήσει. Ωστόσο, η γαλλική διακοίνωση δημιούργησε ένα πολιτικό και διπλωματικό ερώτημα που δεν απαντήθηκε πλήρως. Ποια ακριβώς ήταν η διατύπωσή της και με ποιον τρόπο περιέγραφε την περιοχή των ερευνών;

Η γαλλική διακοίνωση, σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, δεν έπαιρνε θέση στις ελληνοτουρκικές διαφορές της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά ενημέρωνε την Τουρκία για την πρόθεση της Γαλλίας να πραγματοποιήσει έρευνες βυθού. Την ίδια στιγμή, και κατά τις πληροφορίες, Αθήνα και Παρίσι είχαν εντατικές συνομιλίες για τη διατύπωση του εγγράφου, χωρίς να έχει επιτευχθεί τότε ουσιαστική συμφωνία ως προς όλες τις εκκρεμότητες.

Και εδώ βρίσκεται η λεπτή γραμμή: η διπλωματική ενημέρωση μιας τρίτης χώρας δεν αποτελεί αυτομάτως αναγνώριση δικαιωμάτων της. Η Τουρκία, όμως, μπορούσε να αξιοποιήσει πολιτικά το γεγονός ότι η Γαλλία επέλεξε να την ενημερώσει, παρουσιάζοντας την κίνησή της ως ένδειξη ότι η Άγκυρα αποτελεί αναγκαίο συνομιλητή για την εξέλιξη του έργου.

Κατά την ελληνική πλευρά, δεν προκύπτει ότι η Γαλλία ζήτησε τουρκική άδεια ή αποδέχθηκε τις τουρκικές διεκδικήσεις. Ούτε, όμως, μπορεί να αγνοηθεί ότι η διακοίνωση έδωσε στην Άγκυρα ένα «διπλωματικό γεγονός» το οποίο μπορούσε να εντάξει στη δική της αφήγηση.

Η Άγκυρα δεν υποχώρησε

Κι έτσι, η τουρκική στάση δεν άλλαξε ως προς την ουσία των θέσεών της. Με την αντι-NAVTEX, η Άγκυρα επανέφερε τον ισχυρισμό ότι τμήματα της περιοχής των ερευνών εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και ότι οι δραστηριότητες πρέπει να συντονίζονται με τις τουρκικές αρχές.

Η Αθήνα απέρριψε αυτή την προσέγγιση. Ελληνικές διπλωματικές πηγές απάντησαν, το περασμένο Σάββατο, ότι η «εσωτερική διαχείριση» της Τουρκίας δεν αφορά την Ελλάδα και επανέλαβαν ότι η ελληνική πλευρά είναι η αρμόδια για την αδειοδότηση των ερευνών στις περιοχές της δικής της δικαιοδοσίας. Η διαφορά δεν ήταν, επομένως, απλώς διαδικαστική. Πίσω από τις NAVTEX και τις διπλωματικές διακοινώσεις βρισκόταν η πάγια αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες και την ερμηνεία των δικαιωμάτων των δύο χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Φιντάν πέτυχε να κρατήσει ζωντανή αυτή τη διεκδίκηση χωρίς να οδηγήσει, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, την κατάσταση σε σύγκρουση. Η Άγκυρα μπορούσε να δηλώνει ότι το ζήτημα είχε διευθετηθεί, ενώ ταυτόχρονα διατηρούσε τις NAVTEX και τις θέσεις της.

Γι’ αυτό και έχει ιδιαίτερη σημασία το εάν ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, θα γνωστοποιήσει το κείμενο της γαλλικής note verbale, ενδεχομένως δε και της αντίστοιχης τουρκικής απάντησης, το προσεχές Σάββατο κατά την ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών που έχει συγκαλέσει.

Το πλοίο απέπλευσε, αλλά το διπλωματικό ζήτημα δεν έκλεισε

Στις 10 Νοεμβρίου το «Abeille Marengo» απέπλευσε από το Ηράκλειο. Η Τουρκία εξέδωσε νέα NAVTEX, επιχειρώντας να αμφισβητήσει το πλαίσιο των ερευνών. Η ελληνική πλευρά απάντησε με αντι-NAVTEX, απορρίπτοντας την τουρκική παρέμβαση, ενώ και η Κύπρος κινήθηκε στο ίδιο πλαίσιο.

Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι η διαφορά έχει λυθεί. Η Τουρκία εξακολουθεί να αμφισβητεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιούνται οι έρευνες και διατηρεί τη δυνατότητα να ασκεί πολιτική και επιχειρησιακή πίεση.

Το κέρδος του Φιντάν και το ερώτημα για την Αθήνα

Μπορεί, λοιπόν, να θεωρηθεί ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επικράτησε στη διαχείριση της υπόθεσης; Η απάντηση χρειάζεται… λεπτομέρεια και προσοχή. Σε επίπεδο επικοινωνιακής και διπλωματικής τακτικής, ο Φιντάν απέκτησε ένα πλεονέκτημα: εμφανίστηκε ως ο παράγοντας που μπορούσε να καθησυχάσει την κατάσταση, ενώ η Γαλλία χρειάστηκε να διατηρήσει ανοικτό δίαυλο με την Άγκυρα και η Αθήνα να παρακολουθεί προσεκτικά τις διατυπώσεις και τις κινήσεις του Παρισιού.

Από την άλλη πλευρά, αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία εξασφάλισε αναγνώριση των διεκδικήσεών της, ότι η Ελλάδα αποδέχθηκε την ανάγκη τουρκικής άδειας ή ότι το ερευνητικό πλοίο άλλαξε το καθεστώς υπό το οποίο πραγματοποιεί τις εργασίες του. Αντιθέτως, η επανέναρξη των ερευνών με τις ελληνικές και κυπριακές άδειες αποτελεί ένα ουσιαστικό δεδομένο που δεν μπορεί να παρακαμφθεί.

Το πραγματικό αποτέλεσμα είναι πιο σύνθετο**: η Ελλάδα διατήρησε τη θέση της ως προς την αδειοδότηση, η Τουρκία διατήρησε την αμφισβήτησή της και η Γαλλία επιχείρησε να εξασφαλίσει ότι το έργο θα προχωρήσει χωρίς να μετατραπεί σε νέο πεδίο ελληνοτουρκικής κρίσης**. Όπως έγραφε και προ ημερών το Pontiki.gr, περιλαμβάνοντας διατυπώσεις που όλα τα εμπλεκόμενα μέρη μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να υποστηρίξουν ότι «κέρδισαν».

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η διπλωματική ισορροπία εάν η Τουρκία περάσει από τις ανακοινώσεις και τις NAVTEX σε μια πραγματική προσπάθεια παρεμπόδισης του ερευνητικού πλοίου;

Εκεί δεν θα αρκεί μια δήλωση ότι «όλα είναι καλά». Θα χρειαστεί να φανεί ποια είναι η στάση της Γαλλίας, ποια περιθώρια αντίδρασης έχει η Ελλάδα και πόσο αποφασισμένη είναι η ευρωπαϊκή πλευρά να στηρίξει στην πράξη ένα έργο που έχει χαρακτηριστεί στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή διασύνδεση της Κύπρου.

Ο Φιντάν δεν κέρδισε το καλώδιο. Κέρδισε, όμως, χώρο στη διπλωματική σκηνή γύρω από αυτό. Και αυτός είναι ίσως ο πιο ουσιαστικός ελιγμός του: να μετατρέψει μια αμφισβήτηση που δεν έγινε αποδεκτή από την Αθήνα σε έναν παράγοντα που όλοι, Παρίσι, Αθήνα και Λευκωσία, είναι υποχρεωμένοι να συνυπολογίζουν στην επόμενη ημέρα του GSI.

 topontiki.gr