Μάρκο Ρούμπιο: Φτάνει με το realpolitik «βαλιτσάκι» του σε μία Αθήνα που ίσως δεν έχει καταλάβει τις πιθανές «νάρκες» που φέρνει μαζί του / γράφει ο Παύλος Γεωργίου

Παύλος Γεωργίου

Ο Μάρκο Ρούμπιο φτάνει στην Αθήνα σήμερα, Τετάρτη, όχι για να λύσει την ελληνοτουρκική διαφορά για το περιβόητο καλώδιο του project GSI (Great Sea Interconnector), αλλά για κάτι πολιτικά δυσκολότερο: να καταλάβει πώς σκοπεύει η Ελλάδα να διαχειριστεί μια ένταση με την Άγκυρα, που μπορεί να γίνει αμερικανικό πρόβλημα, ενώ δεν αφορά ένα αμερικανικό project. Και αυτό ίσως να είναι κάτι που στην ελληνική κυβέρνηση δεν έχουν αντιληφθεί όλοι όσοι θα έπρεπε.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έρχεται για την έκτη συνεδρίαση του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, με την άμυνα, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια στην επίσημη ατζέντα. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη τοποθετηθεί υπέρ της σταθερότητας, της ενεργειακής ασφάλειας και της συνεργασίας στην περιοχή, ενώ το State Department την περασμένη εβδομάδα κράτησε μια πολιτική ίσων αποστάσεων αναφορικά με τις κόντρες Αθήνας και Άγκυρας τις τελευταίες εβδομάδες για το καλώδιο GSI.

Και εάν είναι κάτι που όλοι πρέπει να αντιληφθούν, είναι ότι ο Rubio δεν έρχεται ως «σωτήρας», πολύ απλά γιατί ο GSI δεν αποτελεί ένα πρόγραμμα αμερικανικού ενδιαφέροντος, μια και η Ουάσιγκτον έχει διαμηνύσει με κάθε τόνο ότι εστιάζει στον λεγόμενο «κάθετο άξονα» (Vertical Energy Corridor).

Αυτή ακριβώς η διαπίστωση κάνει την επίσκεψή του περισσότερο ενδιαφέρουσα. Και για την ελληνική κυβέρνηση περισσότερο απαιτητική. Προφανώς, δεν πρόκειται να «μαλώσει» την Τουρκία ούτε να στηρίξει έναν σχεδιασμό τρίτων.

Ο GSI είναι ευρωπαϊκό project. Είναι έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, και η Κομισιόν έχει επανειλημμένα δηλώσει τη στήριξή της. Η Ελλάδα έχει επίσης ενισχύσει το έργο με την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού επενδυτή. Αλλά η αμερικανική ενεργειακή ατζέντα έχει και άλλα, πιο καθαρά αμερικανικά συμφέροντα.

Το απέδειξε ο ίδιος ο Rubio μόλις λίγα 24ωρα πριν από την άφιξή του στην Αθήνα, όταν επαίνεσε δημόσια την πρέσβειρα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ για την προώθηση των αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων στην Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αναφέροντας ειδικά τον «κάθετο άξονα».

Το μήνυμα είναι περισσότερο από ξεκάθαρο: Ο GSI είναι ευρωπαϊκή στρατηγική υποδομή. Ο Vertical Energy Corridor είναι πολύ πιο καθαρά μέρος της αμερικανικής ενεργειακής στρατηγικής.

Άρα, η Αθήνα θα έκανε λάθος εάν θεωρούσε ότι μια αμερικανική στήριξη προς την Ελλάδα μεταφράζεται αυτομάτως σε αμερικανική ανάληψη του «κόστους» ή του «προβλήματος» για κάθε ελληνικό ενεργειακό project.

Ο Rubio μπορεί να στηρίζει την ενεργειακή διασύνδεση, μπορεί να θέλει την ενεργειακή διαφοροποίηση της περιοχής και να θέλει την Ελλάδα ισχυρό ενεργειακό κόμβο. Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από το να θέλουν οι ΗΠΑ να μπουν μπροστά σε μια νέα ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για το πού και πώς θα περάσει ένα ευρωπαϊκό καλώδιο. Και εδώ βρίσκεται η δύσκολη ερώτηση που περιμένει την Αθήνα και την κυβέρνηση.

Το «γιουρούσι» των Τούρκων και η επόμενη ημέρα

Η Τουρκία, που έχει σηκώσει εδώ και εβδομάδες το θέμα με δημόσιες δηλώσεις υψηλής έντασης, αναφέρει ότι δεν θα επιτρέψει δραστηριότητες που θεωρεί ότι πραγματοποιούνται στην υφαλοκρηπίδα της χωρίς προηγούμενη έγκριση. Η Ελλάδα λέει ότι τουρκική άδεια δεν απαιτείται και ότι το έργο θα προχωρήσει. Οι δύο θέσεις είναι γνωστές. Αυτό που δεν είναι εξίσου γνωστό είναι τι ακριβώς μπορεί να προκύψει την επόμενη ημέρα.

Τι θα κάνει η Αθήνα εάν η τουρκική προειδοποίηση γίνει παρεμπόδιση; Τι θα κάνει εάν εμφανιστεί τουρκικό πλοίο; Ποια θα είναι η ελληνική επιχειρησιακή αντίδραση; Ποιο είναι το σχέδιο συντονισμού με τη Γαλλία; Τι θα ζητήσει η Ελλάδα από τις Βρυξέλλες; Και, κυρίως, τι ακριβώς θα ζητήσει από την Ουάσιγκτον;

Η γαλλική συμμετοχή στον GSI προσθέτει αναμφίβολα ένα ειδικό βάρος. Η Meridiam έχει πλέον πλειοψηφική συμμετοχή στο project και η Nexans εμπλέκεται στις έρευνες του βυθού. Αλλά ούτε η γαλλική σημαία μπορεί να υποκαταστήσει την ελληνική στρατηγική. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη. Η ΕΕ μπορεί να χρηματοδοτεί το έργο, να το χαρακτηρίζει στρατηγικό και να υπερασπίζεται τη σημασία του. Όταν, όμως, ένα πλοίο βρεθεί μπροστά από ένα άλλο πλοίο στην Ανατολική Μεσόγειο, οι Βρυξέλλες δεν θα βρίσκονται στη γέφυρά του. Η Ελλάδα είναι αυτή που θα βρίσκεται εκεί.

Αυτή είναι η άβολη πραγματικότητα στην υπόθεση του καλωδίου και γι’ αυτό η επίσκεψη Rubio δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία για μία ακόμη διαβεβαίωση ότι «οι ΗΠΑ είναι μαζί μας».

Το ερώτημα είναι πολύ πιο συγκεκριμένο: Τι ακριβώς περιμένει η Ελλάδα από τις ΗΠΑ και τι ακριβώς είναι έτοιμη να κάνει η ίδια;

Η Ουάσιγκτον έχει τις δικές της προτεραιότητες. Ο Rubio το υπενθύμισε πριν καν φτάσει στην Αθήνα, αναδεικνύοντας τον Vertical Energy Corridor ως εργαλείο προώθησης των αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Και αυτό κάνει το μήνυμα προς την Αθήνα ακόμη πιο ξεκάθαρο: Μην θεωρείτε ότι επειδή ένα project βρίσκεται στην Ελλάδα, βρίσκεται αυτομάτως και στην κορυφή της αμερικανικής ατζέντας.

Το δύσκολο ερώτημα πίσω από τις κλειστές πόρτες

Ο Rubio δεν χρειάζεται να έρθει στην Αθήνα για να πει στην Ελλάδα να κάνει πίσω, να προχωρήσει ή πώς να κινηθεί. Μπορεί, όμως, να έρθει για να πει κάτι που είναι πολιτικά δυσκολότερο: «Αν προχωρήσετε, να ξέρετε πού πάτε και τι θα κάνετε όταν υπάρξει αντίδραση».

Και προφανώς αυτό θα ερωτήσει ο Rubio, πίσω από τις κλειστές πόρτες και τα χαμόγελα πάνω στα κόκκινα χαλιά: εάν, δηλαδή, η Αθήνα έχει σχέδιο για την επόμενη κίνηση στη σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Rubio έρχεται στην Αθήνα ως υπουργός Εξωτερικών μιας υπερδύναμης που θέλει σταθερότητα ανάμεσα σε δύο συμμάχους της και προφανώς δεν θέλει να επωμιστεί ένα ακόμη «βάρος» σε μια ήδη επιβαρυμένη περιοχή. Πόσο δε μάλλον όταν τους τελευταίους μήνες και η ίδια παρουσιάζει αδυναμία ως προς τις δυνατότητες επίλυσης που έχει στη φαρέτρα της.

Άρα και η Αθήνα δεν μπορεί να του παρουσιάσει απλώς το πρόβλημα, αλλά να του παρουσιάσει και τη λύση που η ίδια προτίθεται να υπερασπιστεί. Με απλά, λαϊκά λόγια, όταν ο Rubio ρωτήσει «και εσείς τι θα κάνετε;», η Αθήνα θα πρέπει να έχει μια απάντηση. Συγκεκριμένη νομικά, διπλωματικά, αλλά και επιχειρησιακά.

Ένα άλλο μήνυμα που μπορεί να φέρει σε δύσκολη θέση την ελληνική κυβέρνηση ενδεχομένως να είναι: «Προχωρήστε όπως νομίζετε, αλλά μην μας φέρετε μπροστά σε ένα τετελεσμένο επεισόδιο μεταξύ δύο συμμάχων». Και αυτή είναι μια πολύ πιο απαιτητική οδηγία για την Αθήνα. Ιδιαίτερα εάν δεν λάβει απάντηση…

Η Κίμπερλι και ο Συρίγος

Ίσως η πλέον ενδεικτική δυναμική των πραγμάτων των τελευταίων ωρών να αφορά δύο πρόσωπα. Υπάρχει κάτι συμβολικό στον δημόσιο έπαινο του Marco Rubio προς την Kimberly Guilfoyle, λίγες ημέρες πριν από την άφιξή του στην Αθήνα. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών δεν περιορίστηκε να χαρακτηρίσει την πρέσβειρα «εξαιρετικά αποτελεσματική». Αναφέρθηκε ειδικά στη δουλειά της για την προώθηση των αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων στην Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με αιχμή τον Vertical Energy Corridor. Το μήνυμα είναι καθαρό: η Guilfoyle έχει αποστολή και η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι την εκτελεί.

Και εδώ αρχίζει η σύγκριση με την Αθήνα. Ο Άγγελος Συρίγος, βουλευτής της ΝΔ, πρώην υφυπουργός και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, δήλωσε ότι η Ελλάδα «υποχώρησε» δύο φορές στην Κάσο το 2024. Η κυβέρνηση έσπευσε να απορρίψει την εκτίμηση, χαρακτηρίζοντάς την προσωπική άποψη και επιμένοντας ότι δεν υπήρξε υποχώρηση. Ο Συρίγος, από την πλευρά του, δεν ανακάλεσε.

Δεν χρειάζεται να αποφασίσει κανείς από εδώ ποιος έχει δίκιο. Το πολιτικά ενδιαφέρον είναι άλλο. Δύο διαφορετικές εκδοχές υπάρχουν για ένα κρίσιμο περιστατικό της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης και η Ελλάδα δεν έχει προσφέρει μια κοινά αποδεκτή, πλήρως τεκμηριωμένη θεσμική αποτίμηση.

Κι όμως, αυτή ακριβώς η εμπειρία είναι που θα έπρεπε να αποτελεί οδηγό για τον GSI. Από αύριο, το σενάριο επιστρέφει σε δυσκολότερη μορφή. Σε αυτό το περιβάλλον, η Guilfoyle έχει έναν συγκεκριμένο ρόλο: να προωθεί τις αμερικανικές προτεραιότητες. Ο Συρίγος έχει έναν άλλο: να θέτει, έστω και άβολα, το ερώτημα εάν η ελληνική πολιτική έχει κόστος όταν συναντά την τουρκική αντίδραση.

Και η κυβέρνηση έχει έναν τρίτο, δυσκολότερο ρόλο: να απαντήσει τι ακριβώς θα κάνει την επόμενη φορά.

 topontiki.gr