“Καλώδιο: Το ροκάνισμα της ελληνικής δικαιοδοσίας” / γράφει ο Δημήτρης Μηλάκας

Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου μπαίνει ξανά σε τροχιά υλοποίησης, με την αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo. Ωστόσο, το πραγματικό ζήτημα δεν περιορίζεται στην ολοκλήρωση ενός σημαντικού ενεργειακού έργου, αλλά αφορά το γεωπολιτικό κόστος της διαδικασίας που επιλέχθηκε για να ξεπεραστεί ο τουρκικός… σκόπελος.

Η Αθήνα επιμένει ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται αποκλειστικά με ελληνικές και κυπριακές άδειες. Η Άγκυρα εμφανίζεται να έχει δώσει τη συγκατάθεσή της, ενώ ανάμεσα στις δύο πλευρές παρεμβλήθηκε η γαλλική διπλωματία, αναλαμβάνοντας την διαχείριση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων!.

Το ερώτημα που προκύπτει λοιπόν είναι εάν, πίσω από την πρόοδο του έργου, διαμορφώνεται ακόμη ένα προηγούμενο που επιτρέπει στην Τουρκία να διεκδικεί ρόλο στην άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

 Τουρκική «συγκατάθεση» με γαλλικό …κλειδί

• Η Άγκυρα καταγράφει επισήμως τις αξιώσεις της. Με NAVTEX υποστηρίζει ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται σε περιοχή που θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα, με τη γνώση και τη συγκατάθεση των τουρκικών αρχών. Η Τουρκία δεν χρειάστηκε να εμποδίσει το ερευνητικό πλοίο για να προβάλει τη διεκδίκησή της. Την κατέγραψε σε επίσημη ναυτιλιακή αναγγελία.

• Η Αθήνα και η Λευκωσία απορρίπτουν την τουρκική αρμοδιότητα. Με αντι-NAVTEX επισημαίνουν ότι οι εργασίες έχουν αδειοδοτηθεί από τις δικές τους αρχές και ότι η τουρκική αναγγελία δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Η ελληνική κυβέρνηση υπογραμμίζει πως ουδέποτε ζητήθηκε άδεια από την Άγκυρα.

• Η Γαλλία αναλαμβάνει τη διπλωματική επικοινωνία. Το Παρίσι ενημέρωσε επισήμως την Τουρκία για τις εργασίες με ρηματική διακοίνωση. Σύμφωνα με ς πληροφορίες του «Ποντικιού» από Έλληνα διπλωμάτη που γνωρίζει το περιεχόμενό της, η Γαλλία αποστασιοποιείται από ζητήματα δικαιοδοσίας επί θαλάσσιων ζωνών. Διευκολύνει δηλαδή το έργο, αποφεύγοντας να εμπλακεί στην ελληνοτουρκική διαφορά.

• Η επιβεβαίωση του «Ποντικιού». Στις 13 Αυγούστου, το «Ποντίκι», με το ρεπορτάζ «Το καλώδιο περνά από την Άγκυρα – Η γαλλική λύση και το τουρκικό τετελεσμένο», είχε αποκαλύψει τη διπλωματική φόρμουλα που εξεταζόταν. Όπως είχε επισημάνει διπλωματική πηγή: «Η Ελλάδα δεν θα ζητήσει τουρκική άδεια, ενώ η Τουρκία θα τη δώσει». Τρεις μήνες αργότερα, η τουρκική επίκληση συγκατάθεσης παρουσιάζει σαφή αντιστοιχία με εκείνη την πρόβλεψη. Με μία ουσιαστική διαφορά: την ενημέρωση της Άγκυρας ανέλαβε τελικά το ίδιο το γαλλικό κράτος και όχι η εταιρεία.

Από τη Βέρνη στο καλώδιο: Πενήντα χρόνια διεκδικήσεων

Η σημερινή εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν εξεταστεί μέσα από την ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Επί μισό αιώνα, η Άγκυρα διευρύνει το πεδίο των διεκδικήσεών της, ενώ διαδοχικές διπλωματικές διευθετήσεις επιχειρούν να αποτρέψουν κρίσεις χωρίς να επιλύουν τις διαφορές. Αντίθετα οικοδομούν την τουρκική επεκτατική πολιτική

• 1976 – Πρακτικό της Βέρνης: Ελλάδα και Τουρκία συμφωνούν να αποφεύγουν ενέργειες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις για την υφαλοκρηπίδα. Η αυτοσυγκράτηση στις έρευνες εντάσσεται στη διπλωματική διαχείριση της διαφοράς, χωρίς να εγκαταλείπονται οι τουρκικές αξιώσεις.

• 1988 – Συμφωνία της Βουλιαγμένης: Μετά την κρίση του 1987, το Μνημόνιο Παπούλια – Γιλμάζ προβλέπει μέτρα αποφυγής στρατιωτικών εντάσεων και διαδικασίες επικοινωνίας στο Αιγαίο. Η ανάγκη αποτροπής κρίσεων αποκτά θεσμοθετημένους μηχανισμούς συνεννόησης, χωρίς να επιλύεται το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας.

• 1996 – Ίμια: Η Τουρκία προβάλλει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία σε νησίδες και βραχονησίδες. Οι διεκδικήσεις της επεκτείνονται πλέον πέρα από την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

• 1997 – Συμφωνία της Μαδρίτης: Στο κοινό ανακοινωθέν Σημίτη – Ντεμιρέλ περιλαμβάνεται αναφορά στον σεβασμό των νόμιμων ζωτικών συμφερόντων και ενδιαφερόντων κάθε χώρας στο Αιγαίο. Η διατύπωση προκαλεί αντιδράσεις στην Ελλάδα, με τους επικριτές της να υποστηρίζουν ότι προσφέρει πρόσθετο διπλωματικό έρεισμα στις τουρκικές αξιώσεις.

• 2026 – Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Η Τουρκία εμφανίζεται να συναινεί σε έρευνες για τις οποίες η Ελλάδα δεν της αναγνωρίζει καμία αρμοδιότητα. Η διπλωματική επικοινωνία πραγματοποιείται μέσω τρίτης χώρας, δημιουργώντας το ερώτημα εάν η συνεννόηση με την Άγκυρα τείνει να καθιερωθεί ως πρακτική προϋπόθεση για αντίστοιχες δραστηριότητες.

Το γεωπολιτικό τίμημα

Οι παραπάνω σταθμοί δεν συνιστούν όλοι νομική αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων. Αναδεικνύουν, ωστόσο, μια διαχρονική δυσκολία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής:

·  να αποτρέψει μια ελληνοτουρκική κρίση χωρίς η διαχείρισή της να προσφέρει στην Άγκυρα νέα επιχειρήματα για τις διεκδικήσεις της.

Η Τουρκία δεν έχει εξασφαλίσει αναγνώριση δικαιοδοσίας για το καλώδιο. Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν αντιδράσει επισήμως, ενώ το ερευνητικό πλοίο κινείται βάσει των δικών τους αδειών. Παραμένει, όμως, το ζήτημα της διπλωματικής διαδικασίας που προηγήθηκε και της τουρκικής επιτυχίας να καταφέρει να  εμφανιστεί ως αναγκαίος συνομιλητής.

Για την κυβέρνηση Μητσοτάκη προκύπτουν δύο συγκεκριμένα ερωτήματα:

• Γιατί κρίθηκε αναγκαία η επίσημη γαλλική διπλωματική επικοινωνία με την Τουρκία, εφόσον η Άγκυρα δεν διαθέτει, σύμφωνα με την ελληνική θέση, αρμοδιότητα αδειοδότησης;

• Πώς διασφαλίζεται ότι αυτή η διευθέτηση δεν θα χρησιμοποιηθεί στο μέλλον από την Τουρκία ως προηγούμενο για την προβολή αντίστοιχων απαιτήσεων;

Η πόντιση του καλωδίου πιθανότατα θα ολοκληρωθεί. Όμως το γεωπολιτικό κόστος για την Ελλάδα είναι βαρύ καθώς ο τρόπος  που υλοποιείται  το έργο  περιορίζει, στην πράξη, την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

 topontiki.gr 

Φαρέτρα