Μια βαθιά δομική αδικία και μια επικίνδυνη οικονομική αντίφαση που βαρύνει τους Έλληνες εργαζόμενους και συνταξιούχους φέρνει στην επιφάνεια η νέα αποκαλυπτική έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) με τίτλο «OECD Pensions Outlook 2026».
Τα στοιχεία της διεθνούς μελέτης συνθέτουν την εικόνα ενός συστήματος όπου ο Έλληνας ασφαλισμένος πληρώνει «χρυσάφι» τις υποχρεωτικές ασφαλιστικές εισφορές κατά τη διάρκεια του εργασιακού του βίου, για να βρεθεί τελικά αντιμέτωπος με αποδοχές που απέχουν παρασάγγας από το να προσφέρουν ένα αξιοπρεπές και σταθερό επίπεδο διαβίωσης στα γηρατειά – ειδικά σε σύγκριση με τους συνταξιούχους των υπόλοιπων αναπτυγμένων κρατών.
Πρωταθλητές στις εισφορές, ουραγοί στην ανταποδοτικότητα
Σύμφωνα με τα ευρήματα του ΟΟΣΑ για το 2024, η Ελλάδα φιγουράρει στις πρώτες θέσεις των χωρών με τη μεγαλύτερη ασφαλιστική επιβάρυνση. Η μέση αποτελεσματική εισφορά στα υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα ξεπερνά το 25% των αποδοχών, την ώρα που ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ διαμορφώνεται στο 18,8%.
Ωστόσο, αυτή η εξοντωτική επιβάρυνση στο κόστος εργασίας δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη οικονομική ασφάλεια. Το ελληνικό σύστημα παραμένει μονομερώς εξαρτημένο από την υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση, η οποία όμως, μετά από διαδοχικές μεταρρυθμίσεις και περικοπές, δυσκολεύεται να προσφέρει την κάλυψη που αναλογεί στις κρατήσεις δεκαετιών.
Η «παγίδα» των προαιρετικών προγραμμάτων
Η έκθεση αναδεικνύει ακόμα μία παράπλευρη απώλεια των υψηλών υποχρεωτικών εισφορών: την αδυναμία των Ελλήνων να αποταμιεύσουν για τη συνταξιοδότησή τους.
Με το διαθέσιμο εισόδημα να ροκανίζεται από τις ασφαλιστικές κρατήσεις και την ακρίβεια, η συμμετοχή σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα και Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) στην Ελλάδα βρίσκεται σε απελπιστικά χαμηλά επίπεδα:
-
Λιγότερο από το 10% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας στην Ελλάδα διαθέτει συμπληρωματική συνταξιοδοτική κάλυψη.
-
Σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιρλανδία και η Ιαπωνία, τα αντίστοιχα ποσοστά αγγίζουν ή ξεπερνούν το 50% με 60%. Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων συνταξιούχων δεν διαθέτει κανένα «μαξιλάρι» ή δεύτερο πυλώνα εισοδήματος, μένοντας απόλυτα εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις και τα ελλείμματα του δημόσιου συστήματος.
Το αδιέξοδο της ιδιωτικής ασφάλισης
Την ίδια ώρα, η ιδιωτική συνταξιοδοτική ασφάλιση αποτελεί το μεγαλύτερο αδιέξοδο για τον Έλληνα ασφαλισμένο, παρά το γεγονός ότι διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ προτείνουν την ιδιωτική αποταμίευση ως «σωσίβιο».
Στην ελληνική πραγματικότητα, τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα ούτε σοβαρά είναι, ούτε μπορούν να εγγυηθούν ένα σταθερό, αξιόλογο μελλοντικό εισόδημα. Η εγχώρια ασφαλιστική αγορά, σε συνδυασμό με το τραπεζικό σύστημα, δεν έχει καταφέρει να χτίσει μια αξιόπιστη κουλτούρα συμπληρωματικής σύνταξης. Τα προγράμματα που προσφέρονται συχνά συνοδεύονται από υψηλό κόστος διαχείρισης, ασαφείς αποδόσεις και συμβόλαια που καταλήγουν σε πενιχρά εφάπαξ αντί για σταθερές, διασφαλισμένες μηνιαίες ροές. Έτσι, όταν ο πολίτης καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην επιβίωση του σήμερα και σε ένα ιδιωτικό συμβόλαιο-«φάντασμα» που δεν προσφέρει καμία εγγύηση για το αύριο, το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: η συνταξιοδοτική ασφάλεια στη χώρα παραμένει ένα άλυτο, επικίνδυνο σταυρόλεξο.
Η χαώδης απόσταση στα συνταξιοδοτικά κεφάλαια
Η σύγκριση των αριθμών είναι καταπέλτης για την πραγματική αγοραστική δύναμη των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων:
Παρά το γεγονός ότι τα κεφάλαια των εγχώριων κεφαλαιοποιητικών σχημάτων (ΤΕΑ και ΤΕΚΑ) σημείωσαν άνοδο φτάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ (αντιστοιχώντας μόλις στο 1,3% του ΑΕΠ), η απόσταση από τη διεθνή πραγματικότητα προκαλεί σοκ. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, τα συνολικά συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 105,6% του ΑΕΠ!
Μάλιστα, η διάρθρωση των ελάχιστων ελληνικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων αποτυπώνει και την έλλειψη επιθετικής ανάπτυξης: το 36,2% είναι τοποθετημένο σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, το 17,4% σε καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα, και μόλις το 15,3% σε μετοχές.
Ελεύθεροι επαγγελματίες: Στα πρόθυρα συνταξιοδοτικού αδιεξόδου
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα ευρήματα για τους αυτοαπασχολούμενους και ελεύθερους επαγγελματίες στην Ελλάδα. Η επιλογή χαμηλών ασφαλιστικών κατηγοριών –συχνά ως μοναδικός τρόπος επιβίωσης απέναντι στα τρέχοντα έξοδα– οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε πενιχρές συντάξεις στο μέλλον. Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι οι αυτοαπασχολούμενοι χρειάζονται σημαντική πρόσθετη ιδιωτική αποταμίευση —ίση με 13,1% του εισοδήματός τους (έναντι 9,7% για τους μισθωτούς)— προκειμένου να καλύψουν το συνταξιοδοτικό κενό. Κάτι τέτοιο, όμως, στην ελληνική αγορά φαντάζει σχεδόν αδύνατο για τη συντριπτική πλειονότητα των επαγγελματιών.
Η θεωρητική «ευημερία» των αριθμών και η πραγματικότητα
Στη θεωρητική προσομοίωση του ΟΟΣΑ, ένας μισθωτός στην Ελλάδα με μέσες αποδοχές και πλήρη, αδιάλειπτο ασφαλιστικό βίο φαίνεται να πιάνει τον στόχο αναπλήρωσης του 70% του εισοδήματός του.
Ωστόσο, οι αναλυτές σπεύδουν να διευκρινίσουν ότι αυτό αποτελεί μια πλασματική εργαστηριακή συνθήκη. Στην ελληνική αγορά εργασίας των αλλεπάλληλων κρίσεων, των περιόδων ανεργίας, των χαμηλών αμειβών και της υποδηλωμένης εργασίας, ο «πλήρης ασφαλιστικός βίος» αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Συμπέρασμα;
Η μελέτη του ΟΟΣΑ αποτυπώνει ανάγλυφα την ελληνική παθογένεια: οι Έλληνες πληρώνουν ακριβότερα από σχεδόν κάθε άλλον Ευρωπαίο το συνταξιοδοτικό τους μέλλον, αλλά λαμβάνουν τις λιγότερες εγγυήσεις. Χωρίς ουσιαστική ενίσχυση της ανταποδοτικότητας και χωρίς κίνητρα για τη δημιουργία συμπληρωματικού εισοδήματος, το ρίσκο της φτωχοποίησης στα γηρατειά παραμένει μια ανοιχτή πληγή για την ελληνική κοινωνία.
Άρθρα
Άρθρα
Άρθρα
Άρθρα
Άρθρα
Άρθρα
