Η υγεία στην… προκρούστειο κλίνη του «προσωπικού γιατρού» / γράφει η Ντάνι Βέργου

«Κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν»
Ιπποκράτης, πριν από περίπου 2.400 χρόνια

Ο μεγάλος ασθενής, η δημόσια Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, που προβλέφθηκε από τον συστατικό νόμο του Εθνικού Συστήματος Υγείας το 1983, ποτέ δεν ολοκληρώθηκε, «χτυπήθηκε» από την πολιτική των μνημονίων, με απολύσεις προσωπικού, κλείσιμο μονάδων, απαξίωση εργαστηρίων και μετακύλιση πόρων στον μεγαλοϊδιωτικό, κρατικοδίαιτο τομέα, σήμερα παραμένει σε τεχνητό κώμα.

Παρά τις υποσχέσεις διαχρονικά όλων των κυβερνήσεων για ανασύστασή της, κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται στο άμεσο μέλλον. Ο λαός ταλαιπωρείται και επιβαρύνεται. Οδηγείται στον ιδιωτικό τομέα, ενώ όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα συνεχίζουν να προσέρχονται ασταμάτητα στα δημόσια νοσοκομεία, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας περίθαλψης, για πάσα νόσο, από ανάγκη, αφού δεν έχουν άλλη επιλογή, δεν υπάρχει πρωτοβάθμια περίθαλψη και δεν έχουν να πληρώσουν. Αλλοι εγκαταλείπουν την υγεία τους ή κάνουν εκπτώσεις…

«Καραμέλα» στο στόμα όλων των κυβερνήσεων από το 1983 και ύστερα, ο αναγκαίος οικογενειακός γιατρός που η Ν.Δ. μετονομάζει σε «προσωπικό γιατρό» -τη στιγμή που τέτοια εξειδίκευση «προσωπικής ιατρικής» δεν υπάρχει διεθνώς σε αντίθεση με τη Γενική/Οικογενειακή Ιατρική-, τον οποίο φέρνει και ξαναφέρνει ως όχημα συρρίκνωσης των παροχών Υγείας.

Η μεγάλη εικόνα

Το πρόγραμμα της Ν.Δ. στην Υγεία το οποίο προχωράει απτόητη προβλέπει περιορισμό της δαπάνης αντί για πραγματική πρόληψη-θεραπεία.

Οι «γαλάζιοι» σχεδιασμοί θέλουν ο πολίτης να μπορεί να λάβει ένα απολύτως βασικό πακέτο παροχών Υγείας (π.χ. συνταγογράφηση και υποτυπώδεις εξετάσεις) για ορισμένα προβλήματα, για συγκεκριμένο αριθμό επισκέψεων τον χρόνο, για συγκεκριμένες ώρες της μέρας και μέρες της εβδομάδας. Θα στερείται όμως τις απαραίτητες εξειδικευμένες ιατρικές πράξεις, την αδιαμεσολάβητη πρόσβαση σε ειδικότητες, αλλά και στα δημόσια νοσοκομεία.

Οι σχεδιασμοί, όπως αποκαλύπτεται σταδιακά, αφορούν αποσπασματικές υπηρεσίες με μοναδική στόχευση το «κόστος» να είναι εντός δημοσιονομικών στόχων. Η σχεδόν ανύπαρκτη δημόσια Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας οδηγεί σε αδυναμία παροχής ακόμα και στοιχειωδών υπηρεσιών στις οικογένειες. Αντί για ανάπτυξη υποδομών, με μαζικές προσλήψεις για τη στελέχωσή τους και τον αναγκαίο εξοπλισμό ώστε να υπάρχει πλήρης κάλυψη όλες τις ώρες της μέρας και όλο τον χρόνο σε υπηρεσίες πρόληψης, θεραπείας και αποκατάστασης, εισήγαγαν τον θεσμό του «προσωπικού γιατρού», με τον οποίο πρέπει να συνδεθούν όλοι, ψάχνοντας από ένα συνονθύλευμα σημείων ΠΦΥ από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, υπονομεύοντας τον ενιαίο και καθοδηγητικό χαρακτήρα που πρέπει να έχει.

«Ο πολίτης θα μπορεί να λάβει ένα απολύτως βασικό πακέτο παροχών Υγείας για ορισμένα προβλήματα, για συγκεκριμένο αριθμό επισκέψεων τον χρόνο, για συγκεκριμένες ώρες της μέρας και μέρες της εβδομάδας, αλλά θα στερείται τις απαραίτητες εξειδικευμένες ιατρικές πράξεις, την αδιαμεσολάβητη πρόσβαση σε ειδικότητες, αλλά και στα δημόσια νοσοκομεία»

Τη δημόσια υγεία διαλύει… με δόσεις η Ν.Δ., με πρόσφατη την τροπολογία στο σχέδιο νόμου με θέμα «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Ταμείο Εκσυγχρονισμού και άλλες διατάξεις» του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (!), με την οποία θέτει ξανά σε πλήρη λειτουργία το σύστημα παραπομπών. Επιχειρεί δηλαδή για ακόμα μια φορά να αλλάξει ριζικά τον τρόπο πρόσβασης σε ειδικούς γιατρούς του ΕΟΠΥΥ και των νοσοκομείων, αφού πλέον βάζει ως προαπαιτούμενο την παραπομπή από τον «προσωπικό γιατρό». Με δυο λόγια ο «προσωπικός γιατρός» θα λειτουργήσει ως «κόφτης» για να κρατηθεί χαμηλά η δαπάνη, αφού θα είναι αυτός και μόνο αυτός που θα κατευθύνει τους πολίτες μέσα στο σύστημα υγείας.

Έτσι οι πολίτες που δεν διαθέτουν «προσωπικό γιατρό» θα πρέπει να βρουν για να εγγραφούν, ενώ σε περιοχές όπου δεν υπάρχει η ειδικότητα του γενικού/οικογενειακού γιατρού το κενό θα καλύπτουν μέχρι και οι αγροτικοί γιατροί! Η προχειρότητα της κυβέρνησης δεν μπορεί να κρυφτεί αφού μεταξύ άλλων «βαφτίζει» τις παλιές θέσεις της «υπηρεσίας υπαίθρου» (αγροτικού) σε θέσεις «προσωπικού γιατρού»!

Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που η κυβέρνηση της Ν.Δ. επιχειρεί κάτι τέτοιο. Παρά τη διαφήμιση στην οποία επιδόθηκε επί σειρά δεκαετιών για την έλευση του «προσωπικού γιατρού», αλλά και τα πρόστιμα τα οποία διέδωσε στη συνέχεια ότι θα έχουν να αντιμετωπίσουν όσοι δεν εγγραφούν, διαφάνηκε ότι ούτε οι πολίτες έσπευσαν να δηλώσουν συμμετοχή μήτε οι ιδιώτες γιατροί ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα.

Τέσσερα χρόνια μετά και μόλις οι μισοί πολίτες έχουν εγγραφεί. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Υγείας, 5.200.000 πολίτες έχουν εγγραφεί στον προσωπικό γιατρό, ενώ υπάρχουν 3.500.000 επιπλέον διαθέσιμες θέσεις…

Τι έχει αλλάξει από το 1983

Ο οικογενειακός γιατρός «ήταν ο κύριος μοχλός για την ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας», ανέφερε η εισηγητική έκθεση του νόμου 1397/83 για το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Χρόνια αργότερα, το 1994, σχέδιο που είχε επεξεργαστεί ο πρώην υπουργός Υγείας Δ. Κρεμαστινός εκτιμούσε ότι οι απαιτούμενοι οικογενειακοί γιατροί ήταν 6.800 και το κόστος εφαρμογής του θεσμού ήταν 50-70 δισ. για την περίοδο 1994-1996 (άρθρο Δ. Κρεμαστινού, «Ελευθεροτυπία», 2.8.2000).

Η εφαρμογή του οικογενειακού γιατρού και στο πλαίσιο των Δικτύων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΔΠΦΥ) -που θεσμοθετήθηκαν με τον νόμο 2519/97- απαιτούσε σημαντική δαπάνη. Σύμφωνα με μελέτη που επιμελήθηκαν οι καθηγητές Γ. Κυριόπουλος, Τρ. Μπεαζόγλου και Ε. Γεωργούση, για να λειτουργήσουν τα ΔΠΦΥ χρειάζονται 3.500 οικογενειακοί γιατροί το 2000, που πρέπει να φτάσουν στους 5.000 το 2001. Συνολικά, πρέπει να γίνουν δαπάνες 50 δισ. το 2000 και 80 δισ. το 2001, με την προοπτική να αφαιρεθούν από τον ιδιωτικό τομέα 50-100 δισ. δραχμές που σπαταλιούνται λόγω των ελλείψεων στην ΠΦΥ. Για την πλήρη κάλυψη δε όλης της χώρας, σύμφωνα με τη μελέτη, χρειάζονται 5.000-6.000 οικογενειακοί γιατροί.

Gatekeeping: άλλο ένα επεισόδιο στην υποβάθμιση της περίθαλψη

Γιώργος Σιδέρης, πρόεδρος Ένωσης Ιατρών Νοσοκομείων Αθηνών – Πειραιώς (ΕΙΝΑΠ)

Είναι γνωστές οι απαράδεκτες και γελοίες τακτικές της κυβέρνησης να περνάει σημαντικά νομοθετήματα σε άσχετα με την Υγεία νομοσχέδια και συνήθως… εκτάκτως και σε περιόδους διακοπών.

Ετσι λοιπόν, το πρόσφατο σχέδιο νόμου του υπουργείου Οικονομικών με θέμα το «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Ταμείο Εκσυγχρονισμού και άλλες διατάξεις» περιείχε άρθρο το οποίο αφορούσε τον προσωπικό γιατρό (!). Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι ο πολίτης δεν θα υφίσταται οικονομική επιβάρυνση για επισκέψεις σε ιατρούς του Εθνικού Συστήματος Υγείας ή σε συμβεβλημένους με τον ΕΟΠΥΥ, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει παραπεμπτικό από τον προσωπικό ιατρό του ή οποιονδήποτε γενικό ιατρό ή παθολόγο ή υπόχρεο προσωπικό ιατρό (πρώην αγροτικό ιατρό)!

«Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συνεχίζει να είναι ένα σκορποχώρι σημείων. ΤΟΜΥ, πρώην ΙΚΑ, ιδιώτες, Κέντρα Υγείας, Περιφερειακά Ιατρεία. Κανένα οργανωμένο σύστημα. «Προσωπικοί» γιατροί βαφτίζονται οι γιατροί όλων των ειδικοτήτων, ακόμα και αγροτικοί γιατροί που μόλις πήραν πτυχίο. Μάταια χιλιάδες ασθενείς προσπαθούν να βρουν άκρη»

Το νέο επεισόδιο στο σίριαλ που παίζεται εδώ και χρόνια εις βάρος της υγείας των ασθενών, σε σκηνοθεσία όλων των κυβερνήσεων, συνεχίζεται. Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συνεχίζει να είναι ένα σκορποχώρι σημείων. ΤΟΜΥ, πρώην ΙΚΑ, ιδιώτες, Κέντρα Υγείας, Περιφερειακά Ιατρεία. Κανένα οργανωμένο σύστημα. «Προσωπικοί» γιατροί βαφτίζονται οι γιατροί όλων των ειδικοτήτων, ακόμα και αγροτικοί γιατροί που μόλις πήραν πτυχίο. Μάταια χιλιάδες ασθενείς προσπαθούν να βρουν άκρη.

Σαν να μην έφταναν αυτά τώρα η κυβέρνηση προχωράει σε ρύθμιση που επιβεβαιώνει αυτό για το οποίο προειδοποιούσε η ΕΙΝΑΠ από τον Οκτώβριο του 2023. Οτι σκοπός τους είναι η εφαρμογή του «προσωπικού γιατρού» να λειτουργήσει ως εργαλείο-κόφτης των παρεχόμενων υπηρεσιών Υγείας, να λειτουργήσει ως φύλακας (gatekeeper) ώστε να περιοριστούν οι δαπάνες. Δεν τους νοιάζει η ουσία, δηλαδή η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας να είναι στελεχωμένη σε υποδομές και προσωπικό ώστε να παίξει τον αναντικατάστατο επιστημονικό της ρόλο. Τους νοιάζει να λειτουργεί ως μηχανισμός «φίλτρου» και περιορισμού της πρόσβασης σε ειδικούς γιατρούς, αντί να αποτελεί ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης και φροντίδας.

Χωρίς μαζικές προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, ενίσχυση των γιατρών των δημόσιων δομών σε μισθούς και ουσιαστική αναβάθμιση της ΠΦΥ, τα προβλήματα θα διαιωνίζονται. Ο θεσμός του «προσωπικού» (πιο σωστά του οικογενειακού) γιατρού είναι σημαντικός στο πλαίσιο της ανάπτυξης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και η συμβολή του στον τομέα της πρόληψης θα ήταν κρίσιμη. Αλλά πού τέτοια για την κυβέρνηση. Εχει άλλες προτεραιότητες.

Οι ανάγκες του λαού στον αντίποδα αυτής της βαρβαρότητας

Αλέξανδρος Ουσταμπασίδης, παιδίατρος, Κέντρο Υγείας Αιγάλεω

«Η Υγεία αποτελεί κοινωνικό αγαθό και όχι εμπόρευμα. Επομένως χρειάζεται κεντρικός σχεδιασμός και αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτονται οι λαϊκές ανάγκες τόσο στην πρωτοβάθμια, όσο στη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια περίθαλψη», λέει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» ο Αλέξανδρος Ουσταμπασίδης, παιδίατρος στο Κέντρο Υγείας Αιγάλεω.

Σήμερα, περιγράφει, δεν υπάρχει κεντρικός σχεδιασμός για την πρόληψη. «Κάτι ΕΣΠΑ και αυτά διάσπαρτα – ένα για το δυσλιπιδαιμικό προφίλ, ένα άλλο για τον καρκίνο. Δεν γίνεται έτσι πρόληψη».

«Ο “προσωπικός γιατρός” της κυβέρνησης είναι “ένα μέτρο-φωτοβολίδα”. Μια διαφήμιση αποκλειστικά και μόνο ανακαινίσεων. Τι κι αν είναι κολλημένες παντού αφίσες και μοιράζονται φλάιερ με το σύνθημα “ΕΣΥ όπως το θες εσύ”. Πουθενά δεν ακούσαμε ότι θα προσληφθεί γιατρός ή νοσηλευτής»

Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας για να είναι ανάχωμα για τα νοσοκομεία πρέπει να είναι δυνατή, τονίζει και προσθέτει ότι αν αξίζει να γίνει μια επένδυση αυτή είναι στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, «δεν μπορεί μια απλή ωτίτιδα, ένα… κρυολόγημα να πηγαίνει στο νοσοκομείο. Θα μπορούσε η Πρωτοβάθμια να αντιμετωπίσει αυτά τα περιστατικά πλήρως αν διέθετε Κέντρα Υγείας με προσωπικό, που λειτουργούσαν, που εφημέρευαν». Ωστόσο, διαπιστώνει ότι «δεν υπάρχει πολιτική βούληση για αυτό. Ο εργαζόμενος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κόστος, αλλά ως δημιουργός του πλούτου, δικαιούται να απολαμβάνει τη ζωή και την υγεία του, τη δική του και της οικογένειάς του».

«Υπάρχουν Κέντρα Υγείας που διαθέτουν 3 γιατρούς ή 4 αλλά δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του πληθυσμού. Υπάρχουν Κέντρα Υγείας χωρίς οργανόγραμμα. Δεν είναι ο οικογενειακός γιατρός το θέμα. Η κυβέρνηση κάνει… πασαλείμματα, διαφημίζει αναβαθμίσεις και ανακαινίσεις κτιριακές, τίποτα άλλο».

Η πραγματικότητα είναι βάρβαρη, διηγείται: «Τα κενά στην Πρωτοβάθμια είναι τεράστια, ενώ ο πληθυσμός καθώς και οι ανάγκες του έχουν αυξηθεί. Το προσωπικό δεν φτάνει. Ο φόρτος εργασίας είναι πάρα πολύ μεγάλος. Μόνο για να γράψουν οι γιατροί τα φάρμακα των ανθρώπων ξοδεύουν το μεγαλύτερο μέρος του ωραρίου τους». Τις υπόλοιπες, τις αμέτρητες ανάγκες των ανθρώπων σήμερα αναγκάζονται να τις αμελήσουν ή να πάνε σε ιδιώτη, να πληρώσουν».

Ο «προσωπικός γιατρός» της κυβέρνησης είναι για τον Αλ. Ουσταμπασίδη «ένα μέτρο-φωτοβολίδα». Μια διαφήμιση αποκλειστικά και μόνο ανακαινίσεων. Τι κι αν είναι κολλημένες παντού αφίσες και μοιράζονται φλάιερ με το σύνθημα «ΕΣΥ όπως το θες εσύ». Πουθενά δεν ακούσαμε ότι θα προσληφθεί γιατρός ή νοσηλευτής.

Γεγονός είναι ότι δεν είναι ελκυστικό το ΕΣΥ για πολλούς λόγους, μας λέει, με πρώτο την υπερεφημέρευση, ενώ οι μισθοί παραμένουν, παρά τις αυξήσεις, στα επίπεδα του 2011 και λίγο χαμηλότερα λόγω πληθωρισμό.

Τι θα έπρεπε να προσφέρει η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας; Με πυρήνα της ένα πλήρως στελεχωμένο Κέντρο Υγείας, επισημαίνει, οφείλει να έχει την υγειονομική ευθύνη του πληθυσμού εντός των ορίων κάθε δομής, για την πρόληψη ασθενειών, την παρακολούθηση χρονίως πασχόντων, τον εμβολιασμό του πληθυσμού. Να είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα σχολεία, τους χώρους δουλειάς. Κάθε γιατρός να γνωρίζει το ιατρικό ιστορικό του πληθυσμού ευθύνης του, να τον ενημερώνει και να παρεμβαίνει έγκαιρα. Το Κέντρο Υγείας να αποτελεί ένα επιτελείο συνεργαζόμενων υπηρεσιών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, που θα μελετά, θα καταγράφει, θα σχεδιάζει και θα εφαρμόζει προγράμματα και υπηρεσίες που αφορούν το σύνολο του πληθυσμού, ομάδες του πληθυσμού και εξατομικευμένα. Ο ενιαίος χαρακτήρας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, των άμεσα συνεργαζόμενων τμημάτων και υπηρεσιών της, στο πλαίσιο του κρατικού Κέντρου Υγείας, είναι προϋπόθεση για την εφαρμογή ουσιαστικών μέτρων πρόληψης, θεραπείας και αποκατάστασης.