Από τον Κρίστοφερ στη Γκίλφοϊλ – Ποιος αποφασίζει πότε πέφτουν οι κυβερνήσεις; / γράφει ο Δημήτρης Μηλάκας

Δημήτρης Μηλάκας

Από τη «μαντεψιά» Κρίστοφερ το 1993 έως τη φερόμενη προειδοποίηση Γκίλφοϊλ, ερωτήματα για τον ρόλο της Ουάσιγκτον

Η Αμερικανίδα… ανθύπατος στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, φέρεται να προέβλεψε σχεδόν επτά εβδομάδες πριν συμβεί την πτώση της κυβέρνησης στη Ρουμανία. Φέρεται μάλιστα να απέδωσε την επικείμενη εξέλιξη σε αμερικανική παρέμβαση και να είπε στον Έλληνα υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου: «Μπορούμε να το κάνουμε σε όποια χώρα θέλουμε. Μπορούμε να το κάνουμε και εδώ». Το «εδώ» ήταν η Ελλάδα…

Διαβάζοντας τις διαψεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης και την κατηγορηματική δήλωση ότι δεν δέχεται παρεμβάσεις, θυμήθηκα μια παλιά ιστορία. Ιούνιος του 1993, Σύνοδος των Υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ στη Βουλιαγμένη. Ήμουν εκεί.

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Γουόρεν Κρίστοφερ, απάντησε σε ερώτηση της Μάρας Ζαχαρέα, κυβερνητικής ρεπόρτερ τότε του MEGA, και άφησε άναυδους όσους δημοσιογράφους τον ακούγαμε: «προέβλεψε» (από τον Ιούνιο) με βεβαιότητα ότι θα γίνουν εκλογές στην Ελλάδα τον Οκτώβριο. Παρά την ισχνή πλειοψηφία της κυβέρνησης Μητσοτάκη, οι πρόωρες εκλογές δεν βρίσκονταν μέχρι εκείνη τη στιγμή στο κάδρο. Η πρόβλεψή του αποδείχθηκε ακριβέστατη.

Ο Αντώνης Σαμαράς, τότε, είχε ήδη συγκρουστεί με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη για το Μακεδονικό και είχε απομακρυνθεί από το υπουργείο Εξωτερικών. Λίγες εβδομάδες μετά τη δήλωση Κρίστοφερ ίδρυσε την Πολιτική Άνοιξη. Στις 9 Σεπτεμβρίου ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Γιώργος Συμπιλίδης απέσυρε την εμπιστοσύνη του από την κυβέρνηση, κρατώντας την έδρα του. Η κυβερνητική πλειοψηφία των 151 έγινε 150. Η Βουλή διαλύθηκε και οι εκλογές έγιναν στις 10 Οκτωβρίου, με τον Ανδρέα Παπανδρέου να παίρνει τη ρεβάνς μετά την οπερέτα του Ειδικού Δικαστηρίου.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε —πολύ λιγότερο να αποδείξουμε— αν ο Κρίστοφερ ήξερε κάτι που εμείς αγνοούσαμε ή αν είχε… μαντικές ικανότητες. Ξέρω, όμως, τι άκουσα εκείνη την ημέρα στη Βουλιαγμένη. Και γνωρίζουμε ότι τρεις μήνες αργότερα οι κάλπες στήθηκαν ακριβώς τον μήνα που είχε αναφέρει.

Από τη Ρουμανία στο αμερικανικό LNG

Ας επιστρέψουμε στη Ρουμανία. Η κυβέρνηση του Ίλιε Μπολοζάν έπεσε στις 5 Μαΐου, όταν οι Σοσιαλδημοκράτες αποχώρησαν από τον συνασπισμό και συνέπραξαν με την ακροδεξιά σε πρόταση δυσπιστίας.

Η δημόσια σύγκρουση αφορούσε τη λιτότητα, τους φόρους και τις περικοπές. Σήμερα, 29 Σεπτεμβρίου, οι Financial Times καταγράφουν και μια διαφωνία για το αμερικανικό φυσικό αέριο: ο Μπολοζάν στήριζε την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου, αλλά δεν ήθελε να δεσμεύσει τη χώρα του σε πολύ μεγαλύτερες αγορές αμερικανικού LNG, καθώς η Ρουμανία διαθέτει δικούς της ενεργειακούς πόρους. Πηγές της εφημερίδας αναφέρουν ότι το ζήτημα αυτό συνέβαλε στη ρήξη του με τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι ήταν εναρμονισμένοι με τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον…

Τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η Ουάσιγκτον ανέτρεψε τον Μπολοζάν. Δίνουν, όμως, συγκεκριμένο περιεχόμενο στα ερωτήματα που γεννά η φράση της Γκίλφοϊλ:

• Γιατί μια Αμερικανίδα πρέσβης φέρεται να επικαλείται τη δυνατότητα της Ουάσιγκτον να «ρίξει» τη ρουμανική κυβέρνηση, αν δεν ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της για αγορά μεγαλύτερων ποσοτήτων αμερικανικού αερίου;

• Τι συνέβαινε στη συζήτησή της με τον Παπασταύρου;

• Ποιο ήταν το αντικείμενο της διαφωνίας τους ώστε να ακουστεί, σύμφωνα με το δημοσίευμα, το «μπορούμε να το κάνουμε και εδώ»;

• Τι ζητούσε η αμερικανική πλευρά και σε τι αντέδρασε ο Έλληνας υπουργός;

Η απάντηση που αποδίδει στον Παπασταύρου η Wall Street Journal —ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια κυβέρνηση εκλεγμένη από τον ελληνικό λαό— καθιστά ακόμη πιο αναγκαίο να μάθουμε τι προηγήθηκε. Η διάψευση της «απειλής» δεν απαντά σε αυτό το ερώτημα. Ούτε μας λέει αν εξακολουθεί να υπάρχει η διαφωνία ή αν τελικά η κυβέρνηση προσαρμόστηκε στις αμερικανικές απαιτήσεις.

Η ιστορία του 1993 με την πτώση της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη δεν αποδεικνύει αμερικανική παρέμβαση. Ούτε η ενεργειακή διαφωνία στη Ρουμανία αποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ έριξαν την κυβέρνησή της. Οι αποδείξεις ίσως εμφανιστούν 20-30 χρόνια μετά τους αποχαρακτηρισμούς των απόρρητων τηλεγραφημάτων…

Όμως, όταν μια πρέσβης φέρεται να μιλά για την πτώση μιας κυβέρνησης (της Ρουμανίας) πριν αυτή συμβεί και να προσθέτει ότι το ίδιο μπορεί να γίνει «και εδώ», η ελληνική κυβέρνηση οφείλει κάτι περισσότερο από μια διάψευση. Οφείλει να πει τι ακριβώς ειπώθηκε και ποια ήταν η διαφωνία.

Και το πολιτικό μας σύστημα οφείλει να αναρωτηθεί γιατί κάποιοι στην Ουάσιγκτον θεωρούν ότι μπορούν να του μιλούν σαν να κυβερνούν μπανανία.