«Elementum», η χαρά της ένωσης / γράφει η Δέσποινα Παπαγιαννούλη

Η Σύγχρονη Τέχνη και ιδιαίτερα οι παραστατικές τέχνες μπαίνουν ευθέως απέναντι στο σημερινό κοινωνικοπολιτικό σύστημα που απομονώνει τον άνθρωπο

Δέσποινα Παπαγιαννούλη*

Εισαγωγικά

Η Σύγχρονη Τέχνη υπάρχει και υφίσταται, μονάχα μέσα από κοινούς τόπους ένωσης και συνάντησης. Δεν υψώνονται πια απροσπέλαστες διαχωριστικές γραμμές, ανάμεσα στο θέατρο και τον κινηματογράφο, την όπερα, το χορό και την περφόρμανς, τη γλυπτική και τη ζωγραφική, τη λογοτεχνία και την ποίηση.

Το θέατρο είναι περισσότερο από ποτέ η θεραπαινίδα όλων των τεχνών που ασχολούνται με την ολιστική εικόνα του κόσμου και του Ανθρώπου, μέσα από το λόγο και το σώμα, διερευνώντας την ψυχή του. Αυτή η αλλαγή της οπτικής  έχει βασική απεύθυνση στο θεατή, δίνοντάς του τα εργαλεία να διεκδικήσει  την ολιστική εικόνα του κόσμου και του εαυτού του, μέσα σε αυτόν.  Είναι η οπτική που ανοίγεται διάπλατα και δημιουργεί ένα μοναδικό πλούτο έκφρασης.

Χθες, Κυριακή των Βαΐων, παρακολουθήσαμε στο Χώρο Τεχνών έναν τέτοιο πλούτο έκφρασης, ένα διαφορετικό θέαμα (spectacle), από τους χορευτές, μικρούς και μεγάλους, του “Συλλόγου φίλων μουσικοκινητικής της πόλης μας, Allegra”. Παρακολουθήσαμε, με χαρά μέσα μας, μία παράσταση που αποθέωσε το σώμα των χορευτών, ενώ αυτό έσφυζε από ενέργεια στον αέρα (aerial dance). Κρατούσε, ωστόσο,  την απαράβατη συνθήκη της δημιουργίας του κόσμου, το «εν αρχή ήν ο λόγος», μέσα από την αφήγηση, συνδυαστικά με την σωματική κίνηση. Συμπλήρωνε και ένωνε σώμα και λόγο με απόλυτα λυρικό τρόπο, ώστε να εκφράσει όσο γίνεται καλύτερα τη σκηνική εικόνα.

Τα εκατοντάδες μάτια που παρακολουθούσαμε την παράσταση, αισθανθήκαμε, άλλοι λίγο, άλλοι πολύ, το καινούριο που κομίζει η τέχνη, σήμερα. Βιώσαμε την προσπάθειά της να μας δείξει τον κόσμο στην ολότητά του και τον άνθρωπο μέσα του.

Είναι αλήθεια ότι πολλοί από μας σκεφτόμαστε σπάνια ότι είμαστε δισυπόστατοι σαν οντότητες. Ωστόσο, ο μέσα μας κόσμος που κατοικεί στην ψυχή και που επιστημονικά λέγεται υποσυνείδητο,  είναι αχανής σαν ένας καθρέφτης του σύμπαντος. Αυτή η σχέση σύμπαντος και ανθρώπου, περιγράφει το βασικό μήνυμα της παράστασης, με όχημα ένα υπέροχο θέαμα, όπως τον εναέριο χορό με πανιά.

 Εναέρια πανιά

Το εδώ και τώρα πάνω στη σκηνή, το αναλαμβάνει «ο εναέριος χορός».  Είναι αυτός που ανοίγει τη βεντάλια της ελευθερίας της τέχνης και της συνάντησής της με άλλα είδη που έχουν να κάνουν με το σώμα και την ψυχή. Το «aerial dance»  φαίνεται ότι έχει μεγάλη σύνδεση με τους απίθανους καλλιτέχνες του τσίρκου, που πλέον τους βλέπουμε σπάνια. Κάνει το χορευτή να πετάξει με τα πανιά του και να αισθανθεί την ελευθερία και την ψυχική ανάταση προετοιμάζοντάς τον, μέσα από τη γιόγκα, την ενόργανη γυμναστική, το τάι-γιόγκα μασάζ και εντέλει το χορό.

Ιπτάμενος στα αιωρούμενα πανιά του, με τις οριζόντιες και κάθετες κινήσεις του στον αέρα, την ώρα που απελευθερώνεται, στα ύψη, ο χορευτής είναι μόνος με τον εαυτό του, συνδέεται με αυτόν, ανακαλύπτει την ισορροπία του. Είναι φανερό ότι ο χορός με τα εναέρια πανιά  είναι μια μυσταγωγία, μια τελετουργία που οδηγεί στην πολύτιμη προσπάθεια του  σώματος και της  ψυχής για την κατανόηση του εαυτού, μέσα από τη χαρά της ελευθερίας, στα ύψη.

Η παράσταση – τα θεατρικά στοιχεία

Ο χωροχρόνος του θεάματος ορίζεται ως συμπαντικός, μέσα από την ανάλογη μουσική που όπως και ο  ανάλογος φωτισμός δημιουργούν μια εξαιρετική αρχιτεκτονική του κόσμου(cosmos). Η αισθητική στη σκηνή κρατάει σταθερά τον πρώτο ρόλο.

Τα πρόσωπα, όλα γένους θηλυκού,  εκπροσωπούν τη γέννηση του κόσμου από το χάος. Είναι τα κορίτσια, οι γυναίκες του τώρα και του αύριο, αυτές που ανυψώνουν το πνεύμα και την ψυχή, καθώς τίκτουν το νέο κόσμο. Πρόσωπα γνώριμα, πρόσωπα από παιδιά και ενήλικες της πόλης μας, αγαπημένες μαθήτριές μου, φίλες και γνωστές που μπαίνουν στο τελετουργικό μιας αποθέωσης της κίνησης, μπροστά στα μάτια μας.

Στοιχεία του Μεταδραματικού Θεάτρου, όπως οι ρυθμικές, επαναλαμβανόμενες  κινήσεις και η τελετουργική δημιουργία γλυπτών και ταμπλώ βιβάν, με τα σώματα των χορευτριών,  ξεδιπλώνονται μπροστά μας, δυναμιτίζοντας με ενέργεια σκηνή και σάλα και προκαλώντας το ασταμάτητο χειροκρότημα. Όσο για τη φόρμα του θεάματος και της εξαιρετικής αφήγησης αυτή ξεδιπλώνεται τελετουργικά, μέσα στο χώρο και το χρόνο, κυκλική και αέναη, όπως και η κίνηση του κόσμου και της ίδιας της ζωής.

Τα τέσσερα βασικά στοιχεία που αποτελούν τη βασική ιδέα της παράστασης είναι αυτά που εκφράζουν το elementum: γη, αέρας, φωτιά, νερό. Αυτά τα στοιχεία δημιουργούνται από το χάος, πολλαπλασιάζονται, ενώνονται, διασπώνται, κάτω από τους ήχους της μουσικής, τις εναλλαγές του φωτισμού και κυρίως τις εναέριες κινήσεις των σωμάτων. Γεννιέται η γη, τα δέντρα και οι ρίζες τους που αόρατες μας καλούν, πίσω στις δικές μας ρίζες, στην παιδική μας ηλικία. Το νερό έρχεται να ανακαλέσει μνήμες κι ο αέρας που ενώνεται μαζί του, φέρνει  καταιγίδες και προκαλεί φωτιές. 

Ο επίλογος

Μια παράσταση, ένα θέαμα χορού, ένα χοροθέατρο, όλα αυτά μαζί λειτουργώντας ενωτικά, αποκτούν ουσία,  μέσα από το αποτύπωμα που αφήνουν στο μυαλό και την ψυχή του θεατή. Ο πολυπρισματικός τίτλος «Εlementum», περιγράφει τη βασική αρχή της δημιουργίας και της ύπαρξης του κόσμου που είναι η ένωση, η σύνθεση των τεσσάρων στοιχείων. Κανένα από τα τέσσερα στοιχεία που προαναφέραμε δε μπορεί να σταθεί μόνο του. Όσο κι αν αυτή η ένωση είναι καταστροφική, ο κόσμος την διεκδικεί, ανακυκλώνοντας, ες αεί, την προσπάθεια. Αναγεννιέται και συνεχίζει, στο διηνεκές με όχημα την κίνηση. Αυτή η διαδικασία εξασφαλίζει την ύπαρξή του, την ίδια τη ζωή στον πλανήτη και είναι το βασικό μήνυμα της παράστασης, μέσα από την ευθεία αναφορά της στον Άνθρωπο και στις ανθρώπινες σχέσεις.

Ο Άνθρωπος, μέσα στο δικό του μικρόκοσμο, όπως συμβαίνει και στον μακρόκοσμο, έχει τη φυσιολογική ροπή να θέλει να ενωθεί, να συναντήσει  και να συνυπάρξει αρμονικά με τον άλλον, μέσα από σχέσεις αγάπης, φιλίας, συλλογικότητας.  Αυτή η συνάντηση, που είναι καταστροφική,  προκαλεί μίση, πάθη, χωρισμούς, φανατισμούς, πολέμους. Είναι ο δύστυχος Άνθρωπος που το σύστημα τον εξαναγκάζει να επιλέξει τη συνθήκη της απομόνωσης, την απόλυτη διαστροφή της ανθρώπινης φύσης. Η κανονικότητα της ζωής, τόσο στον κόσμο, όσο και στον Άνθρωπο είναι η αέναη προσπάθεια της ένωσής του με το/τον Άλλο, καθώς ανοίγει το μακρύ δρόμο της αγάπης.

Η εποχή μας έχει καταφέρει να υποτιμήσει την αξία της προσπάθειας αυτής, ενισχύοντας το φόβο της συνάντησης με το συνάνθρωπο, με αποτέλεσμα την εναντίωση στον ίδιο τον εαυτό μας, μέσα από την απομόνωσή μας. Το “ELementum” είναι η θεώρηση του κόσμου και του Ανθρώπου που μπαίνει απέναντι στην εποχή, μέσα από την τέχνη. Κάνει να φανεί η αξία της ένωσης και της συνάντησης, σε μία εποχή που απορρίπτει και παγιδεύει την κίνηση μέσα από οθόνες εικονικής πραγματικότητας, ενισχύοντας στη συνέχεια την εσωτερική ακινησία και τη σκέψη μας. Είναι μια εποχή που συνωμοτεί, απόλυτα, με το σύστημα.

 Η τέχνη του χορού, επιμένει ακάθεκτη, στο γεγονός της ένωσης, με τον Άλλο, μέσα από τη θεία κίνηση. Ορίζει έτσι το θαύμα της ζωής, όπως και της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό το θαύμα το επισφραγίζει η πολύτιμη ρήση της σπουδαίας Πίνα Μπάους, μία ρήση που επαναφέρει την κανονικότητα στον κόσμο έξω και εντός μας και αποκαθιστά την μοναδική αξία της Τέχνης :

«Χορέψτε, χορέψτε γιατί αλλιώς χανόμαστε!»:

Σ’ ένα ταξίδι
της σημαντικής χορογράφου
Πίνα Μπάους, στα Γιάννενα,
ένα κοριτσάκι δέκα ετών σήκωσε
την Μπάους για να χορέψουν
σ’ ένα παραδοσιακό γλέντι.
Η ίδια, εσωστρεφής και ντροπαλή, δεν
χόρευε ποτέ έτσι, μπροστά στον κόσμο,
προσπάθησε ν’ αρνηθεί στη μικρή
που την είχε ήδη σηκώσει.
Η μικρή όμως, που αντιλαμβανόταν
την τοπική κοινωνία
περισσότερο από την Μπάους,
την προέτρεψε,
λέγοντάς της στο αυτί:
”Χορέψτε σας παρακαλώ!..
Χορέψτε, γιατί χανόμαστε!…

………………………………………………………………

– Διοργανωτής της παράστασης ο «Σύλλογος φίλων μουσικοκινητικής “Allegra pole and aerial arts”, με τους μαθητές και δασκάλους του.

-Οι αναφορές και οι παραλληλισμοί της παράστασης βασίζονται σε προσωπικές, επιστημονικές επιλογές και προσεγγίσεις από τη θεωρία του Σύγχρονου Θεάτρου, τόσο του σωματικού: «Μεταδραματικό Θέτρο»,

όσο και του θεάτρου του λόγου: «Η Ποιητική του Σύγχρονου Δράματος»

 αλλά και της σύγχρονης αισθητικής: « H Θεατρική Αισθητική»,

των Χανς-Θις Λέμαν,  Ζαν-Πιέρ Σαραζάκ και Κατρίν Νογκρέτ, αντίστοιχα.

*Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας

Διδάκτορας Σύγχρονου Θεάτρου

–

Φαρέτρα