“Μαρινέλλα: Όψεις της εικόνας και της επίδρασής της” / γράφει ο Λεωνίδας Οικονόμου

Η Μαρινέλλα υπήρξε μια μεγάλη τραγουδίστρια και επιτελέστρια και μια μεγάλη σταρ. Η μακρά πορεία της, που χαρακτηρίστηκε μάλιστα από μεγάλες διακυμάνσεις και δύσκολες και επικίνδυνες στροφές, προσωπικές και καλλιτεχνικές, η ακάματη αφοσίωσή της στον κόσμο του θεάματος και η διαχρονική επιτυχία και αποδοχή από ένα μεγάλο και ετερογενές κοινό το πιστοποιούν. Στο σημείωμά μου θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω την ιστορία της δημόσιας εικόνας της και το αποτύπωμά της στο ελληνικό τραγούδι και στον ελληνικό πολιτισμό, αποφεύγοντας όσο είναι δυνατόν τους παραμορφωτικoύς φακούς των πιο ύστερων αναπαραστάσεών της.

Η Μαρινέλλα έγινε διάσημη στο πλευρό του Καζαντζίδη. Τον συνόδευσε, στο τραγούδι και στη ζωή, στα πιο λαμπρά χρόνια της καριέρας του, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην κοινή θριαμβευτική πορεία τους. Μετά το τέλος της σχέσης τους, που οφειλόταν εν μέρει στην απροθυμία της να ακολουθήσει τον Καζαντζίδη στην απόσυρσή του από τα κέντρα και τη δημοσιότητα, έπρεπε να υπερπηδήσει σημαντικά εμπόδια για να συνεχίσει τη σταδιοδρομία της: ήταν γνωστή μόνο ως σεκόντο, πολλοί συνθέτες ήταν απρόθυμοι να της δώσουν τραγούδια, και έπρεπε να ξεπεράσει την αρνητική δημοσιότητα του διαζυγίου.

Με τις αναμφίβολες ικανότητές της, τη βοήθεια του Γιώργου Κατσαρού και άλλων προσώπων του χώρου, και την αμέριστη υποστήριξη του βιομήχανου Τάκη Ηλιάδη, με τον οποίο συνδέθηκε συναισθηματικά για μια πενταετία και ο οποίος λειτούργησε ως μάνατζέρ της, κατάφερε να εκτιναχθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα στην κορυφή της σκηνής του λαϊκού τραγουδιού που διαμορφώθηκε μετά το 1965 και την έλευση της δικτατορίας. Στη δισκογραφική παραγωγή των μεγάλων εταιρειών επικράτησαν οι διάφορες εκδοχές του ελαφρολαϊκού και εμφανίστηκαν τα κοσμικά κέντρα διασκέδασης με μπουζούκια, τα οποία συγχώνευσαν ευρωπαϊκά και λαϊκά στοιχεία και αποτέλεσαν ένα από τα εστιακά σημεία της δημόσιας σφαίρας και του γκλάμουρ της επταετίας. Η Μαρινέλλα πρωταγωνίστησε στη νυχτερινή διασκέδαση και στον εμπορικό κινηματογράφο, υπήρξε αγαπημένη των ΜΜΕ, που περιλάμβαναν πλέον και την τηλεόραση, και αμέσως ή εμμέσως συνέπλευσε με το καθεστώς.

Εν τω μεταξύ το 1972, σύμφωνα με τις αφηγήσεις της, χωρίζει με τον Ηλιάδη, γνωρίζεται στη «Νεράιδα» με τον Φρέντυ Σερπιέρη, συνάπτουν σχέση κι όταν μένει έγκυος αποφασίζει να κρατήσει το παιδί, παρότι δεν φαινόταν να υπάρχει προοπτική για γάμο λόγω των αντιδράσεων, όπως υποστηρίζει, της μεγαλοαστικής οικογένειας του Σερπιέρη (ο οποίος ήταν προσωπικός φίλος του τ.β. Κωνσταντίνου, ενώ η μητέρα του ήταν κυρία επί των τιμών της Φρειδερίκης). Λίγο μετά τη γέννηση της κόρης της, προς γενική έκπληξη παντρεύεται τον Τόλη Βοσκόπουλο. Ο τελευταίος, σύμφωνα με μια αξιόπιστη αφήγηση¹, προσφέρθηκε να την παντρευτεί για να πάψει να είναι ανύπαντρη μητέρα κι εκείνη, παρά την αντίθετη γνώμη όλων της των φίλων, δέχθηκε. Ο γάμος δημιούργησε ένα τεράστιο μιντιακό γεγονός με πολλές συνέχειες, οδήγησε στην παραγωγή δύο κοινών μεγάλων δίσκων, αλλά κατά τ’ άλλα συνέχισαν ανεξάρτητα την καριέρα τους ώς τον χωρισμό τους το 1981.

Η καριέρα της γνώρισε κάποια κάμψη μετά το 1974 (αρκετοί κριτικοί την ταύτισαν με την αισθητική των δικτατορικών χρόνων), αλλά παρέμεινε μια από τις πιο δημοφιλείς τραγουδίστριες. Κάνει αρκετές μουσικές επιτυχίες και εμφανίζεται σε κοσμικά κέντρα και όλο και συχνότερα σε μπουάτ. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 αραιώνει τις εμφανίσεις της σε κέντρα, αλλά παραμένει εξαιρετικά δραστήρια πρωταγωνιστώντας σε μουσικοθεατρικές παραστάσεις τύπου music hall και συμμετέχοντας σε επιλεγμένες συναυλίες και ηχογραφήσεις. Στο διάστημα αυτό καταφέρνει να επαναπροσδιορίσει για άλλη μια φορά την εικόνα της και να κατακτήσει τη θέση μιας μεγάλης επιτελέστριας και μιας δυνατής, ασυμβίβαστης και γεμάτης πάθος γυναίκας.

Η Μαρινέλλα υπήρξε λοιπόν πρωτεργάτρια του μετασχηματισμού του λαϊκού τραγουδιού σε ένα σόου λάμψης και πολυτέλειας. Πρωταγωνίστησε στην κοσμική νυχτερινή διασκέδαση, δημιούργησε έναν κύκλο θαυμαστών από μεγαλοαστούς και αριστοκράτες και εξέπεμψε ένα μήνυμα καταναλωτικής ευμάρειας, απροβλημάτιστης από κοινωνικές ανησυχίες διασκέδασης και σύμπλευσης με την κρατούσα οικονομική και πολιτική τάξη. Η αύρα αυτή χαρακτηρίζει, αλλά και ερμηνεύει, το ρεπερτόριό της το οποίο, όπως παραδεχόταν και η ίδια, είναι σε γενικές γραμμές ποιοτικά μέτριο.

Όπως δικαίως επισημάνθηκε, η Μαρινέλλα υιοθέτησε στάσεις που αμφισβήτησαν τα έμφυλα πρότυπα της εποχής. Η μετάβαση από το ντουέτο στη σόλο καριέρα σηματοδοτεί μια μετάβαση από την εξαρτημένη θηλυκότητα στη χειραφέτηση και την ανεξαρτησία. Ακόμα πιο τολμηρή υπήρξε η απόφασή της να αποκτήσει ένα παιδί εκτός γάμου. Από την πορεία της δεν λείπουν, όμως, οι αντιφάσεις. Η Μαρινέλλα κατάφερε να επιβιώσει και να σταδιοδρομήσει στον σκληρό και ανδροκρατούμενο κόσμο των μπουζουκιών και της μουσικής βιομηχανίας με το ταλέντο, την ενεργητικότητα και τον επαγγελματισμό της, αλλά και μέσω της σύνδεσής της με ισχυρούς άνδρες όπως ο Καζαντζίδης και ο Ηλιάδης, ο οποίος υπήρξε ένα πρόσωπο με μεγάλη δύναμη και κύρος στη νυχτερινή διασκέδαση. Ενδιαφέρουσα είναι, τέλος, η δημοφιλία της στην γκέι κοινότητα, που συνδέεται με όψεις της τέχνης και της παρουσίας της, όπως η παλαιότερη απόρριψή της από τους κριτικούς και τη «σοβαρή» κοινή γνώμη, η εντατική χρήση αφηγήσεων λάμψης, πλούτου και καλλιτεχνικής δόξας, η υπερβολή και το πάθος του επιτελεστικού της στιλ και το παιχνίδι ανάμεσα στη θεατρικότητα και την αυθεντικότητα και, τέλος, η ανυπότακτη στάση της και η φήμη των ερώτων, των παθών και της ικανότητάς της να επιβιώνει.

1. Ολα τα στοιχεία για τη ζωή της Μαρινέλλας, πλην αυτής της πληροφορίας, προέρχονται από την αυτοβιογραφική αφήγησή της στον Γιάννη Ξανθούλη.

* Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, μελετητής του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού

–