Μάριος Πλωρίτης: Η γλωσσική βαναυσότητα, η λαϊκίζουσα αγραμματοσύνη

Και αναλογίζεται ο καθένας, περίτρομος: τι λέμε και ξαναλέμε πως η Γλώσσα είναι πρωταρχικό μέσο καλλιέργειας του νου και της αισθητικής των νέων, όταν η Εκπαίδευσή μας την έχει αφυδατώσει κι ευνουχίσει τόσο που δεν εκπληρώνει πια ούτε την πρωτοβάθμια λειτουργία της: του μέσου απλής συνεννόησης των ανθρώπων;

Γιατί, βέβαια, συνεννόηση δεν είναι μόνο τα «πιάσε ένα τσιγάρο» ή «τη βρίσκω μ’ αυτή τη μοτό». Είναι και η ανταλλαγή απόψεων, πληροφοριών κ.λπ. […] Πώς, όμως, να υπάρξει συνεννόηση όταν λείπει η εννόηση τόσων και τόσων λέξεων — πράγμα που οδηγεί, λίγο-πολύ, στην αναιμία της ίδιας της νόησης;

[…]

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 7.7.1985, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Πώς, όμως, να ξέρουν και να «εν-νοούν» οι νέοι μας, όταν τα διδάγματα που παίρνουν τόσο απ’ την Εκπαίδευσή μας όσο κι απ’ τον γραφτό και προφορικό λόγο των «μεγάλων» τούς εξωθούν στην περιφρόνηση, ή έστω στην αδιαφορία, για τη γλώσσα, για τους νόμους και τους χυμούς της, για την εκφραστική ακριβολογία, για τη γλωσσική καλαισθησία; Όταν η Παιδεία έχει κατολισθήσει —όπως γράφαμε πριν από δύο μήνες— «σε τέλμα χάους και απαιδευσίας, όπου το ιδανικό τέρμα είναι η ελάσσων ή μηδαμινή προσπάθεια»; Όταν η γλώσσα έχει γίνει κλωτσοσκούφι της κομματικής πολιτικής, και θεωρείται «προοδευτικότητα» η γλωσσική βαναυσότητα, «δημοκρατικότητα» η λαϊκίζουσα αγραμματοσύνη, «αστική αντιδραστικότητα» η έγνοια για τον πλούτο, τις αποχρώσεις, την αισθητική της γλώσσας μας;

Πώς λ.χ. να καλλιεργηθεί η γνώση και το γλωσσικό αισθητήριο των νέων, όταν διαβάζουν στα καινούρια χαρτονομίσματα (σ.σ. περί δραχμών ο λόγος) «Πληρωτέες με την εμφάνιση» — όπου το καθαρευουσιάνικο «πληρωτέες» κολλάει με το τάχα «δημοτικό» αλλά ακαταλαβίστικο «με την εμφάνιση»;

Όταν ακούνε τους «ιθύνοντές» μας να λένε πως «θα ανθρωποποιήσουν τα νοσοκομεία» (δηλαδή, θα τα κάνουν ανθρώπους;) […] ή όλα εκείνα τα «βαθέματα, πλατέματα, στενέματα, καλέσματα» και τα άλλα γλωσσικά εδέσματα και αποξέσματα;

Όταν διαβάζουν σε επιστημονικά κείμενα ή σε σχολικά εγχειρίδια για το «πάχος της ιστορίας» (!), για «τις σπουδές (του Φαλμεράυερ), φρούτο των οποίων ήταν…» (η λέξη «καρπός» φάνηκε ξινή στον συγγραφέα!), για την «μετανάστευση που είναι κερδοσκοπική» (αντί «επικερδής») ή για τη σοφία του «άρτι εκλεγέντα ακαδημαϊκού»;

Όταν βλέπουν στον έντυπο και ηλεκτρονικό δημοσιογραφικό λόγο γαλαξίες από λέξεις, φράσεις κι εκφράσεις κακόζηλες, κακόηχες, κακοτράχαλες, κακομεταφρασμένες (απ’ την καθαρεύουσα, τ’ αγγλικά, τα γαλλικά) […];

Όταν διαστρέφεται ακόμα και η ορθογραφία απλούστατων λέξεων, και γράφεται (ως και σε «λογοτεχνικά» κείμενα) το επίθετο «πολλή» με «υ» σαν επίρρημα («πολύ χαρά, πολύ αγάπη» — ενώ δεν γράφουν, βέβαια, «λίγο χαρά, λίγο αγάπη») και οι αντωνυμίες «ποια» και «ποιο» με «ι» σαν επίρρημα πάλι («με πιο τίμημα», «σε πια οργάνωση»).

Και πώς να μάθουν να μιλάνε σωστά οι νέοι μας, όταν ακούνε νυχτοήμερα την τηλεόραση και το ραδιόφωνο να τσαλαπατάνε, αταλάντευτα και ανυποχώρητα, όχι μόνο τη γραμματική και το συντακτικό (και τη λογική), αλλά και την εκφορά των λέξεων — προπάντων, μ’ εκείνα τα ακατάσχετα «πάDα» (αντί «πάν-dα»), «εGύκλιος», «εBόριο» κ.λπ. Θαυμάσιο όμως κόλαφο —ελληνιστί, φούσκο— δέχθηκε, τις προάλλες, η εξαγγέλλουσα διάφορα «συGροτήματα» και «μπάDες»: αμέσως μετά απ’ αυτήν, ένας γέρος φουστανελάς μίλησε για την ετήσια «συνάντηση των Βλάχων» και πρόφερε σωστότατα «συΝ-Gροτήματα» και «αN-Dαμώνουν» — προς γνώσιν, αλλά όχι και συμμόρφωσιν, αλίμονο, των προφητών του «λαϊκισμού» και του «έτσι το λέει [το προφέρει] ο λαός».

Και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που η Αθήνα ανακηρύσσεται «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» — πρωτεύουσα κ.λ.π., που κονιορτοποιεί και εκβαρβαρίζει το πρωτεύον στοιχείο, τον ακρογωνιαίο λίθο του πολιτισμού, τη Γλώσσα! Και ενώ η Εκπαιδευτική μας Πολιτική καταργεί τα Αρχαία Ελληνικά και καταρρακώνει τα Νέα, ιδρύει ταυτόχρονα όλο και νέα Πανεπιστήμια, έτσι που, σε λίγο, θα έχει «κάθε χωράφι και (Πανεπιστημιακή) Σχολή, κάθε Σχολή και σχόλη» — αφού όσο περισσότερα Πανεπιστήμια ανοίγουμε, τόσο πιο πολύν καιρό μένουμε κλειστά, λόγω αργιών, απεργιών και άλλων ιερουργιών. Ώσπου να «υλοποιηθεί» το μέγα σκοπούμενον: σπουδαστές χωρίς σπουδές, και διπλώματα-δολώματα για τους αφελείς.

Φαντάζομαι, μάλιστα, πως οι κήρυκες του ωφελιμισμού και της (δήθεν) πρακτικότητας θ’ αντικαταστήσουν σύντομα τα διάφορα «σχολαστικά» συντακτικά, γραμματικές κ.λπ. με βιβλιαράκια σαν τα αείμνηστα εκείνα «Ο Έλλην εν Αγγλία», «Ο Έλλην εν Αμερική» κ.ο.κ. Και εκεί, καμιά 200αριά λέξεις κι εκφράσεις «προκάτ» θα «ξεσπιτώσουν» για πάντα τις ξεπερασμένες, οπισθοδρομικές, αντιδραστικές εκφράσεις, κανόνες, λεξιλόγια κ.λπ. του «λόγιου κατεστημένου».

*Αποσπάσματα από άρθρο του Μάριου Πλωρίτη, που έφερε τον τίτλο «Τερατογονίες» της Παιδείας μας και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Κυριακή 7 Ιουλίου 1985.

Για τη γλώσσα μας αγωνιούσε και αγωνιζόταν ο Πλωρίτης πριν από τέσσερις και πλέον δεκαετίες, έχοντας επίγνωση των σοβαρών κινδύνων που την απειλούσαν.

Η Παιδεία μας —έγραφε σε άλλο σημείο του κειμένου του— έσπερνε δυστυχώς την αμάθεια και την ημιμάθεια, οικοδομώντας «έναν καινούριο πύργο της Βαβέλ».

Τη «βαθύτατα οδυνηρή εικόνα» συνέθεταν η «άγνοια των παιδιών» και η «παράνοια της Παιδείας μας», που υπέβαλλε «τα ελληνικά νιάτα σε 12άχρονα γυμνάσια» άνευ ουσιαστικού αποτελέσματος από γλωσσικής απόψεως και εν γένει πνευματικής καλλιέργειας.

Κατά τα άλλα —σημείωνε προσφυώς ο Πλωρίτης στο ίδιο πάντα άρθρο του—, «Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου» (Οδυσσέας Ελύτης, Το Άξιον Εστί, Τα Πάθη, Β’).

 in.gr

–