“Στη μνήμη του καθηγητού μας Γεωργίου Τσαλέρα” / γράφει ο Γιώργος Ουρσουζίδης

  Γ. Τσαλέρας , Γ. Γαβριηλίδης -Τάφοι Βενιζέλων, Χανιά

Ο αείμνηστος Γιώργος Τσαλέρας, καθηγητής μαθηματικός του Α.Π.Θ. και συγγραφέας, δήμαρχος Βέροιας – αναγκαστικά την επταετία – υπήρξε απέναντι στους μαθητές του άψογος! Άνθρωπος ήπιων τόνων, με οξύ πνεύμα και μεγάλη κατανόηση απέναντι στους νέους, σε μια δύσκολη ηλικία, όπως η εφηβεία. Πάντα με ψυχραιμία και νηφάλιο τρόπο, αντιμετώπιζε τα ζητήματα που προέκυπταν κατά τη μαθητική μας ζωή. Ιδιαίτερα εμείς, τα παιδιά των μεταναστών, νιώθαμε το γνήσιο ενδιαφέρον και τη φροντίδα του. Για έναν έφηβο, η αίσθηση κατανόησης από τους δασκάλους του είναι ανεκτίμητη και δεν λησμονείται ποτέ.

Παρά το γεγονός ότι βρέθηκε σε μια δύσκολη πολιτική συγκυρία ως δήμαρχος, κατάφερε να διατηρήσει την ανθρωπιά, την ψυχραιμία και το γνήσιο ενδιαφέρον του για τους νέους. Ξεπερνώντας τις όποιες πολιτικές ή ιστορικές συγκυρίες της εποχής του, που πρέπει να πω, δεν ήταν καθόλου εύκολες (το διαπίστωσα πολύ αργότερα από τα αυτοβιογραφικά μυθιστορήματά του που εκδόθηκαν μετά το 2000), κατάφερε να ξεχωρίσει για τη συνέπεια στις αρχές που υπηρετούσε, να είναι δίκαιος στη διαχείριση της εξουσίας, σε δύσκολους καιρούς, και κυρίως, να παραδώσει ένα σημαντικό έργο για την πόλη του, τόσο σαν Δήμαρχος, όσο και σαν παιδαγωγός.

Τον γνώρισα σαν διευθυντή-ιδιοκτήτη του Γυμνασίου/Λυκείου «ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΒΕΡΟΙΑΣ», όπου υπήρξα μαθητής στα δύο τελευταία χρόνια πριν την αποφοίτησή μου. Είχα την ευκαιρία όμως να τον γνωρίσω καλύτερα, όταν μας συνόδευσε – μαζί με τον μαθηματικό μας κ. Γιώργο Γαβριηλίδη – στην μεγάλη 10ήμερη εκδρομή «αποφοίτησης» στην υπέροχη Κρήτη, τότε γνωρίσαμε τον άνθρωπο Γιώργο Τσαλέρα.

Απόγευμα μπαρκάραμε από Πειραιά και νωρίς το πρωί της επομένης αντικρίσαμε τα πανέμορφα Χανιά, αμέσως ξεκινήσαμε για το περιβόητο «Φαράγγι της Σαμαριάς», μετά από ολιγόωρη πεζοπορία πήραμε το δρόμο της επιστροφής για εγκατάσταση στο ξενοδοχείο. Την επομένη επισκεφθήκαμε τους τάφους των Βενιζέλων, εκεί ο κ. Τσαλέρας αναφέρθηκε στα ιστορικά γεγονότα της εποχής του Ελευθέριου Βενιζέλου, με μεγάλο σεβασμό και ευθυκρισία στην πολιτική διαδρομή του μεγάλου πολιτικού της εποχής. Στον τοίχο που βρίσκεται μπροστά από τους δύο τάφους των Βενιζέλων, βρίσκεται η αφιέρωση του σπουδαίου ποιητή Κωστή Παλαμά: «Αν του πρέπουν του τάφου στολίδια. Στηστ’ επάνω του ολόρθη λαμπάδα. Με την άσβεστη φλόγα την ίδια την Ελλάδα.»

Ο επόμενος σταθμός – το τοπόσημο της Κρήτης – ο τάφος του μεγάλου μας συγγραφέα Ν. Καζαντζάκη, «Δεν ελπίζω τίποτα, Δε  φοβάμαι τίποτα, Είμαι λεύτερος»! Μας μίλησε αναλυτικά για το έργο του, με έκπληξη διαπιστώσαμε ότι οι αναφορές του αφορούσαν στο σύνολο του έργου του Καζαντζάκη! Οι περισσότεροι έχουμε εξαντλήσει το έργο του μεγάλου συγγραφέα στον «Αλέξη Ζορμπά» και στον «Καπετάν Μιχάλη», λίγους ανθρώπους γνώρισα να έχουν μελετήσει το συνολικό του έργο, και ακόμη λιγότερους να τον αποδίδουν τόσο εύστοχα!

Η νηφάλια ιστορική του ανάλυση στους τάφους των Βενιζέλων, όσο και η αφήγησή του για το έργο του Ν. Καζαντζάκη, μας αποκάλυψε έναν πνευματικό άνθρωπο με ευρύτερη παιδεία, πέρα, πολύ πέρα, απ’ αυτή που αναγνωρίζαμε μέχρι τότε στο πρόσωπό του. Βλέπαμε πλέον τον καθηγητή – παιδαγωγό,  που έβλεπε τους εφήβους με ενσυναίσθηση, προσφέροντας ασφάλεια και αυτοπεποίθηση σε παιδιά που την είχαν απόλυτη ανάγκη.

Την επομένη επισκεφθήκαμε το σημαντικότερο κέντρο του Μινωικού Πολιτισμού, την Κνωσό. Σύμφωνα με την παράδοση αποτέλεσε την έδρα του βασιλιά Μίνωα και πρωτεύουσα του κράτους του, που  κατοικήθηκε συνεχώς από τα τέλη της 7ης χιλιετίας έως και τα ρωμαϊκά χρόνια. Με το ανάκτορο της Κνωσού συνδέονται οι συναρπαστικοί μύθοι του Λαβύρινθου με τον Μινώταυρο και του Δαίδαλου με τον Ίκαρο. Η περίοδος ακμής της πόλης ανάγεται στη μινωική εποχή (2000 – 1350 π.Χ.) κατά την οποία αποτελεί το βασικότερο κέντρο της Κρήτης. Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψει κανείς το μεγαλείο, την αρχιτεκτονική της κτιριακής υποδομής, όσο για τους θρύλους, η φαντασία των προγόνων οργιάζει!

Πρώτο βράδυ στο Ηράκλειο, στου «Σκουλά», ο σπουδαίος ερμηνευτής και λυράρης Βασίλης Σκουλάς έγραψε ιστορία το 1979 στο κρητικό κέντρο «Νίδα» στα Λινοπεράματα Ηρακλείου, εγκαινιάζοντας μια μακρά παράδοση γλεντιού και αυθεντικής κρητικής μουσικής που έμεινε αξέχαστη στη νεότερη πολιτιστική ιστορία του νησιού, όπως και σε εμάς! Η περίοδος εκείνη στο μουσικό κέντρο «Νίδα», θεωρείται σταθμός για την πορεία του καλλιτέχνη, ο οποίος συνέδεσε το όνομά του με τον χώρο, καθιερώνοντάς τον ως σημείο αναφοράς για τους ντόπιους και τους επισκέπτες που αγαπούν την παραδοσιακή μουσική.

Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά, ο κ. Γαβριηλίδης – μιλώντας για τον Γιώργο Τσαλέρα – μου εξομολογήθηκε: Γιώργο, μου λέει, θυμάσαι όταν βγήκε ο Σκουλάς με τη λύρα και άρχισε να τραγουδά… «δυο δημοκρατικούς σκοτώσανε μπρος το Πολυτεχνείο» (παραφθορά από ριζίτικο), γυρνά τότε και μου λέει ο Τσαλέρας, «σε ωραίο μαγαζί μας έφερε ο Ουρσουζίδης»! Το χιούμορ δεν έλειπε από τον αείμνηστο καθηγητή, αλλά και η σαφέστατη θέση του, ότι πέρα απ τις πεποιθήσεις του καθενός υπάρχει ένας κόσμος που σκέφτεται και δρα με διαφορετικό τρόπο από εμάς – και πρέπει να είναι σεβαστός! Αυτό νομίζω τον διέκρινε, παρά τις διαφορές στις πολιτικές θέσεις με τους παιδικούς του φίλους και παρά τα δύσκολα χρόνια της κατοχής και του εμφυλίου που ακολούθησε, η βαθιά φιλία κράτησε μέχρι το τέλος της ζωής τους, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στο βιβλίο του «ΣΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΩΝ ΚΑΤΑΙΓΙΔΩΝ»!

Φυσικά επισκεφθήκαμε τα μαγευτικά Μάταλα, όπου οι Χίπις άφησαν για πάντα την σφραγίδα τους σ’ αυτό το πανέμορφο ψαροχώρι, αφού πλέον όποιος ακούει Μάταλα, το πρώτο πράγμα που σκέφτεται είναι τα «παιδιά των λουλουδιών»! Πραγματικά, τα «παιδιά των λουλουδιών» δε θα μπορούσαν να βρουν καλύτερο τόπο, οι αρνητές των πολέμων, της βουής των πόλεων, της καθημερινής έντασης, βρήκαν το απόλυτο αντίδοτο, στα Μάταλα! Το τοπίο  – τότε – ανέγγιχτο ακόμα απ την «ανάπτυξη», έμοιαζε με παραμυθένια πολιτεία, ένα και μοναδικό στέκι κοντά στην παραλία, όλα τα άλλα ανέγγιχτα απ το χρόνο! Οι συνοδοί μας, με τον τρόπο τους, μας επέτρεψαν να απολαύσουμε τα κρυστάλλινα νερά, σοφά έπραξαν, η μαθηματική σκέψη λειτούργησε, αφού ήταν αδύνατον να το αποφύγουν, καλύτερα να το επιβλέψουν!

Μετά το Ηράκλειο, επισκεφθήκαμε το πανέμορφο, ειδυλλιακό Ρέθυμνο και φυσικά την ιστορική Μονή Αρκαδίου, εκεί σε ρόλο «ξεναγού», ο κ. Τσαλέρας μας μίλησε για τον ενεργό ρόλο της Μονής στην Κρητική αντίσταση επί Τουρκοκρατίας κατά την εξέγερση του 1866. Στη μονή αναζήτησαν καταφύγιο 943 Έλληνες, κυρίως γυναίκες και παιδιά, όπου μετά από τρεις μέρες μάχης και με εντολή του ηγουμένου της μονής Γαβριήλ (Γεώργιος Μαρινάκης), οι Κρήτες ανατίναξαν βαρέλια με πυρίτιδα, επιλέγοντας να θυσιαστούν παρά να παραδοθούν. Η θυσία τους αναγνωρίστηκε ως παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας και έτσι το Αρκάδι χαρακτηρίστηκε από την UNESCO ως Ευρωπαϊκό Μνημείο Ελευθερίας.

«Η μονή του Αρκαδίου», έργο του κορυφαίου Έλληνα ζωγράφου του 19ου αιώνα, Θεόδωρου Βρυζάκη (1867). Το εμβληματικό πρωτότυπο έργο εκτίθεται μόνιμα στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας.

Ακολούθησε το όμορφο Λασίθι της Ανατολικής Κρήτης, κατευθυνθήκαμε προς τη Σπιναλόγκα, της πανέμορφης  Ελούντας, οχυρωμένο νησί το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως λεπροκομείο. Πλέον κάποια από τα κτίρια σώζονται ως αρχαιολογικοί χώροι, σήμερα το νησί είναι επισκέψιμο από την Ελούντα(τότε νομίζω δεν υπήρχε αυτή η δυνατότητα).

Με θέα τον υπέροχο κόλπο του Μιραμπέλου από τον παραλιακό δρόμο προσεγγίσαμε τον γραφικό Άγιο Νικόλαο, όπου κάναμε στάση για φαγητό και έναν απολαυστικό καφέ πάνω απ την πανέμορφη λιμνοθάλασσα, μας έκανε εντύπωση ο σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον και η αρμονική ομοιομορφία των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος!

Ίσως ο κ. Τσαλέρας, ως πρώην Δήμαρχος, το καταλάβαινε καλύτερα και απολάμβανε την ευταξία, μας τόνισε την αρμονική ανάπτυξη των κατασκευών μπροστά απ τα υπόψη καταστήματα, αργότερα και εγώ, ως δημοτικός σύμβουλος του Δ.Β., είχα την ευκαιρία να προσπαθήσω να διορθώσω κάποια πράγματα στο ζήτημα αυτό. Για τη σημερινή κατάσταση, καλύτερα ας μη μιλήσουμε,  Άγιος Νικόλαος

Με προορισμό το θρυλικό «Βάι» με το φοινικόδασος και τις πανέμορφες παραλίες, περάσαμε τη Σητεία και κάναμε στάση στη «Μονή Τοπλού»  ή «Ακρωτηριανή», όπως ονομάζεται λόγω της θέσης της στο ανατολικό άκρο της Κρήτης, αποτελεί μία από τις πλέον ονομαστές και σημαντικές μονές του νησιού. Η ίδρυσή της ανάγεται στον 14ο αιώνα, εποχή κατά την οποία ανεγέρθηκε το αρχικό καθολικό, αφιερωμένο στο Γεννέσιο της Θεοτόκου. Το μοναστήρι απέκτησε την φρουριακή του μορφή μετά τη λεηλασία του από Τούρκους πειρατές, στα τέλη του 15ου αιώνα. Η ανοικοδόμησή του συνδέεται με τις βενετοκρητικές οικογένειες των Κορνάρων και των Μέτζων της Σητείας.

Στον ναό εκτίθενται εξαιρετικές εικόνες, όπως ο Χριστός Παντοκράτορας, του β΄ μισού του 15ου αι., που συνδέεται με έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους της Κρητικής Σχολής, τον Ανδρέα Ρίτζο, αλλά και η εικόνα «Μέγας εἶ, Κύριε …», του 1770, του ζωγράφου Ιωάννη Κορνάρου, στην οποία εικονογραφείται το σύνολο σχεδόν των στίχων της ευχής του Μεγάλου Αγιασμού.

Αργά το μεσημέρι της ίδιας μέρας φτάσαμε στο παραδεισένιο φοινικόδασος «Βάι»,  το όνομα του προέρχεται από το βάι που είναι ο φοίνικας, εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη φυσική αποικία φοινικόδεντρων στην Ευρώπη με 5000 περίπου δέντρα. Στο σημείο συνάντησης με τη θάλασσα, σχηματίζεται μια πανέμορφη εξωτική αμμουδερή παραλία με φόντο το προστατευόμενο φοινικόδασος, απέναντι υπάρχουν οι «Περιστερόβραχοι», μικρά νησάκια που ομορφαίνουν το τοπίο. Κρυμμένη πίσω από τους βράχους, υπάρχει μια άλλη υπέροχη παραλία, ιδανική επιλογή για γυμνιστές, όπου ήδη είχαν κάνει την εμφάνισή τους. Δυστυχώς δεν απολαύσαμε την ελευθερία του γυμνισμού – οι πιο τολμηροί ίσως – αλλά απολαύσαμε τους γυμνιστές μέσα στο ειδυλλιακό τοπίο!

Από το λιμάνι του Ηρακλείου ξεκίνησε το ταξίδι της επιστροφής με προορισμό τον Πειραιά, αμέσως μετά την εγκατάστασή μας στο ξενοδοχείο, στο διαχρονικό  μνημείο του Ελληνισμού, της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας, την Ακρόπολη,  την πιο διάσημη αρχαία ακρόπολη στον κόσμο, το ισχυρότερο σύμβολο του ελληνικού πολιτισμού! Από το 1987 Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO λόγω της ανεκτίμητης αξίας της ως παγκόσμιο σύμβολο του ελληνικού πνεύματος και πολιτισμού! Για πρώτη φορά βρεθήκαμε απέναντι στο μεγαλείο του Παρθενώνα και στα κτίρια/μνημεία, Προπύλαια, Ερέχθειο, το Ναό της Αθηνάς Νίκης, και στο βάθος, στην κορυφή του ιερού βράχου η γαλανόλευκη! Απερίγραπτα συναισθήματα, το καλύτερο μάθημα ιστορίας και πολιτισμού, από δύο μαθηματικούς!

Στου Τσιτσάνη – Αλεξάνδρα

Το ίδιο βράδυ είχαμε την τύχη, την ευλογία, να ζήσουμε μια μοναδική βραδιά! Την περίοδο εκείνη ο Βασίλης Τσιτσάνης και η σπουδαία λαϊκή ερμηνεύτρια Αλεξάνδρα ήταν μαζί στην ιστορική μπουάτ «Θεμέλιο», στην οδό «Κυδαθηναίων», σε μια εποχή που το λαϊκό τραγούδι έβρισκε νέο καταφύγιο στους ατμοσφαιρικούς χώρους της Πλάκας. Με το που μπήκαμε στο μαγαζί, η ατμόσφαιρα μαγευτική, χαμηλός φωτισμός, στο βάθος η ορχήστρα, μπροστά της ο μεγάλος Βασίλης Τσιτσάνης με το μπουζούκι του, δίπλα του η Αλεξάνδρα, η πρώτη μελωδία ήταν του τεράστιου Μάνου σε στίχους του φημισμένου σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη…

«Στου Παραδείσου τα μπουζούκια θα με πας,
κι αφού χορέψουμε και πάψει ο σαματάς
εφτά τραγούδια θα σου πω, για να διαλέξεις το σκοπό,
για να μου πεις, για να σου πω το “Σ’ αγαπώ”».

Απερίγραπτο συναίσθημα, μπροστά μας ο θρύλος της Ελληνικής μουσικής Βασίλης Τσιτσάνης, έπαιζε και τραγουδούσε για τα 18χρονα απ τη Βέροια!!  Στη συνέχεια…

«Ούτε στρώμα να πλαγιάσω
Ούτε φως για να διαβάσω
Το γλυκό σου γράμμα ωχ μανούλα μου
Καλοκαίρι κι είναι κρύο
Ένα μέτρο επί δύο
Είναι το κελί μου ωχ μανούλα μου

Μα εγώ δε ζω γονατιστός
Είμαι της γερακίνας γιος
Τι κι αν μ’ ανοίγουνε πληγές
Εγώ αντέχω τις φωτιές…»

Αυτή τη μοναδική, την αξέχαστη εμπειρία, την οφείλουμε στους δύο συνοδούς μας, στον αείμνηστο Γιώργο Τσαλέρα και στο αγαπημένο μαθηματικό μας Γιώργο Γαβριηλίδη. Πώς να μην τους σέβεσαι και πώς να μην τους αγαπάς;

Είναι πραγματικά συγκινητικό το πώς ένας αληθινός δάσκαλος καταφέρνει να αποτυπωθεί τόσο βαθιά στην ψυχή των μαθητών του, ξεπερνώντας τις όποιες πολιτικές ή ιστορικές συγκυρίες της εποχής του.

Η μαρτυρία μας φωτίζει την πιο σημαντική πλευρά του Γιώργου Τσαλέρα, αναδεικνύει έναν άνθρωπο με πνευματικό βάθος, που μετέτρεψε το ταξίδι, σε ζωντανό μάθημα πολιτισμού και ιστορίας. Η ικανότητά του να αναλύει το έργο του Καζαντζάκη και τη διαδρομή του Βενιζέλου με νηφαλιότητα και σεβασμό, δείχνει έναν πνευματικό άνθρωπο που έθετε την παιδεία πάνω από όλα.

Βέροια 5/6/2026

Ουρσουζίδης Ν. Γιώργος

–

Φαρέτρα