Στη μνήμη του καθηγητού μας Γεωργίου Τσαλέρα (Μέρος 3ο) / γράφει ο Γιώργος Ουρσουζίδης

Στο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του «Στον καιρό των καταιγίδων»(2009), ο Γιώργος Τσαλέρας, επιλέγει συνειδητά την αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο (ετεροδιηγητική αφήγηση), η οποία επιτρέπει στον 82χρονο δημιουργό να αντικρίσει τον νεότερο εαυτό του ως έναν «άλλο» χαρακτήρα, μειώνοντας την ψυχική πίεση που προκαλεί η αναμόχλευση τραυματικών ιστορικών βιωμάτων. Επιλέγει να κρατήσει μια απόσταση ασφαλείας από το έντονο συναισθηματικό φορτίο των αναμνήσεών μιας παρατεταμένης ταραχώδους περιόδου, αυτό τον βοηθά ώστε η προσωπική μαρτυρία να ενταχθεί ομαλά στο ευρύτερο συλλογικό δράμα της εποχής. Αφηγείται με γλαφυρότητα τα παιδικά και νεανικά του χρόνια, εστιάζοντας στις φτωχογειτονιές της Βέροιας όπου μεγάλωσε, αλλά και στα βιώματα μιας ολόκληρης ζωής, ο Πόλεμος, η Κατοχή, η Αντίσταση, ο Αδελφοκτόνος σπαραγμός.
«Γεννημένος σε λαϊκή γειτονιά της πόλης, σε παραποτάμιο παλιό μαχαλά, με απλοϊκούς καλοσυνάτους γείτονες, από τα νιάτα του ακόμα, είχε κάνει όνειρο ακριβό, να τους βοηθήσει. Αυτός ήταν άλλωστε ο λόγος που αναμείχθηκε, από νωρίς, στα δημοτικά πράγματα της πόλης του. Κι οι συμπολίτες του το αναγνώρισαν. Δύο φορές, τον εκλέξανε δημοτικό σύμβουλο. Και μία φορά, παρ΄ ολίγο δήμαρχό τους… Τώρα δήμαρχος, έστω και δοτός, ρίχθηκε με πάθος στην προσπάθεια, για μια όμορφη πόλη, καθαρή, πολιτισμένη…». Αντλώντας στοιχεία από το βιβλίο του, θα εστιάσουμε στο έργο του δημάρχου Γιώργου Τσαλέρα που καλύπτει μια πολυετή θητεία, από τον Αύγουστο του 1967 έως τον Οκτώβρη του 1974, περιλαμβάνει σημαντικές παρεμβάσεις, τόσο σε βασικές υποδομές, όσο και στον πολιτισμό.
Έργα Υποδομής & Δίκτυα
Αποχετευτικό δίκτυο & Υπόνομοι: Υλοποιήθηκαν εκτεταμένα έργα υποδομών για την υγειονομική θωράκιση της πόλης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο συνοικισμός “Κάτω Εληάς” (Κυψέλη), όπου ξεκίνησε η κατασκευή του πρώτου δικτύου μήκους 300 μέτρων. Λόγω περιορισμένων πόρων, πολλά δίκτυα στις λαϊκές γειτονιές έγιναν με τη συμβολή των ίδιων των κατοίκων, στους οποίους ο Δήμος παρείχε την απαραίτητη υλική και τεχνική υποστήριξη. Προώθησε έργα καθημερινότητας, πολλά από τα οποία έγιναν με το ίδιο σύστημα, με προσωπική εργασία των κατοίκων, ενώ ο Δήμος εξασφάλιζε υλικά και μελέτες. Πραγματοποιήθηκαν έργα οδοποιίας για την ομαλή ένταξη των περιφερειακών συνοικισμών με το κέντρο της Βέροιας, έτσι υλοποιήθηκαν έργα υποδομών, ύδρευση, αποχέτευση και δημοτικός φωτισμός.
Η άναρχη δόμηση, στις για χρόνια ξεχασμένες «εκτός σχεδίου» περιοχές – ιδιαίτερα στις προσφυγικές – επιτέλους σταμάτησε, εντάχθηκαν στο «σχέδιο πόλης», έτσι δόθηκε η δυνατότατα στους πολίτες να χτίσουν νόμιμα τα σπίτια τους. «Όλες οι συνοικίες που ξεφύτρωναν γύρω από την πόλη, στα χρόνια της κατοχής και του εμφυλίου, αυθαίρετα δίχως σχεδιασμό, είχαν παραμείνει έξω απ το σχέδιο πόλης. Τα σπίτια τους στημένα, όπου και όπως βόλευε τον καθένα. Τις περισσότερες φορές, χτισμένα απ τους ίδιους και συγγενείς. Για να βάλουν τα κεφάλια τους και των παιδιών τους κάτω από μια στέγη», μ αυτόν τον παραστατικό τρόπο παρουσιάζει την τότε κατάσταση των συνοικιών της πόλης ο συγγραφέας.

Γενικά κατά τη διάρκεια της θητείας του, οι πολεοδομικές παρεμβάσεις και τα έργα υποδομής στη Βέροια καθορίστηκαν από την ανάγκη εκσυγχρονισμού των δικτύων της πόλης, την ενσωμάτωση προσφυγικών/εργατικών συνοικισμών και την επέκταση του αστικού ιστού. Η περίοδος χαρακτηρίστηκε από τη διάνοιξη δρόμων και τη διαμόρφωση βασικών κοινόχρηστων χώρων, οι οποίοι άρχισαν να δενδροφυτεύονται για να λειτουργήσουν ως πνεύμονες πρασίνου στις επεκτάσεις του σχεδίου πόλεως. Οι παρεμβάσεις εστιάστηκαν κυρίως στη βελτίωση της εικόνας των εισόδων της πόλης και των οδικών αξόνων που οδηγούσαν προς τους χώρους των πολιτιστικών εκδηλώσεων όπου τελούνταν τα «Βικέλεια», προς το Στάδιο και το Άλσος Παπάγου.
Εμβληματικά Δημόσια Κτίρια
Χωρίς αμφιβολία, η «Αντωνιάδειος Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών», αποτελεί το πρώτο κορυφαίο έργο πολιτισμού της πόλης, το «Ναό του Πολιτισμού» που οραματίστηκε. Η χωροθέτηση, η μελέτη και η κατασκευή του εμβληματικού αυτού κτιρίου προχώρησαν καθοριστικά επί δημαρχίας Γ. Τσαλέρα. Αποτελεί αναντίρρητα – για πολλές δεκαετίες – τον κεντρικό πυρήνα του πολιτισμού στη Βέροια. Το εμβληματικό αυτό κτίριο έχει συνδεθεί άρρηκτα με τη σύγχρονη πολιτιστική ιστορία, την καλλιτεχνική δημιουργία και την εκπαίδευση της τοπικής κοινωνίας. Στην κεντρική του αίθουσα έχουν παρελάσει κορυφαίες προσωπικότητες του πολιτισμού, απ τον Αντώνη Σαμαράκη και τον Ιάκωβο Καμπανέλη, μέχρι τον Σταύρο Ξαρχάκο και τον Νότη Μαυρουδή! Αλλά και σπουδαίοι επιστήμονες, όπως ο καθ. Ζερεφός, ο καθ. Μουτσόπουλος και πολλοί άλλοι. Ολόκληρο το ντόπιο δυναμικό του πολιτισμού, μουσικά σύνολα, θεατρικά σύνολα, χορωδίες, παρέλασαν μέσα σ αυτή την αίθουσα, εδώ γράφτηκε ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της πόλης!

Η αρχή για το έργο έγινε με τη γενναιόδωρη προσφορά του ευπατρίδη Αντώνη Αντωνιάδη, ο οποίος εμπιστεύθηκε τον Δήμαρχο και δώρισε το ιδιόκτητο οικόπεδό του στην οδό Ξάνθης, με αποκλειστικό σκοπό να χτιστεί ένας χώρος αφιερωμένος στο πνεύμα και στην τέχνη. Ακολούθησε η αρχιτεκτονική μελέτη του κτιρίου, η οποία έγινε επίσης με δωρεά απ το φίλο του, αρχιτέκτονα της πόλης Αδάμο Καπρίνη. Η χρηματοδότηση του έργου Εξασφαλίστηκε από το «Υπουργείο Συντονισμού» και ξεκίνησε η Κατασκευή του, η οποία διήρκησε από το 1970 έως το 1974. Τα Εγκαίνια έγιναν στις 30 Μαΐου του 1976 επί Δημαρχίας Ευθυμίου Τζελέπογλου.
Φέτος συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από την ημέρα που η «Στέγη» άνοιξε τις πύλες της και υποδέχθηκε τους νέους της πόλης, οι οποίοι την αγκάλιασαν και έζησαν όλες τις μεγάλες στιγμές του «Πνεύματος και της Τέχνης» – ακριβώς όπως την οραματίστηκαν οι πρωτεργάτες της! Από το 1989 στο κτίριο στεγάζονταν η Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού Βέροιας (ΚΕΠΑ Δήμου Βέροιας), ο μεγαλύτερος πολιτιστικός και επιμορφωτικός οργανισμός της Ημαθίας.
Αξίζει όμως να σημειωθεί, ότι η νέα διοίκηση του Δήμου, αμέσως μετά την μεταπολίτευση, στο «πνεύμα της εποχής», έκρινε πως δεν έπρεπε να καλέσει εγκαίνια του έργου τον πρωτεργάτη Δήμαρχο! «Ήταν κι αυτή, μια από τις πολλές πικρίες που δοκίμασα», έγραψε στο βιβλίο του «Στον καιρό των καταιγίδων». Νομίζω πως άξιζε – έστω και τώρα – να αναφερθούν τα παραπάνω, με αφορμή τα «50 Χρόνια» της Στέγης!
«Γενικό Νοσοκομείο Βέροιας», αρχίζει να πραγματοποιείται το 1972 όταν παραχωρείται από το Δήμο οικόπεδο έκτασης 62 στρεμμάτων, «πέτυχε να απελευθερώσει από τους καταπατητές, μια μεγάλη κοινόχρηστη έκταση, στις παρυφές της πόλης. Εκεί θεμελιώθηκε και ξεκίνησε η ανέγερση του καινούργιου μεγάλου νοσοκομείου της πόλης». Το 1973 δημιουργείται νέος οργανισμός με νέες θέσεις προσωπικού και αυξημένο αριθμό κλινών. Το έργο της ανέγερσης του νέου Νοσοκομείου διήρκησε μία πενταετία, το 1981 γίνονται τα εγκαίνια του Νοσοκομείου από τον Υπουργό Υγείας και Πρόνοιας Σπύρο Δοξιάδη.
Σχολικά κτήρια. «Παράλληλα, πίεσε και πέτυχε να χρηματοδοτηθούν και να στηθούν νέα διδακτήρια, που χρειάζονταν η πόλη. Να αποσυμφορηθούν τα παλιά και να δεχτούν τους νέους μαθητές τους τα καινούργια».
«Ελιά» – το πανέμορφο εξοχικό κέντρο της πόλης, το εντυπωσιακό φυσικό «μπαλκόνι» της με θέα τον Αλιάκμονα και τα Πιέρια, αναμορφώθηκε ριζικά και παραδόθηκε στους δημότες και στους επισκέπτες της πόλης. Η ριζική αναμόρφωση συνδύασε τον σεβασμό στη φύση με τις ανάγκες μιας σύγχρονης πόλης! Δυστυχώς σήμερα, επικράτησαν άλλες λογικές, υποβαθμίζοντας βάναυσα τον μοναδικό αυτό χώρο. Στα παγκάκια του πάρκου της, οι κάτοικοι, χαλάρωναν και απολάμβαναν τις ομορφιές της φύσης, καθιερώθηκε ως το τοπόσημο της Βέροιας!
«Αρχοντικό Σαράφογλου» – Ακόμη μια σημαντική δωρεά προς το Δήμο Βέροιας έγινε κατά τη διάρκεια της θητείας του, το 1973. Η οικογένεια Σαράφογλου δώρισε ένα από τα σπουδαιότερα παραδοσιακά κτίρια στο κέντρο της πόλης, επί της οδού Ιεραρχών 14, το «Αρχοντικό Σαράφογλου», διατηρητέο αρχοντικό του 18ου αιώνα. Σήμερα στο αρχοντικό στεγάζεται το «Λύκειο Ελληνίδων Βέροιας».


Η ανάπλαση της κοίτης και της ευρύτερης περιοχής του Τριποτάμου
Για τον δήμαρχο Γιώργο Τσαλέρα, το ποτάμι, ο Τριπόταμος, ήταν βιωματική παιδική εμπειρία, αποτελούσε μεγάλη πρόκληση η αξιοποίηση και η φροντίδα του! Γράφει στο βιβλίο του: «Τα τελευταία χρόνια, με τη γρήγορη και άναρχη ανάπτυξη της πόλης, είχε καταντήσει ο εύκολος κι ανέξοδος υπόνομός της. Στις όχθες του, χτίστηκαν ανάκατα, μικρές βιομηχανικές μονάδες και στάβλοι. Τα λύματά τους, πρόσθεταν τη δική τους βρωμιά, στην ανεξέλεγκτη αποχέτευση μιας ολόκληρης πόλης. Το αγαπημένο τους ποτάμι είχε τώρα βρωμίσει. Αυτό το ίδιο, που στα παιδικά τους χρόνια ήταν η χαρά κι η ευτυχισμένη καταφυγή τους. Τότε που βουτούσαν στα γάργαρα νερά του»!
Ήταν αυτονόητο λοιπόν, ότι σαν υπεύθυνος δήμαρχος πλέον, θα φρόντιζε ώστε το ποτάμι να γίνει ξανά ένας όμορφος τόπος αναψυχής και χαράς! Τα έργα διαμόρφωσης και ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος στον Τριπόταμο και της ιστορικής περιοχής της Μπαρμπούτας, αποτελούν ένα από τα πιο κρίσιμα και διαχρονικά ζητήματα για την πόλη της Βέροιας – δυστυχώς παραμένουν ζητούμενα, πλήρης εγκατάλειψη και κακοτεχνίες τα τελευταία χρόνια.
Παράλληλα, φρόντισε και πέτυχε, να ανατεθεί η μελέτη για την κατασκευή του αποχετευτικού δικτύου και σχέδιο για βιολογικό καθαρισμό των λυμάτων της πόλης. «Το μεγαλεπήβολο έργο εξωραϊσμού του Τριποτάμου ανέλαβε ομάδα μελετητών με επικεφαλής ταλαντούχο καθηγητή του πανεπιστημίου της Σαλονίκης… Αργότερα, τους παρέδωσε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο». Σύμφωνα με αυτό, κατά τη διάρκεια της θητείας του, υλοποιήθηκαν και σχεδιάστηκαν σημαντικές παρεμβάσεις για τη μετατροπή της περιοχής σε πνεύμονα πρασίνου και χώρο αναψυχής.
Παρά το γεγονός, ότι τα έργα αποκατάστασης του Τριποτάμου αποτέλεσαν κεντρικό κομμάτι της οραματικής πολιτικής του δημάρχου Γεωργίου Τσαλέρα, ενός διορατικού ανθρώπου, οι επόμενες διοικήσεις αδιαφόρησαν, μάλιστα, στην κοίτη του Τριποτάμου, κατασκεύασαν τον αποχετευτικό αγωγό μεγάλου τμήματος της πόλης!
Σημαντικές παρεμβάσεις έργων πρασίνου
Δημιουργία Πάρκου Μπαρμπούτας – η πρώτη ουσιαστική, οργανωμένη διαμόρφωση του χώρου γύρω από το ποτάμι στην Μπαρμπούτα. Η περιοχή καθαρίστηκε, δενδροφυτεύτηκε και διαμορφώθηκε, ώστε να λειτουργεί ως αστικό πάρκο αναψυχής για τους πολίτες της Βέροιας. Απολύτως πετυχημένη παρέμβαση! Μέχρι σήμερα, όταν μιλάμε για έργα στον Τριπόταμο, αυτά εννοούμε! Στόχος: η ενοποίηση του υγρού στοιχείου με τον ιστό της πόλης – δυστυχώς παραμένει, μετά από μισό αιώνα, ο μεγάλος στόχος!

Η διαμόρφωση της Μπαρμπούτας εντάχθηκε σε ένα ευρύτερο σχέδιο δημιουργίας εστιών αναψυχής, το οποίο περιλάμβανε επίσης:
Tη διαμόρφωση του εμβληματικού πάρκου της Εληάς, το πιο αναγνωρίσιμο σημείο της πόλης, γνωστό ως «το μπαλκόνι της Βέροιας» με θέα τον κάμπο της Ημαθίας, εδραιώθηκε ως ο απόλυτος χώρος συνάντησης για όλες τις γενιές.
Το πάρκο των Αγίων Αναργύρων, κεντρικός πνεύμονας πρασίνου, ιδανικός για περίπατο, άθληση και αναψυχή, με πανοραμική θέα επίσης τον κάμπο της Ημαθίας.
Το πάρκο στη συμβολή των οδών Ανοίξεως και Πιερίων, κορυφαίο σημείο εισόδου στην πόλη που μετατράπηκε σε κομβικό κοινόχρηστο χώρο πρασίνου.
Χώροι αναψυχής, που μέχρι σήμερα αποτελούν αναμφίβολα τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στον πολεοδομικό ιστό της πόλης και που αναντίρρητα αναβάθμισαν την ποιότητα ζωής των κατοίκων της.
Πολιτισμός
«Στη διάρκεια της θητείας του στο Δήμο, μια άλλη επίμονη φροντίδα του ήταν, να συγκεντρώσει , να προβάλει και να τιμήσει όλους τους ανθρώπους της πόλης, που ξεχώρισαν με την προσφορά τους στα γράμματα και τις τέχνες. Να ενθαρρύνει παράλληλα και τους ταλαντούχους νέους. Να τους προσφέρει κίνητρα για το φανέρωμά τους, Βήμα για να εκφραστούν». Εκείνη την περίοδο ιδρύεται ο «Σύλλογος Φοιτητών Βέροιας», στήριξε τον σύλλογο και «μέσα απ αυτόν ξεπετάχτηκαν αξιόλογα στελέχη της τοπικής κοινωνίας», αναφέρει στο βιβλίο του.
Στην πόλη είχε ιδρυθεί πριν χρόνια, από φιλόμουσους συμπολίτες, η τοπική φιλαρμονική, «[…]ήδη οικονομικά φυτοζωούσε, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των ιδρυτών της. Την παρέλαβε και την μετέτρεψε σε δημοτική. Το ίδιο διάστημα, ίδρυσε και το Δημοτικό Ωδείο της πόλης. Από τους μαθητές του, αντλούσε η φιλαρμονική τα δικά της παιδιά».
Κάλεσε στο Δημαρχείο – χωρίς αποκλεισμούς – όσους συμπολίτες κατά καιρούς συμμετείχαν στα πολιτιστικά δρώμενα, φυσικά κάλεσε και τον επιστήθιο παιδικό του φίλο τον «Στέφανο», με αυτό το όνομα τον αναφέρει στο βιβλίο (πρόκειται για τον αγωνιστή της Αριστεράς, σπουδαίο πνευματικό άνδρα της πόλης, ποιητή, λογοτέχνη και λαογράφο, τον Στέλιο Σβαρνόπουλο, του οποίου η προτομή κοσμεί την Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας).

Συναποφασίστηκε τότε, και ξεκίνησαν απ το Φθινόπωρο του 1968, και κάθε χρόνο, ετήσιες εκδηλώσεις πολιτισμού, τις ονόμασαν «Βικέλεια». «[…] Τιμώντας τον Βεροιώτικης καταγωγής Δημήτριο Βικέλα. Ξεχωριστό νεοέλληνα πνευματικό άνθρωπο. Εμπνευστής της ιδέας αναβίωσης των Ολυμπιακών αγώνων και πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής».

Στα πλαίσια των «Βικελείων» τιμήθηκαν διαπρεπείς πολίτες που με το έργο τους, στο κύλισμα των χρόνων, τίμησαν την πόλη: «Ο Δημήτριος Βικέλας, ο αρχιστράτηγος Τάσος Καρατάσος, ο Ιωάννης Κωττούνιος, γιατρός και φιλόσοφος. Ο Κωνσταντίνος Ρακτιβάν, γιος του Δημητρίου νομοθέτης και πολιτικός, χρημάτισε πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας». Αξίζει επίσης να αναφερθεί, ότι φρόντισε να εκδοθούν ποιητικές συλλογές και άλλα έργα του “Στέφανου”, αδιαφορώντας για τις αντιδράσεις κάποιων «εμπαθών θερμοκέφαλων», όπως του αναφέρει στο βιβλίο του. Μάλιστα, σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσε ο Δήμος, παρουσιάστηκε το συνολικό έργο το Στέλιου Σβαρνόπουλου, όπου ο ίδιος του απένειμε το βραβείο του Δήμου, θεωρώντας «υποχρέωση της πόλης να βραβεύσει το άξιο τέκνο της». Τέλος, με τα «Βικέλεια» και άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες του Δήμου, επεδίωκε να δημιουργήσει μια ξεχωριστή ντόπια παράδοση πολιτισμού.
Στο βιβλίο του «Στον καιρό των καταιγίδων», ο Γ. Τσαλέρας, αναφέρεται στα γεγονότα μιας ταραγμένης εποχής που βίωσε η γενιά του, περιγράφει τις προσωπικές εμπειρίες του, απ την παιδική του ηλικία, τον πόλεμο του 1940, την Κατοχή, την Αντίσταση, τον Εμφύλιο σπαραγμό, τα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι το 1967, την επταετία, τη μεταπολίτευση, τη φιλία δύο ανθρώπων απ την αρχή μέχρι το τέλος της ζωής τους.
Θα αναφερθούμε σε ένα μικρό απόσπασμα του βιβλίου – τα υπόλοιπα θα παρουσιαστούν στο μέλλον αναλυτικά – που αναφέρεται στον τελευταίο άνθρωπο που συμβουλεύεται πριν αναλάβει τη θέση του δημάρχου, Στέφανος: «Η πόλη μας θα ωφεληθεί από την παρουσία σου στο Δήμο. Όμως εσύ θα έχεις βλάψει τον εαυτό σου. Δεν ξέρω σήμερα σε ποιο βαθμό. Αλλά, σίγουρα θα τον έχεις βλάψει. Σου τα λέει αυτά, ένας αριστερός που πολλά είδε και ακόμα πιο πολλά έχει πάθει! Μέτρησε λοιπόν τις αντοχές σου. Και αποφάσισε. Διαθέτεις τα αποθέματα αυταπάρνησης που χρειάζονται, έτσι ώστε να ωφελήσεις την πόλη, ενώ θα βλάψεις ταυτόχρονα τον εαυτό σου; Αν πραγματικά τα διαθέτεις, τότε πες τους “ναι”. Καλός Χριστιανός είσαι. Κάνε το σταυρό σου και ξεκίνα. Όμως πρόσεχε: Όχι ως πειθήνιο όργανο της Χούντας. Αλλά ως υπηρέτης της πόλης μας!»
Ο συγγραφέας επιδιώκει μια προσέγγιση απαλλαγμένη από ιδεολογικές προκαταλήψεις, γράφοντας στο εξώφυλλο του βιβλίου τις τελευταίες λέξεις – αυτές θέλει να κρατήσουμε:
«Αυτό το βιβλίο, μέσα από το μύθο του και με ένθετες σελίδες της Ιστορίας εκείνου του καιρού, επιχειρεί να εικονίσει κάποιες στιγμές και κάποιες μέρες, από τη ζωή και τα πάθη της γενιάς των καταιγίδων. Όσο γίνεται, δίχως τις παλιές προκαταλήψεις και χωρίς τις αχρείαστες και ιδεοληπτικές αγκυλώσεις εκείνων των χρόνων. Ο αναγνώστης θα κρίνει σε ποιο βαθμό το πετυχαίνει.»
Πολλοί άνθρωποι έχτισαν «τείχη» με αχρείαστες και ιδεοληπτικές αγκυλώσεις, «Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ», και ξόδεψαν τη ζωή τους μέσα σ αυτά, άλλοι πάλι, γκρέμισαν τα τείχη που η ζωή έστησε μπροστά τους – έζησαν ελεύθεροι!
Βέροια 30/6/2026 Ουρσουζίδης Ν. Γιώργος
–















































































































