“Από τα Στενά του Ορμούζ, στην κάλπη” / γράφει ο Δημήτρης Μηλάκας

Δημήτρης Μηλάκας

 Ακριβώς εκεί, στο σημείο όπου η διεθνής κρίση συναντά την καθημερινότητα, αρχίζει να διαμορφώνεται – σιωπηρά – και να ανοίγει μια δεύτερη συζήτηση: πόσο μπορεί να αντέξει η κυβέρνηση μια παρατεταμένη περίοδο ακρίβειας και αν αυτή η πίεση θα επηρεάσει την απόφαση του πρωθυπουργού για το πότε θα στηθούν οι κάλπες.

Η παράταση ή η επιδείνωση της έντασης στα Στενά του Ορμούζ δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ελλείψεις καυσίμων στην Ελλάδα. Μεταφράζεται όμως σε κάτι πιο άμεσο: σε διαρκή πίεση στις τιμές καυσίμων, ρεύματος και μεταφορών. Αυτή η πίεση, σε μια οικονομία που μπαίνει στην πιο κρίσιμη περίοδο της χρονιάς – την τουριστική –, αποκτά πολιτική βαρύτητα.

Επάρκεια χωρίς προστασία

Σε επίπεδο φυσικής τροφοδοσίας η χώρα δεν βρίσκεται σε κατάσταση κινδύνου. Ο ΔΕΣΦΑ έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα δεν εξαρτάται άμεσα από ροές φυσικού αερίου που διέρχονται από τον Περσικό Κόλπο. Όμως αυτό δεν σημαίνει ασφάλεια.

Η αυξημένη συμμετοχή του Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) στο ενεργειακό μείγμα σημαίνει ότι η Ελλάδα καλύπτει μεγάλο μέρος των αναγκών της από φορτία που αγοράζονται στη διεθνή αγορά, όπου όμως οι τιμές διαμορφώνονται σε πραγματικό χρόνο και επηρεάζονται άμεσα από τη ζήτηση, τον ανταγωνισμό και τη γεωπολιτική ένταση. Άρα δεν απειλείται η επάρκεια, αλλά το πόσο ακριβά θα μας κοστίζει. Και αυτό έχει άμεση αντανάκλαση:

● στην τιμή της βενζίνης και του ντίζελ,

● στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής,

● στο συνολικό κόστος λειτουργίας της οικονομίας.

Απ’ όλα αυτά συνάγεται ότι η Ελλάδα δεν κινδυνεύει να μείνει από καύσιμα. Κινδυνεύει να πληρώνει πάρα πολύ ακριβά για να τα έχει.

Ο πολλαπλασιαστής της κρίσης

Η συγκυρία κάνει τα πράγματα πιο δύσκολα. Η ενεργειακή αβεβαιότητα συμπίπτει με την περίοδο κατά την οποία η ελληνική οικονομία αυξάνει ταχύτητα. Ο τουρισμός, οι μεταφορές και η κατανάλωση λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές του κόστους. Αυτό σημαίνει:

● ακριβότερα εισιτήρια,

● αυξημένα λειτουργικά κόστη για επιχειρήσεις,

● μετακύλιση τιμών στον τελικό καταναλωτή.

Το αποτέλεσμα δεν είναι μια απότομη κρίση. Είναι κάτι πιο ύπουλο:
μια επίμονη και επιθετική ακρίβεια που διαβρώνει το εισόδημα. Η πολιτική διαχείριση μιας τέτοιας μορφής πίεσης είναι εξαιρετικά δύσκολη – επειδή δεν κορυφώνεται, άρα δεν εκτονώνεται, δημιουργώντας την αίσθηση μιας παρατεταμένης οικονομικής κόπωσης χωρίς ορατό τέλος.

Η τιμολόγηση του φόβου

Για να κατανοηθεί η πίεση που επιστρέφει στην ελληνική οικονομία πρέπει να ανοίξει το κάδρο. Το επίκεντρο είναι ένα: τα Στενά του Ορμούζ. Από εκεί διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, δηλαδή σχεδόν το ένα τέταρτο της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης. Τα στοιχεία αυτά καταγράφονται τόσο από τον International Energy Agency (Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας) όσο και από την U.S. Energy Information Administration (Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ).

Η σημασία των Στενών του Ορμούζ όμως δεν εξαντλείται στον διακινούμενο ενεργειακό όγκο. Τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούν ως μηχανισμός τιμολόγησης της αγοράς. Δεν χρειάζεται να κλείσουν, αρκεί να θεωρηθούν επισφαλές πέρασμα. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Η αρχική εκτίμηση της U.S. Energy Information Administration (Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ), ότι η κρίση θα εκτονωθεί μέχρι τον Απρίλιο, έχει ήδη διαψευστεί. Η ένταση παραμένει ενεργή και, κυρίως, παρατείνεται. Έτσι η αγορά προεξοφλεί τον κίνδυνο – και οι τιμές των καυσίμων ανεβαίνουν.

Ευρώπη και ακριβή επάρκεια

Η Ευρώπη βρίσκεται σε καλύτερη θέση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια ως προς την ενεργειακή επάρκεια. Δεν βρίσκεται όμως σε θέση προστασίας από τις τιμές. Ο Agency for the Cooperation of Energy Regulators (Οργανισμός Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης) επισημαίνει ότι η επαναπλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου θα είναι ακριβότερη, καθώς η Ευρώπη θα ανταγωνιστεί την Ασία για φορτία LNG. Την ίδια στιγμή:

● η ζήτηση παραμένει αυξημένη,

● οι εναλλακτικές ροές είναι περιορισμένες

● και τα αποθέματα που πρέπει να αναπληρωθούν είναι τεράστια.

Το ευρωπαϊκό ενεργειακό «ταμιευτήριο», λοιπόν, δεν απειλείται από άμεσες ελλείψεις, αλλά βρίσκεται υπό σταθερή ανοδική πίεση στις τιμές. Και αυτό είναι το κρίσιμο: η ενεργειακή κρίση δεν εκδηλώνεται πλέον ως σοκ, αλλά ως παρατεταμένη (πολιτική) φθορά.

Το πολιτικό «παράθυρο»

Αυτή η φθορά είναι που χαρακτηρίζει την τρέχουσα ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Οι αυξήσεις στο πετρέλαιο και στο LNG δεν μένουν στις αγορές. Μεταφέρονται:

● στην αντλία,

● στον λογαριασμό ρεύματος,

● στο κόστος των μεταφορών

● και τελικά στο καλάθι του σούπερ μάρκετ.

Και έτσι κλείνει ο κύκλος: η ενεργειακή πίεση μετατρέπεται σε κοινωνική πίεση – και η κοινωνική πίεση εξαντλεί γρήγορα τον πολιτικό χρόνο. Όλη αυτή η αλληλουχία δημιουργεί ένα δίλημμα για την κυβέρνηση:

● είτε διαχειρίζεται μια παρατεταμένη περίοδο ακρίβειας με ολοένα και αυξανόμενο κόστος

● είτε επιχειρεί να προλάβει τη φθορά πριν παγιωθεί.

Σε αυτό το πλαίσιο για την ελληνική κυβέρνηση η παράταση της κρίσης στο Ορμούζ δεν είναι απλώς μια διεθνής εξέλιξη. Είναι ένας παράγοντας που ενισχύει – σε συνδυασμό με άλλες μεταβλητές – το σενάριο πρόωρων εκλογών. Όχι ως αναγκαστική επιλογή, αλλά ως στρατηγική

● πριν η ακρίβεια γίνει μόνιμη συνθήκη,

● πριν εξαντληθούν τα δημοσιονομικά περιθώρια,

● πριν η διεθνής κρίση μετατραπεί σε καθαρό εσωτερικό πολιτικό κόστος.

Το πραγματικό συμπέρασμα

Το Ορμούζ μπορεί να βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, όμως λειτουργεί σαν μοχλός που συνδέει τη γεωπολιτική ένταση στον Περσικό Κόλπο

● με τις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη

● και τελικά με τις πολιτικές αποφάσεις (και) στην Ελλάδα.

Οπότε το κρίσιμο ερώτημα για τους επόμενους μήνες δεν είναι αν η ενεργειακή πίεση θα συμπέσει με πολιτικές αποφάσεις, αλλά αν θα τις καθορίσει. Και εκεί είναι το σημείο όπου μια διεθνής κρίση παύει να είναι εξωτερική και γίνεται εσωτερική.