“Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής: Ασυδοσία, παρεμβατικότητα και πόλεμος” / γράφει ο Δημήτρης Πεπόνης

Μόνο κατά το τελευταίο έτος -από τις αρχές του 2025 έως τις αρχές του 2026- η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει διεξαγάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις σε επτά χώρες: το Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία, την Υεμένη, τη Σομαλία, τη Νιγηρία και τη Βενεζουέλα. Αυτές οι ενέργειες, που περιλαμβάνουν αεροπορικές επιδρομές και άλλες μορφές στρατιωτικής δράσης, έχουν λάβει χώρα σε τρεις ηπείρους: την Ασία, την Αφρική και την Αμερική. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον έχει απειλήσει με χρήση στρατιωτικής τέσσερα κράτη: Μεξικό, Παναμά, Κούβα και Κολομβία, και με προσάρτηση δύο κρατών ή εδαφών τους: του Καναδά και της Γροιλανδίας (που ανήκει στη Δανία).

Κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο, δηλαδή τα τελευταία τριανταπέντε χρόνια -από το 1991 έως το 2026- οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί σε τουλάχιστον διακόσιες πενήντα (250) στρατιωτικές επεμβάσεις, σύμφωνα με αναφορές του Κογκρέσου. Αυτές οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν τόσο ανοιχτές στρατιωτικές εισβολές όσο και πιο διακριτικές μορφές υποστήριξης, όπως η χρηματοδότηση αντιπολιτευόμενων ομάδων, οικονομικές κυρώσεις και διπλωματικές πιέσεις με στόχο την αλλαγή καθεστώτων. Οι απόπειρες αλλαγής καθεστώτων υπολογίζονται σε περίπου είκοσι (20) -κάποιες αναφορές μιλάνε για 80-, ενώ οι πόλεμοι κυμαίνονται από τρεις (3) έως πέντε (5), ανάλογα με τον ορισμό του πολέμου και τα κριτήρια για την έναρξη και λήξη τους.

Αυτά τα στοιχεία δεν καλύπτουν την περίοδο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως το 1991, η οποία περιλαμβάνει δεκάδες επιπλέον εμπλοκές, αλλά μόνο την τελευταία 35ετία.

Συνοπτική ιστορική ματιά

Εξετάζοντας την ευρύτερη ιστορία, οι ΗΠΑ έχουν κηρύξει επίσημα πόλεμο σε έντεκα (11) κράτη σε πέντε (5) ξεχωριστούς πολέμους: εναντίον της Βρετανίας (1812), του Μεξικού (1846), της Ισπανίας (1898), της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1917), καθώς και της Ιαπωνίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας (1941), και της Βουλγαρίας, της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας (1942) στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό σημαίνει ότι, ιστορικά, οι ΗΠΑ έχουν κηρύξει πόλεμο σε οκτώ (8) ευρωπαϊκά κράτη (Βρετανία, Ισπανία, Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Ιταλία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Βουλγαρία), ένα αμερικανικό (Μεξικό) και ένα ασιατικό (Ιαπωνία). Σε γεωγραφικούς όρους, αυτές οι κηρύξεις αφορούν δύο κράτη της δυτικής Ευρώπης (Βρετανία, Ισπανία), τρία της κεντρικής Ευρώπης (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Ουγγαρία), δύο της ανατολικής Ευρώπης (Ρουμανία, Βουλγαρία), δύο της μεσογειακής Ευρώπης (Ιταλία, Ισπανία) και ένα της κεντρικής ή βόρειας Αμερικής (Μεξικό), και της ανατολικής Ασίας (Ιαπωνία).

Ωστόσο, αυτές δεν είναι οι μόνες όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής εξαπέλυσαν ή συμμετείχαν σε πόλεμο, καθώς υπάρχουν και ακήρυχτοι πόλεμοι. Σε αυτές τις περιπτώσεις περιλαμβάνονται ο ναυτικός πόλεμος με τη Γαλλία (1798-1800), οι Πόλεμοι της Μπαρμπαριάς (1801-1805 και 1815), ο Πόλεμος της Κορέας (1950-1953), ο Πόλεμος του Βιετνάμ (1964-1973), ο Πόλεμος του Περσικού Κόλπου (1991), ο Πόλεμος του Ιράκ (2003-2011) και ο Πόλεμος του Αφγανιστάν (2001-2021). Οι τελευταίοι δύο εντάσσονται στο πλαίσιο του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Με εξαίρεση τον Πόλεμο της Κορέας, αυτές οι ενέργειες έλαβαν έγκριση από το Κογκρέσο χωρίς επίσημη κήρυξη πολέμου, βασισμένη σε νομικό προηγούμενο από τον πόλεμο με τη Γαλλία το 1798, που επιβεβαιώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Σε γεωπολιτικούς όρους, αυτές οι ακήρυχτες εμπλοκές αφορούν ένα δυτικοευρωπαϊκό κράτος (Γαλλία), τρία αφρικανικά μεσογειακά (Λιβύη, Αλγερία, Μαρόκο σε σύγχρονους όρους), καθώς και χώρες στη δυτική Ασία (ή Μέση Ανατολή) (Ιράκ, δύο φορές), την κεντρική Ασία (Αφγανιστάν), την ανατολική Ασία (Κορέα) και τη νοτιοανατολική Ασία (Βιετνάμ). Συνολικά, η γεωγραφική εμβέλεια καλύπτει τον Ατλαντικό, την ηπειρωτική Ευρώπη, τη Μεσόγειο (ευρωπαϊκή και αφρικανική), τον Εύξεινο Πόντο, τον Περσικό Κόλπο, την κεντρική, ανατολική και νοτιοανατολική Ασία, καθώς και τον Ειρηνικό.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτά τα παραδείγματα πολέμων δεν περιλαμβάνουν την ανάπτυξη και τη χρήση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στο πλαίσιο επιχειρήσεων που σχετίζονται με τον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), όπως ο Πόλεμος της Βοσνίας (1992-1995) και ο Πόλεμος του Κοσσυφοπεδίου (1998-1999). Εάν λάβουμε υπόψη την πρώην Γιουγκοσλαβία ή τη Σερβία, τότε οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί σε πολεμικές ενέργειες σε εννέα (9) ευρωπαϊκά κράτη.

Ασφάλεια, παρεμβατικότητα και ασυδοσία δίχως ιστορικό προηγούμενο

Οι παραπάνω αναφορές εστιάζουν αποκλειστικά σε πολέμους, κηρυγμένους ή ακήρυχτους. Δεν καλύπτουν τις εκατοντάδες στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις απόπειρες αλλαγής καθεστώτων ή παραβιάσεις της αρχής της μη επέμβασης σε εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών (που είναι και οι περισσότερες: όχι μια ή δύο αλλά πολλές εκατοντάδες), ή άλλες δραστηριότητες έχουν επηρεάσει άμεσα τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων σε πολλές κοινωνίες και εκθέτουν την ηθική και τη νομιμότητα της αμερικανικής ηγεσίας.

Όλα αυτά δεν έχουν προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία. Η εμβέλεια και η παρεμβατικότητα του αμερικανικού κράτους, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης, είναι πρωτοφανής, ιδίως αν σταθμίσει κανείς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής είναι το πλέον ασφαλές στρατηγικά και γεωγραφικά κράτος στην ανθρώπινη ιστορία, καθώς είναι το μόνο κράτος πρώτου επιπέδου που συνορεύει εδαφικά με μόλις δύο κράτη και το μόνο που το χωρίζουν δύο ωκεανοί από όλους τους ανταγωνιστές του. Επιπλέον, είναι το πιο ασύδοτο κράτος στην ανθρώπινη ιστορία, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αποτελούν το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους περισσότερους ανθρώπους σε ολόκληρο τον πλανήτη -με χαοτική διαφορά από οποιοδήποτε άλλο κράτος μπορεί να θεωρηθεί ως το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημα στον πλανήτη.

^{Πηγές: Τα στοιχεία βασίζονται σε επίσημες αναφορές του Κογκρέσου, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης “Instances of Use of United States Armed Forces Abroad, 1798-2023” από το Congressional Research Service (CRS, Ιούνιος 2023).}