“Το δώρο που πετάμε στα σκουπίδια” / γράφει ο Άρης Ορφανίδης

Υπάρχουν στιγμές που η αλήθεια βρίσκεται μπροστά μας τόσο φανερά, ώστε παύουμε να τη βλέπουμε. Όπως συμβαίνει με τον αέρα που αναπνέουμε. Όπως συμβαίνει με τον χρόνο. Όπως συμβαίνει με τη ζωή.

Ίσως η μεγαλύτερη ανθρώπινη αυταπάτη δεν είναι ότι πιστεύουμε πως θα ζήσουμε για πάντα. Ίσως είναι ότι ζούμε σαν να έχουμε απεριόριστο χρόνο. Σαν να υπάρχει πάντα ένα αύριο που θα μας περιμένει υπομονετικά. Σαν να μπορούμε να αναβάλουμε επ’ αόριστον όσα έχουν πραγματική σημασία. Σαν να έχουμε την πολυτέλεια να αφήνουμε τη ζωή να περνά από δίπλα μας χωρίς να συμμετέχουμε πραγματικά σε αυτήν.

Για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος ζούσε κάτω από τη σκιά της αβεβαιότητας. Η επιβίωση δεν ήταν δεδομένη. Κάθε ημέρα αποτελούσε κατάκτηση. Η φύση, οι ασθένειες, η πείνα, οι κίνδυνοι της ύπαρξης υπενθύμιζαν διαρκώς ότι το γεγονός και μόνο πως κάποιος ανέπνεε ήταν ένα μικρό θαύμα.

Σήμερα, για πρώτη φορά στην ιστορία, μεγάλα τμήματα της ανθρωπότητας απολαμβάνουν ασφάλεια, υγεία, πρόσβαση στη γνώση και επίπεδο διαβίωσης που θα έμοιαζε θεϊκό σε έναν άνθρωπο της αρχαιότητας. Κι όμως, ποτέ άλλοτε τόσοι πολλοί άνθρωποι δεν ένιωσαν τόσο άδειοι. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε τόση αφθονία και ταυτόχρονα τόση υπαρξιακή κόπωση.

Η αντίφαση αυτή δεν είναι τυχαία.

Ο σύγχρονος άνθρωπος έμαθε να κατακτά τα μέσα της ζωής, αλλά συχνά λησμονεί τον σκοπό της. Έμαθε να επιταχύνει, αλλά όχι να κατοικεί μέσα στον χρόνο του. Έμαθε να οργανώνει το μέλλον του, αλλά όχι να βιώνει το παρόν του.

Ζούμε σε μια εποχή που μας εκπαιδεύει να κοιτάζουμε συνεχώς μπροστά. Η ευτυχία φαίνεται να βρίσκεται πάντοτε ένα βήμα μακρύτερα. Στην επόμενη επαγγελματική επιτυχία. Στο επόμενο πτυχίο. Στην επόμενη αγορά. Στο επόμενο ταξίδι. Στην επόμενη αναγνώριση. Στην επόμενη επιβεβαίωση.

Έτσι, η ζωή μετατρέπεται σε μια ατέλειωτη αναμονή.

Περιμένουμε να ζήσουμε όταν λυθούν τα προβλήματα. Περιμένουμε να χαρούμε όταν βελτιωθούν οι συνθήκες. Περιμένουμε να ηρεμήσουμε όταν τακτοποιηθούν οι εκκρεμότητες. Περιμένουμε να αγαπήσουμε όταν βρούμε τον κατάλληλο άνθρωπο. Περιμένουμε να υπάρξουμε όταν ολοκληρωθούν όλα όσα έχουμε προγραμματίσει.

Και καθώς περιμένουμε, οι ημέρες περνούν.

Το παράδοξο είναι ότι η ζωή δεν βρίσκεται ποτέ στο μέλλον. Όταν το μέλλον φτάνει, ονομάζεται παρόν. Κι εμείς έχουμε ήδη μεταφέρει τις ελπίδες μας σε ένα νέο μέλλον. Έτσι εγκλωβιζόμαστε σε μια διαρκή φυγή από τη μοναδική στιγμή που πραγματικά κατέχουμε.

Οι αρχαίοι Στωικοί το είχαν κατανοήσει βαθιά. Δεν υπενθύμιζαν τον θάνατο για να σκορπίσουν φόβο, αλλά για να αφυπνίσουν συνείδηση. Η επίγνωση της θνητότητας δεν αποτελεί άρνηση της ζωής. Αποτελεί τον πιο αυθεντικό τρόπο να την τιμήσουμε.

Όταν γνωρίζεις ότι ο χρόνος σου είναι περιορισμένος, αρχίζεις να διακρίνεις τι αξίζει πραγματικά. Οι μικρότητες χάνουν τη δύναμή τους. Οι ανούσιες συγκρούσεις ξεθωριάζουν. Οι ψεύτικες προτεραιότητες αποκαλύπτονται.

Η θνητότητα δεν αφαιρεί νόημα από τη ζωή. Είναι εκείνη που της χαρίζει νόημα.

Ένα ηλιοβασίλεμα συγκινεί επειδή τελειώνει. Ένα λουλούδι είναι όμορφο επειδή μαραίνεται. Μια ανθρώπινη συνάντηση αποκτά αξία επειδή γνωρίζουμε ότι δεν θα διαρκέσει για πάντα. Αν όλα ήταν αιώνια, τίποτε δεν θα ήταν επείγον. Και αν τίποτε δεν ήταν επείγον, ελάχιστα θα ήταν πολύτιμα.

Η σύγχρονη εποχή, ωστόσο, μας απομακρύνει συστηματικά από αυτή τη σοφία. Ζούμε μέσα σε έναν κόσμο που ανταγωνίζεται καθημερινά για την προσοχή μας. Ολόκληρες βιομηχανίες έχουν οικοδομηθεί πάνω στην ικανότητά τους να αποσπούν δευτερόλεπτα από τη ζωή μας.

Η οικονομία του 21ου αιώνα δεν εμπορεύεται μόνο προϊόντα. Εμπορεύεται βλέμματα, σκέψεις, συνήθειες και χρόνο. Κάθε ειδοποίηση, κάθε ατελείωτη κύλιση μιας οθόνης, κάθε μικρή ψηφιακή ανταμοιβή υπόσχεται στιγμιαία ευχαρίστηση. Όμως η στιγμιαία ευχαρίστηση δεν ταυτίζεται πάντοτε με την ευτυχία. Συχνά συμβαίνει το αντίθετο. Όσο περισσότερο κυνηγάμε τις μικρές δόσεις διέγερσης, τόσο δυσκολότερα απολαμβάνουμε τις βαθύτερες μορφές πληρότητας.

Ένα γεύμα με φίλους. Μια ουσιαστική συζήτηση. Ένας περίπατος χωρίς βιασύνη. Ένα βιβλίο που μας αλλάζει. Μια αγκαλιά. Η σιωπή ενός απογεύματος. Αυτές οι εμπειρίες δεν παράγουν εντυπωσιακά δεδομένα για να αναρτηθούν στα κοινωνικά δίκτυα. Παράγουν όμως κάτι σπανιότερο: αναμνήσεις που ριζώνουν στην ύπαρξη.

Ο Επίκουρος, ίσως ο πιο παρεξηγημένος φιλόσοφος της αρχαιότητας, είχε αντιληφθεί ότι η ευτυχία δεν βρίσκεται στη συσσώρευση απολαύσεων αλλά στην απουσία της στέρησης. Δεν χρειαζόμαστε τα πάντα για να είμαστε ευτυχισμένοι. Χρειαζόμαστε αρκετά. Και κυρίως χρειαζόμαστε ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να μοιραστούμε το «αρκετά».

Σε μια κοινωνία που μας μαθαίνει να επιθυμούμε αδιάκοπα περισσότερα, αυτή η ιδέα ακούγεται σχεδόν επαναστατική. Ίσως, τελικά, το πρόβλημα να μην είναι ότι έχουμε λίγα. Ίσως το πρόβλημα είναι ότι δεν προλαβαίνουμε να συνειδητοποιήσουμε πόσα ήδη έχουμε.

Ξυπνάμε το πρωί χωρίς να αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη για το γεγονός ότι ξυπνήσαμε. Βλέπουμε τους ανθρώπους που αγαπάμε χωρίς να σκεφτόμαστε ότι κάποια μέρα δε θα είναι εκεί. Ζούμε μέσα σε ένα θαύμα τόσο συνηθισμένο ώστε το θεωρούμε αυτονόητο.

Και έτσι περνά ο καιρός.

Οι εβδομάδες γίνονται μήνες. Οι μήνες γίνονται χρόνια. Και κάποια στιγμή συνειδητοποιούμε ότι αφιερώσαμε περισσότερο χρόνο προετοιμάζοντας τη ζωή μας παρά ζώντας τη.

Δεν χρειάζονται μεγάλες επαναστάσεις για να αλλάξει αυτό. Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τις υποχρεώσεις μας ούτε να αποσυρθούμε από τον κόσμο.

Χρειάζεται μόνο να επιστρέψουμε στη ζωή που ήδη έχουμε.

Να ακούσουμε πραγματικά όταν κάποιος μας μιλά. Να περπατήσουμε χωρίς να κοιτάζουμε διαρκώς μια οθόνη. Να αφιερώσουμε χρόνο στους ανθρώπους που αγαπάμε πριν μετατραπούν σε αναμνήσεις. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να βαρεθεί, να σκεφτεί, να ονειρευτεί. Να υπάρξουμε χωρίς να καταγράφουμε συνεχώς την ύπαρξή μας.

Γιατί στο τέλος, όταν κοιτάξουμε πίσω, δε θα θυμόμαστε πόσα μηνύματα απαντήσαμε, πόσες ειδοποιήσεις είδαμε ή πόσες ώρες περάσαμε μπροστά σε μια οθόνη.

Θα θυμόμαστε τα πρόσωπα. Τα γέλια. Τις διαδρομές. Τους έρωτες. Τις συζητήσεις που κράτησαν μέχρι αργά. Τις στιγμές που νιώσαμε πραγματικά ζωντανοί.

Η ζωή μάς δόθηκε χωρίς να τη ζητήσουμε και κάποια μέρα θα μας αφαιρεθεί χωρίς να ερωτηθούμε. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο σιωπές εκτείνεται ένα μικρό, εύθραυστο και ανεπανάληπτο διάστημα που ονομάζουμε ύπαρξη.

Αυτό είναι το δώρο.

Και το μόνο πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο θα διαρκέσει.

Είναι αν θα το ανοίξουμε προς τέρψιν, εγκαίρως.

–

Φαρέτρα