“Ο καθένας μας είναι υπεύθυνος απέναντι σε όλους, για τα πάντα και για όλους”
ΑΔΕΡΦΟΙ ΚΑΡΑΜΑΖΩΦ (ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ)
Η συλλογικότητα μπορεί να αποτελέσει το αντίπαλον δέος απέναντι σε μια πραγματικότητα που δείχνει να ασφυκτιά υπό την πίεση των πολλαπλών κατακερματισμένων “εγώ”. Παρόλο που ανήκει στις λέξεις εκείνες οι οποίες έχουν χάσει την παρελθοντική τους αίγλη υπό την έννοια ότι αρχίζει ως νοηματική οντότητα να γίνεται αποστεωμένη, ωστόσο συνιστά φόβητρο. Ένα φόβητρο με αδιαπραγμάτευτη αξία, μια δύναμη που μπορεί να σταθεί ακλόνητη απέναντι σε οποιαδήποτε συμφορά ή απόπειρα απορρύθμισης της ατομικότητας.
Στην Πανούκλα, ένα από τα πιο ανθρωπιστικά έργα του Καμύ, ο άνθρωπος ανακαλύπτει έναν τρόπο να δώσει ένα νόημα στην ύπαρξή του μέσα από την συμμετοχή, την αλληλεγγύη και την αντίσταση απέναντι στο κακό. Δε χρειάζεται να πιστεύει ότι θα νικήσει οριστικά, αρκεί να επιλέγει να αγωνίζεται για να μην συνηθίσει την παρουσία του θανάτου, της αδικίας, του πόνου. Στη σύγχρονη εποχή το “εγώ” έχει μετατραπεί σε ένα ασφαλές καταφύγιο αλώβητο από εξωτερικούς κλυδωνισμούς, αποστασιοποιημένο από την κοινή μοίρα. Το καταφύγιο, όμως, έχει ρωγμές, γιατί η περιχαράκωση στον εαυτό λειτουργεί σαν μια ύπουλη μορφή παραίτησης, δυναμιτίζοντας τα θεμέλια της πολιτικής υπόστασης και επιβραδύνοντας τους μηχανισμούς διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης . Στις σύγχρονες κοινωνίες οι οποίες είναι υποταγμένες στους νόμους της αγοράς και στην ευημερία των οικονομικών δεικτών η ατομικότητα αποκτά νέα αξία, αυτοανακηρύσσεται σε αυτάρκη μονάδα και διεκδικεί μια πρωτοκαθεδρία που υπονομεύει τη συλλογική ευημερία, καθώς μετατρέπει τον Άλλον σε μια περιφερειακή παρουσία, άκρως οχληρή και πρωτίστως αναλώσιμη.

Το πλέον χαρακτηριστικό σύμπτωμα αυτής της αποσύνθεσης, είναι η σταδιακή εξοικείωση με την ανθρώπινη δυστυχία. Οι κοινωνικές ανισότητες, οι γενοκτονίες, η φαλκίδευση αναπαλλοτρίωτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η αβασάνιστη αποδοχή της παράνοιας της εξουσίας, η υπονόμευση του κοινού μέλλοντος, της κοινής πορείας μέσα από τη διασπορά ζιζανίων ακραίας πόλωσης με την ευγενή χορηγία της εφήμερης και στρεβλής πληροφόρησης, καθιστούν την συλλογικότητα αδήριτη ανάγκη. Όσο η συγκίνηση έχει τη διάρκεια ενός στιγμιότυπου και η ηθική ετοιμότητα εξαντλείται σε ευχολόγια και αφορισμούς, τόσο οι κοινωνίες θα μπαίνουν στον αυτόματο πιλότο και η ανθρώπινη ζωή θα χάνει την αξία της. Ίσως, λοιπόν, η επιστροφή στη συλλογικότητα να μην αποτελεί μια ρομαντική αναπόληση ενός εξιδανικευμένου παρελθόντος, αλλά μια υπαρξιακή αναγκαιότητα σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος οφείλει να διαρρήξει το κλειστό και αυτάρεσκο σύμπαν της μίζερης ύπαρξής του μετατρέποντας τη συλλογικότητα από μια αφηρημένη έννοια σε πράξη αντίστασης απέναντι σε κατασκευασμένους εθισμούς.
Ξεσυνηθίσαμε. Και όπως γράφει και ο Ντοστογιέφσκι στο “Υπόγειο”, “Τόσο μάλιστα ξεσυνηθίσαμε, που είναι στιγμές που νιώθουμε κάποιον αποτροπιασμό για την πραγματική τη “ζωντανή ζωή” και για τούτο δεν μπορούμε να το ανεχτούμε, όταν μας τη θυμίζουν.”. Είναι υποκριτικό το ‘εμείς” σε κοινωνίες που δεν γνωρίζουν να το τιμούν και ολισθαίνουν από τη συλλογικότητα σε μια αίσθηση μαζικής συμπεριφοράς με κύριο χαρακτηριστικό την καταθλιπτική ομοιομορφία. Κοινωνίες που δε λακτίζουν εις κέντρα, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, αλλά τρέφουν υπερτροφικά “εγώ” και ομφαλοσκοπικά είδωλα. Μια αδύναμη μάζα που κατατρύχεται από μία στρεβλή αίσθηση συλλογικότητας εστιασμένη στην κοινή μοίρα όχι της δράσης, αλλά της πολιτικής αποστασιοποίησης και της αποξένωσης, υποθηκεύει το μέλλον της οδηγούμενη σε οντολογικό αδιέξοδο και σε πολιτική ομηρία. Η συλλογικότητα συνιστά μορφή αποσυμπίεσης και επιστροφής σε μια κανονικότητα πιο ανθρώπινη, ώστε να μην εκμηδενιστούμε από τη φρίκη του σήμερα και να μη βλέπουμε τέλματα εκεί όπου ανοίγονται δρόμοι.
ΝΙΚΟΛΕΤΑ Α. ΘΑΝΟΥ
–












































