“Από την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 στο φοιτητικό κίνημα της Σερβίας το 2026” / γράφει ο Γιώργος Μακαρατζής
Όταν η νέα γενιά αμφισβητεί την εξουσία και διεκδικεί να διαμορφώσει το μέλλον της
Γιώργος Μακαρατζής Δρ Διδακτικής της Ιστορίας
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία στις οποίες η νεολαία παύει να παρακολουθεί παθητικά τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις και αποφασίζει να παρέμβει. Το Πολυτεχνείο του 1973 στην Ελλάδα και το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας, που οδήγησε στη δημιουργία της εκλογικής πρωτοβουλίας «Student List – Students Win» το 2026, αποτελούν δύο τέτοιες περιπτώσεις.
Τα δύο κινήματα γεννήθηκαν σε διαφορετικές ιστορικές συνθήκες, εκφράζουν διαφορετικές διεκδικήσεις και ακολούθησαν διαφορετικές διαδρομές.
Στο παρόν άρθρο οι δυο περιπτώσεις συγκρίνονται μεταξύ τους. Η σύγκρισή τους δεν αποσκοπεί να τα εξισώσει, αφού αποτελούν δύο διαφορετικά ιστορικά γεγονότα, αλλά να αναδείξει κοινά στοιχεία και διαφορές μεταξύ τους σχετικά με τη δράση της νέας γενιάς σε διαφορετικές εποχές.
Ένα κοινό στοιχείο είναι η αμφισβήτηση της εξουσίας και η απαίτηση για λογοδοσία.
Στην Ελλάδα του 1973, οι φοιτητές αμφισβήτησαν ανοιχτά τη δικτατορική εξουσία και απαίτησαν την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Στη Σερβία, οι φοιτητές αμφισβήτησαν τον τρόπο λειτουργίας της πολιτικής εξουσίας, ζητώντας διαφάνεια, θεσμικό έλεγχο και απόδοση ευθυνών για την τραγωδία του Νόβι Σαντ.
Ένα δεύτερο κοινό στοιχείο είναι η συλλογική οργάνωση και η κοινή συμμετοχή.

Στο Πολυτεχνείο, οι φοιτητές οργάνωσαν την κατάληψη, συγκρότησαν επιτροπές και δημιούργησαν τον ραδιοφωνικό σταθμό που μετέδιδε τα μηνύματα της εξέγερσης.
Στη Σερβία, οι φοιτητές ανέπτυξαν μορφές συλλογικής λήψης αποφάσεων, με συνελεύσεις και ολομέλειες, στις οποίες συζητούσαν και αποφάσιζαν για την πορεία των κινητοποιήσεων.
Ένα τρίτο κοινό στοιχείο είναι η αξιοποίηση της επικοινωνίας με σκοπό να ακουστεί μια φωνή που αμφισβητούσε την κυρίαρχη πολιτική αφήγηση.
Το 1973, ο ραδιοφωνικός σταθμός του Πολυτεχνείου έσπασε το μονοπώλιο της επίσημης ενημέρωσης και μετέφερε τη φωνή των εξεγερμένων στην κοινωνία.
Στη Σερβία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα δίκτυα επικοινωνίας συνέβαλαν στην οργάνωση των κινητοποιήσεων και στη διάδοση των πληροφοριών.
Όσον αφορά στις διαφορές, η πρώτη εντοπίζεται στην εκλογική διεκδίκηση.
Στην Ελλάδα του 1973, δεν υπήρχαν ελεύθερες εκλογές, νόμιμη πολιτική αντιπολίτευση και δυνατότητα θεσμικής εναλλαγής της εξουσίας. Η αντίσταση στη δικτατορία είχε ως βασικό προσανατολισμό την αποκατάσταση των δημοκρατικών ελευθεριών.
Στη Σερβία, αντίθετα, υπήρχε εκλογικό και κοινοβουλευτικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι φοιτητές επέλεξαν να μεταφέρουν την κοινωνική τους κινητοποίηση στην εκλογική διαδικασία.
Μια άλλη διαφορά είναι η σχέση της κάθε περίπτωσης με την εξουσία.

Οι εξεγερμένοι του Πολυτεχνείου δεν είχαν ως στόχο να αναλάβουν την κυβερνητική εξουσία, αλλά να ρίξουν τη δικτατορία και να αποκατασταθούν οι δημοκρατικοί θεσμοί.
Η φοιτητική πρωτοβουλία της Σερβίας προχώρησε ένα βήμα παραπέρα: επιδίωξε να μετατρέψει την κοινωνική αμφισβήτηση σε εκλογική δύναμη και να αναλάβει την ευθύνη της πολιτικής διακυβέρνησης.
Αυτό δημιουργεί ένα διαφορετικό είδος πρόκλησης. Είναι άλλο πράγμα να ενώνεις μια κοινωνία γύρω από την απαίτηση για αλλαγή και διαφορετικό να κυβερνάς, να διαχειρίζεσαι οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα και να λαμβάνεις αποφάσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν διαφωνίες.
Το ερώτημα που αναδεικνύεται από τη σύγκριση των δυο περιπτώσεων είναι: Μπορεί ένα φοιτητικό κίνημα να αλλάξει την κοινωνία; ή Μπορούν οι νέοι να αποτελέσουν δύναμη ουσιαστικής πολιτικής αλλαγής;
Στην περίπτωση του Πολυτεχνείου η νεολαία απέδειξε ότι μπορεί να αμφισβητήσει ένα αυταρχικό καθεστώς, να κινητοποιήσει ευρύτερα κοινωνικά στρώματα και να συμβάλει στη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης μιας χώρας.

Στην περίπτωση της Σερβίας οι φοιτητές δεν περιορίστηκαν στην κοινωνική διαμαρτυρία. Κατάφεραν να μετατρέψουν τη συλλογική κινητοποίηση σε εκλογική δύναμη και να διεκδικήσουν τη συμμετοχή τους στη διακυβέρνηση.
Κατά τη γνώμη μου εδώ μπορεί να βρεθεί η απάντηση στο ερώτημα: στον τρόπο με τον οποίο η νέα γενιά επιλέγει να αντιδρά στις αποφάσεις εκείνων που κυβερνούν, να αναλαμβάνει δράση, να παρεμβαίνει και να επηρεάζει τις πολιτικές εξελίξεις.
Αυτός ο τρόπος δεν περιορίζεται στη συμμετοχή της νέας γενιάς σε διαδηλώσεις και κοινωνικές κινητοποιήσεις. Εκφράζεται και μέσα από τη συμμετοχή της στις εκλογές, όπου ως πολίτες καλούνται να οργανωθούν πέρα από πολιτικά κόμματα και να αποφασίσουν αυτόνομα για την εκπροσώπησή τους στην κυβέρνηση.
Η νέα γενιά καλείται να αναλάβει την ευθύνη για την κοινωνία στην οποία ζει.
Να γίνει πρωταγωνιστής των πολιτικών εξελίξεων και όχι κομπάρσος.
Να μην αφήνει άλλους να αποφασίζουν ερήμην της, αλλά να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του μέλλοντός της.
Να πάρει την τύχη της στα χέρια της.















































































































