Συντάξεις χηρείας: Ποιοι (λίγοι) θα πάρουν πραγματικά αυξήσεις, οι ωφελημένοι και οι χαμένοι από τις ρυθμίσεις

Η κυβερνητική εξαγγελία για τον «διπλασιασμό των συντάξεων χηρείας» δημιούργησε την εντύπωση μιας μεγάλης και οριζόντιας αύξησης για εκατοντάδες χιλιάδες δικαιούχους.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι αρκετά πιο σύνθετη: περίπου 8.500 συνταξιούχοι θα δουν πράγματι περισσότερα χρήματα στον τραπεζικό λογαριασμό τους, ενώ για δεκάδες χιλιάδες άλλους το όφελος συνίσταται στην αποτροπή μελλοντικών περικοπών ή στην παραγραφή πιθανών οφειλών.

Η ρύθμιση δεν είναι ανύπαρκτη ούτε μπορεί να χαρακτηριστεί απλώς «πυροτέχνημα». Διορθώνει μια πραγματική αδικία και, κυρίως, μια παράλογη διαφοροποίηση ανάμεσα στους συνταξιούχους του Δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα. Είναι, όμως, σαφώς στενότερη από όσο αφήνει να εννοηθεί το επικοινωνιακό σύνθημα περί «διπλασιασμού».

Τι αλλάζει από τον Σεπτέμβριο

Με το άρθρο 91 του Ν. 5322/2026 καταργείται, για τις κύριες συντάξεις λόγω θανάτου που καταβάλλονται από τον e-ΕΦΚΑ, η περικοπή που προβλεπόταν μετά την πρώτη τριετία.

Ο νόμος Κατρούγκαλου του 2016 όριζε ότι ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το 70% της σύνταξης του θανόντος. Μετά την πάροδο τριών ετών, όμως, εφόσον ο δικαιούχος εργαζόταν ή λάμβανε δική του σύνταξη, το ποσό της σύνταξης χηρείας περιοριζόταν κατά 50%: από το 70% έπεφτε στο 35% της σύνταξης του θανόντος.

Με τη νέα ρύθμιση η σύνταξη χηρείας παραμένει στο 70% και μετά την τριετία, ανεξάρτητα από το εάν ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη. Η αλλαγή εφαρμόζεται στις συντάξεις Σεπτεμβρίου 2026, οι οποίες καταβάλλονται στα τέλη Αυγούστου.

Εδώ βρίσκεται και η πρώτη απαραίτητη διευκρίνιση: δεν διπλασιάζεται ολόκληρο το εισόδημα του συνταξιούχου, ούτε φυσικά η δική του σύνταξη. Διπλασιάζεται, από το 35% στο 70%, μόνο το τμήμα που προέρχεται από τη σύνταξη του θανόντος.

Ακόμη και αυτό δεν σημαίνει πάντοτε ακριβώς διπλάσιο ποσό σε ευρώ, καθώς παρεμβαίνει το κατώτατο όριο της σύνταξης λόγω θανάτου. Για παράδειγμα, σε σύνταξη θανόντος 1.000 ευρώ, το 70% αντιστοιχεί σε 700 ευρώ και το 35% σε 350 ευρώ. Επειδή όμως η καταβαλλόμενη σύνταξη μπορεί να έχει προστατευθεί από το κατώτατο όριο, η πραγματική αύξηση ενδέχεται να είναι μικρότερη από 100%.

Οι περίπου 8.500 που θα δουν πραγματική αύξηση

Οι άμεσοι ωφελημένοι, δηλαδή εκείνοι που θα δουν επιπλέον χρήματα στον λογαριασμό τους, υπολογίζονται σε περίπου 8.500. Πρόκειται κυρίως για συνταξιούχους του Δημοσίου, στους οποίους η περικοπή από το 70% στο 35% είχε πράγματι εφαρμοστεί από το 2020.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, η μέση μηνιαία αύξηση μπορεί να πλησιάσει τα 470 ευρώ, αν και το τελικό ποσό θα διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη σύνταξη του θανόντος και την εφαρμογή του κατώτατου ορίου. Το δημοσιονομικό κόστος έχει υπολογιστεί περίπου στα 4 εκατ. ευρώ τον μήνα ή στα 48,4 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Αυτή είναι η κατηγορία για την οποία ο όρος «διπλασιασμός» έχει ουσιαστικό περιεχόμενο – πάντοτε ως προς το ποσοστό της σύνταξης χηρείας και όχι ως προς το συνολικό εισόδημα.

Οι 75.000 που προστατεύονται, αλλά δεν παίρνουν νέα αύξηση

Διαφορετική είναι η περίπτωση περίπου 75.000 δικαιούχων του ιδιωτικού τομέα. Παρότι ο νόμος προέβλεπε ότι η σύνταξή τους θα έπρεπε να μειωθεί μετά την τριετία, η περικοπή δεν είχε εφαρμοστεί στην πράξη από τον e-ΕΦΚΑ.

Οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι συνέχιζαν να λαμβάνουν το 70%. Συνεπώς, δεν θα δουν τώρα νέα αύξηση. Το όφελός τους είναι ότι η μη περικοπή μονιμοποιείται και, κυρίως, ότι το Δημόσιο δεν θα τους ζητήσει αναδρομικά τα ποσά που, με βάση την προηγούμενη νομοθεσία, θα μπορούσαν να θεωρηθούν αχρεωστήτως καταβληθέντα.

Πρόκειται για σημαντική προστασία, καθώς απομακρύνεται ο κίνδυνος μεγάλων καταλογισμών και μελλοντικής μείωσης. Δεν είναι, όμως, το ίδιο με το να λαμβάνει κάποιος αύξηση. Η ένταξη αυτών των 75.000 στον συνολικό αριθμό των «ωφελουμένων» είναι λογιστικά σωστή, αλλά επικοινωνιακά μπορεί να δημιουργεί λανθασμένη εικόνα για το πόσοι θα πάρουν πραγματικά περισσότερα χρήματα.

Οι περίπου 122.000 με δύο συντάξεις

Μια ακόμη μεγάλη κατηγορία αφορά περίπου 122.000 ανθρώπους που λαμβάνουν τόσο δική τους σύνταξη όσο και σύνταξη λόγω θανάτου.

Η νέα διάταξη προβλέπει ότι, σε περίπτωση σώρευσης των δύο συντάξεων, θα εξακολουθούν να καταβάλλονται τα ποσά της εθνικής σύνταξης που αντιστοιχούν σε κάθε συνταξιοδοτικό δικαίωμα. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπεται η αφαίρεση της εθνικής σύνταξης από τη σύνταξη χηρείας – μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, θα μπορούσε να επιφέρει μέση απώλεια περίπου 312 ευρώ τον μήνα.

Ούτε αυτοί οι δικαιούχοι θα δουν αναγκαστικά κάποια καινούργια αύξηση. Αποφεύγουν, όμως, μια σοβαρή μελλοντική περικοπή. Στην ίδια λογική προστασίας εντάσσεται και η πρόβλεψη για τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς, ώστε να λαμβάνεται υπόψη ποσό εθνικής σύνταξης για κάθε γονέα.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι άμεσα και έμμεσα ωφελούμενοι ξεπερνούν συνολικά τις 200.000. Χρειάζεται, πάντως, προσοχή: οι διαφορετικές κατηγορίες μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται και δεν μπορούν να αθροίζονται μηχανικά σαν να πρόκειται πάντοτε για διαφορετικά πρόσωπα.

Ποιοι μένουν εκτός

Η σημαντικότερη εκκρεμότητα αφορά τις συντάξεις χηρείας που είχαν απονεμηθεί πριν από τις 13 Μαΐου 2016. Η νέα ρύθμιση διορθώνει τις διατάξεις του νόμου 4387/2016 και, επομένως, δεν καταλαμβάνει αυτόματα όσους συνταξιοδοτήθηκαν με τα παλαιότερα και συχνά διαφορετικά καθεστώτα των ασφαλιστικών ταμείων.

Ενώσεις συνταξιούχων και ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση ανεβάζουν τον αριθμό όσων μένουν εκτός σε 80.000 έως 100.000. Ο ακριβής αριθμός δεν έχει επιβεβαιωθεί από ένα ενιαίο, επίσημο μητρώο, ενώ δεν αντιμετωπίζουν όλοι οι προ του 2016 συνταξιούχοι την ίδια ακριβώς περικοπή. Επομένως, ο ισχυρισμός ότι «100.000 άνθρωποι αποκλείονται από τον διπλασιασμό» χρειάζεται επιφύλαξη. Υπάρχει, ωστόσο, ένα πραγματικό ζήτημα άνισης μεταχείρισης ανάμεσα σε παλαιούς και νέους δικαιούχους.

Εκτός της ρύθμισης φαίνεται ότι παραμένουν και οι επικουρικές συντάξεις χηρείας. Συνταξιουχικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι περισσότεροι από 120.000 δικαιούχοι εξακολουθούν να υφίστανται περικοπές στις επικουρικές τους, χωρίς να καλύπτονται από τη νέα διάταξη.

Ιδιαίτερη είναι και η περίπτωση των παλαιών συντάξεων του ΟΓΑ. Η σύνταξη λόγω θανάτου προστατεύεται ως προς το ποσοστό του 70%, αλλά παραμένει ζήτημα με το παλαιό τμήμα της βασικής αγροτικής σύνταξης, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως η σημερινή εθνική σύνταξη. Συνεπώς, δεν είναι ακριβές ότι «όλοι οι συνταξιούχοι του ΟΓΑ αποκλείονται», αλλά πράγματι παραμένει μια σοβαρή εκκρεμότητα για το παλαιό βασικό ποσό.

Οι οργανώσεις των συνταξιούχων επισημαίνουν επίσης ότι εξακολουθεί να παρακρατείται διπλή εισφορά υγειονομικής περίθαλψης 6% όταν κάποιος λαμβάνει δική του σύνταξη και σύνταξη χηρείας.

Χωρίς αναδρομικά για την περίοδο 2020-2026

Το πιο ευαίσθητο πολιτικά σημείο είναι η απουσία αναδρομικών. Οι περίπου 8.500 συνταξιούχοι του Δημοσίου που είχαν υποστεί την περικοπή δεν θα αποζημιωθούν για τα ποσά που έχασαν από το 2020 μέχρι σήμερα. Η σύνταξή τους αποκαθίσταται μόνο για το μέλλον.

Η επιλογή αυτή περιορίζει σημαντικά το δημοσιονομικό κόστος, αφήνει όμως αναπάντητο το ερώτημα γιατί δύο άνθρωποι με τα ίδια χαρακτηριστικά αντιμετωπίζονταν διαφορετικά επί χρόνια, ανάλογα με το εάν προέρχονταν από το Δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει ότι η άνιση εφαρμογή της νομοθεσίας μπορεί να προκαλέσει δικαστικές διεκδικήσεις από εκείνους που υπέστησαν την περικοπή. Δεν μπορεί, επομένως, να αποκλειστεί η προσφυγή συνταξιούχων για τη διαφορά μεταξύ του 35% και του 70% κατά την περίοδο 2020-2026.

Η πολιτική ανάγνωση της ρύθμισης

Η ουσία είναι ότι η κυβέρνηση επιλύει ένα υπαρκτό και επείγον πρόβλημα. Καταργεί μια σκληρή περικοπή, προστατεύει χιλιάδες ανθρώπους από μελλοντικές μειώσεις και κλείνει την πόρτα σε αναδρομικούς καταλογισμούς που θα μπορούσαν να αποδειχθούν καταστροφικοί για ηλικιωμένους συνταξιούχους.

Από την άλλη πλευρά, η παρουσίαση της ρύθμισης ως γενικευμένου «διπλασιασμού των συντάξεων χηρείας» είναι υπερβολική. Οι άνθρωποι που θα λάβουν άμεσα περισσότερα χρήματα είναι περίπου 8.500. Οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους «ωφελουμένους» δεν παίρνουν αύξηση, αλλά αποφεύγουν μια περικοπή ή μια απαίτηση επιστροφής χρημάτων.

Η αρχική διάταξη θεσπίστηκε το 2016 από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο, η σημερινή κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία από το 2019 και επί των ημερών της η περικοπή εφαρμόστηκε στους συνταξιούχους του Δημοσίου, ενώ έμεινε ουσιαστικά παγωμένη στον ιδιωτικό τομέα. Συνεπώς, μπορεί δικαιολογημένα να υποστηρίζει ότι καταργεί μια δυσμενή διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου, δεν μπορεί όμως να παραβλέπει τη δική της ευθύνη για τη διατήρηση της άνισης μεταχείρισης επί έξι χρόνια.

Το τελικό συμπέρασμα είναι περισσότερο σύνθετο από τα συνθήματα: δεν πρόκειται για ανύπαρκτη παροχή, αλλά για μια στοχευμένη αποκατάσταση που παρουσιάστηκε σαν καθολικός διπλασιασμός. Η ρύθμιση δίνει πραγματική ανάσα σε περίπου 8.500 συνταξιούχους και ασφάλεια σε δεκάδες χιλιάδες άλλους. Δεν αποκαθιστά, όμως, τις απώλειες του παρελθόντος και δεν λύνει τα προβλήματα των προ του 2016 δικαιούχων, των επικουρικών συντάξεων και των ειδικών κατηγοριών.

Η μεγάλη εικόνα, επομένως, δεν είναι ότι «κανείς δεν παίρνει τίποτα», αλλά ούτε ότι «διπλασιάζονται οι συντάξεις χηρείας για περισσότερους από 200.000 ανθρώπους». Η αλήθεια βρίσκεται ανάμεσα στα δύο: λίγοι σχετικά παίρνουν άμεση αύξηση, πολλοί προστατεύονται από μελλοντική απώλεια και ένα μεγάλο τμήμα των παλαιότερων συνταξιούχων εξακολουθεί να περιμένει τη δική του λύση.

–

Φαρέτρα