Το παράδοξο της ελληνικής ακρίβειας – Η εγχώρια αυτονομία και το φαινόμενο «ρουκέτα και φτερό» / γράφει η Αντριάνα Βασιλά

Κύμα ανακούφισης διαπερνά τις διεθνείς αγορές μετά την ανακοίνωση της καταρχήν συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για την εμπορική ναυτιλία.

Η θετική επίδραση αποτυπώθηκε άμεσα στην τιμή του αργού πετρελαίου Brent, το οποίο από τα 120 δολάρια υποχώρησε στα 83,55 δολάρια. Ωστόσο, για τον Έλληνα καταναλωτή η γεωπολιτική αποσυμπίεση δεν μεταφράζεται αυτόματα σε φθηνότερο καλάθι. Αντίθετα, η εγχώρια πραγματικότητα κινείται με το φαινόμενο της «ρουκέτας και του φτερού»: οι τιμές ανεβαίνουν σαν πύραυλος με την πρώτη απειλή, αλλά πέφτουν σαν πούπουλο όταν η κρίση εκτονώνεται.

Την ώρα που το άλλοθι του εισαγόμενου πληθωρισμού στερεύει, η κυβέρνηση κατέθεσε στη Βουλή ένα συμπληρωματικό πολυνομοσχέδιο-«σκούπα» ύψους 800 εκατομμυρίων ευρώ, επιχειρώντας να μετριάσει τις κοινωνικές αντιδράσεις. Πρόκειται για μια ομολογία ότι η ακρίβεια στην Ελλάδα έχει γίνει πλέον επίκτητη, δομική και αυτόνομη.

Η ακτινογραφία των αριθμών

Τα επίσημα στοιχεία αποδεικνύουν ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα έχει αποκτήσει εγχώρια αυτονομία. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ο ετήσιος πληθωρισμός σκαρφάλωσε στο 5,2%. Την ίδια στιγμή, η Τράπεζα της Ελλάδος αναθεώρησε προς τα πάνω τις προβλέψεις της, εκτιμώντας ότι ο γενικός πληθωρισμός στη χώρα θα διαμορφωθεί στο 3,8% σε ετήσια βάση, έναντι μόλις 3,0% στην Ευρωζώνη. Η απόκλιση αυτή οφείλεται στον ενεργειακό πληθωρισμό, ο οποίος στην Ελλάδα αναμένεται να αγγίξει το 11,1%, όταν ο μέσος όρος στην Ευρώπη δεν θα ξεπεράσει το 8,4%.

Η πιο σκληρή αλήθεια, όμως, κρύβεται στη διαχρονική σύγκριση της αγοραστικής δύναμης κατά την περίοδο 2019-2026. Η ποσοτική ανάλυση της αγοράς δείχνει τα εξής:

Το βασικό καλάθι: Ένα ενδεικτικό καλάθι βασικών προϊόντων σούπερ μάρκετ που το 2019 κόστιζε 38,63 ευρώ, σήμερα απαιτεί 62,06 ευρώ, σημειώνοντας θηριώδη αύξηση 60,7%.

Η ψαλίδα με τους μισθούς: Στο ίδιο διάστημα, ο κατώτατος μεικτός μισθός αυξήθηκε από τα 650 ευρώ στα 920 ευρώ (άνοδος 41,5%). Η αρνητική υστέρηση των σχεδόν 20 ποσοστιαίων μονάδων εξηγεί γιατί τα νοικοκυριά αδυνατούν να βγάλουν τον μήνα.

Πρωταθλητές των ανατιμήσεων: Οι μεγαλύτερες αυξήσεις εντοπίζονται στα μη επεξεργασμένα και φρέσκα τρόφιμα. Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, οι τιμές σε φρούτα και λαχανικά έκαναν άλμα 11,96%. Σε βάθος επταετίας, οι πατάτες αυξήθηκαν κατά 97,8%, το χοιρινό κρέας κατά 84,3%, το αρνί κατά 79,2% και το νωπό πλήρες γάλα κατά 71,7%.

Η εγχώρια αγορά παρουσιάζει μια μονοπωλιακή στρέβλωση: ο τζίρος των μεγάλων αλυσίδων προσεγγίζει τα 14 δισεκατομμύρια ευρώ λόγω των ανατιμήσεων, ενώ το μερίδιο της ιδιωτικής ετικέτας έφτασε στο 24,4%, αποδεικνύοντας ότι οι καταναλωτές υποβαθμίζουν αναγκαστικά τις επιλογές τους για να επιβιώσουν.

Αντίδοτο ή «ασπιρίνη»;

Απέναντι σε αυτή την ασφυκτική πίεση, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κατέθεσε το νομοσχέδιο με τίτλο «Μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης και ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος». Παρά τις κυβερνητικές τυμπανοκρουσίες, η ανάλυση των μέτρων αναδείχθηκε γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τους πολίτες και τους κοινωνικούς φορείς να εντοπίζουν έντονες αντιφάσεις, καθώς οι νέες ρυθμίσεις μοιάζουν με πυροσβεστικά ημίμετρα που συντηρούν μια προβληματική «οικονομία των επιδομάτων».

1. Φορολογική ασυμμετρία υπέρ των ξένων κεφαλαίων

Το νομοσχέδιο θεσπίζει ένα εξαιρετικά προνομιακό φορολογικό πλαίσιο για την προσέλκυση διαχειριστών εναλλακτικών επενδύσεων, όπως hedge funds και private equity. Ορίζεται ότι η λειτουργία υποστηρικτικού γραφείου στην Αθήνα δεν συνιστά μόνιμη φορολογική εγκατάσταση του ξένου fund στην Ελλάδα. Επιπλέον, τα στελέχη που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στη χώρα θα φορολογούνται με αυτοτελή συντελεστή μόλις 5% για τις αμοιβές πρόσθετης απόδοσης για μια επταετία.

Η διάταξη αυτή προκάλεσε άμεση δυσαρέσκεια στα οικονομικά fora. Η κοινή γνώμη στηλιτεύει το γεγονός ότι η κυβέρνηση στρώνει κόκκινο χαλί στα ξένα κεφάλαια, την ίδια ακριβώς ώρα που επιβάλλει τεκμαρτά εισοδήματα, κεφαλικούς φόρους και εξοντωτική φορολόγηση από το πρώτο ευρώ στους εγχώριους ελεύθερους επαγγελματίες, τους μικρομεσαίους και τους μισθωτούς.

2. Στεγαστική κρίση και το επιλεκτικό «μπλόκο» στο Airbnb

Για την αντιμετώπιση του οξυμένου στεγαστικού προβλήματος, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει το πρόγραμμα «Κατασκευάζω – Νοικιάζω», διευρύνει τα εισοδηματικά κριτήρια για την επιστροφή ενός ενοικίου ώστε να καλυφθεί το 85% των μισθωτών και θεσπίζει την επιστροφή δύο ενοικίων για γιατρούς και εκπαιδευτικούς της περιφέρειας.

Παράλληλα, απαγορεύει την έκδοση νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης, αλλά αποκλειστικά και μόνο στην Α’ Δημοτική Κοινότητα του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Η επιλογή να επιβληθεί περιορισμός μόνο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης αντιμετωπίζεται από την αγορά ακινήτων ως ένα καθαρά επικοινωνιακό πυροτέχνημα. Οι ενδιαφερόμενοι αναρωτιούνται γιατί εξαιρείται πλήρως η Αθήνα, όπου περιοχές όπως το Κουκάκι, το Παγκράτι, τα Εξάρχεια και ο Νέος Κόσμος έχουν ερημώσει από μόνιμους κατοίκους και τα ενοίκια έχουν αυξηθεί κατά 50% τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας τη στέγαση απλησίαστη.

3. Ιδιωτικό χρέος και επιδόματα που τα «καταπίνει» το ράφι

Στο πεδίο των παροχών αυξάνεται το ακατάσχετο όριο των τραπεζικών λογαριασμών στα 1.600 ευρώ από 1.250. Επίσης, θεσπίζεται έκτακτη ενίσχυση 150 ευρώ ανά παιδί τον Νοέμβριο, ενώ η οικονομική ενίσχυση προς τους ευάλωτους συνταξιούχους αυξάνεται στα 300 ευρώ από 250, με παράλληλη διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων.

Στον εξωδικαστικό μηχανισμό, το ελάχιστο όριο οφειλών μειώνεται στα 5.000 ευρώ, ενώ δίνεται η δυνατότητα διάσωσης της κύριας κατοικίας μέσω ρευστοποίησης άλλων περιουσιακών στοιχείων.

Οι οικονομικοί αναλυτές σημειώνουν ότι αυτές οι αυξήσεις αποτελούν σταγόνα στον ωκεανό. Με τον πληθωρισμό στα τρόφιμα να επιμένει, τα 50 επιπλέον ευρώ της ενίσχυσης εξανεμίζονται σε μία μόλις επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ. Η κυβέρνηση δέχεται πυρά διότι επιλέγει να επιδοτεί την ακρίβεια με επιδόματα και pass αντί να χτυπήσει τα καρτέλ στη χονδρική εμπορία και να μειώσει τον υψηλό ΦΠΑ στα βασικά αγαθά.

Η «πράσινη» οπισθοδρόμηση

Το νομοσχέδιο φέρνει αλλαγές και στα τέλη ταξινόμησης των υβριδικών οχημάτων, παρατείνοντας έως την 1.1.2027 τη μείωση κατά 50%, αλλά καταργώντας το προηγούμενο σύστημα που βασιζόταν στις εκπομπές ρύπων διοξειδίου του άνθρακα.

Η τροποποίηση αυτή αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό, καθώς ευνοεί οριζόντια και τα μεγάλα ενεργοβόρα SUV, εξισώνοντάς τα με μικρά αυτοκίνητα πόλης, γεγονός που αποτελεί σαφές πισωγύρισμα για την περιβαλλοντική πολιτική.

Στον αντίποδα, το μόνο πεδίο όπου το νομοσχέδιο επιδεικνύει πραγματική «σιδηρά πυγμή» είναι η πάταξη του παράνομου τζόγου. Το Σώμα Ελεγκτών της Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων αναβαθμίζεται, αποκτά ανακριτικές αρμοδιότητες, ενώ θεσπίζονται εξοντωτικά πρόστιμα έως 2 εκατομμύρια ευρώ και κακουργηματικές ποινές κάθειρξης έως 10 έτη.

Μάλιστα, στο στόχαστρο μπαίνουν άμεσα οι influencers και οι streamers που διαφημίζουν παράνομα δίκτυα, αντιμετωπίζοντας διοικητικά πρόστιμα από 5.000 έως 50.000 ευρώ ανά παράβαση.

Όταν οι διεθνείς κρίσεις τελειώνουν, οι εγχώριες στρεβλώσεις ξεγυμνώνονται

Η γεωπολιτική αποσυμπίεση μετά τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν στερεί από την κυβέρνηση το μόνιμο άλλοθι της «εισαγόμενης κρίσης». Αν οι τιμές στα ελληνικά ράφια παραμείνουν καθηλωμένες στα ύψη, θα αποδειχθεί περίτρανα ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα είναι προϊόν εγχώριας αισχροκέρδειας και δομικής αδυναμίας των ελεγκτικών μηχανισμών.

Οι θετικές κοινωνικές διορθώσεις του νομοσχεδίου – όπως το ακατάσχετο της παροχής ακουστικών βαρηκοΐας για μαθητές με προβλήματα ακοής ή η μετατροπή της προσωπικής διαφοράς 1.500 δημοσίων υπαλλήλων σε τακτικές αποδοχές – είναι δίκαιες, αλλά ανεπαρκείς για να αλλάξουν τη συνολική εικόνα.

Η οικονομία των επιδομάτων και τα επιλεκτικά τοπικά περιοριστικά μέτρα δεν αποτελούν απάντηση στη δομική φτωχοποίηση των νοικοκυριών. Η πολιτική αντιπαράθεση στη Βουλή αναμένεται θυελλώδης, καθώς η κοινωνία απαιτεί πραγματικούς ελέγχους στην πηγή των τιμών και όχι ημίμετρα που απλώς εξαγοράζουν πολιτικό χρόνο.