Ποιος φοβάται την ελεύθερη έκφραση; – Η υπόθεση της Γεωργίας Λύρα & το παράδοξο της συμπερίληψης / γράφει η Νικολέτα Θάνου

Η πρόσφατη ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Κρήτης σχετικά με τη φοιτήτρια Γεωργία Λύρα άνοιξε για ακόμα μία φορά μια ευρύτερη και ιδιαίτερα ένθερμη έως διχαστική συζήτηση γύρω από τα όρια της ελευθερίας της έκφρασης και την υπονόμευσή της από «μέλη»  ακαδημαϊκής κοινότητας .

Και αυτό γιατί ανεξάρτητα από το αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τις απόψεις που εξέφρασε η φοιτήτρια σχετικά με γεγονότα και δράσεις που συνδέθηκαν με τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα στο Ρέθυμνο, το ερώτημα που ανακύπτει είναι βαθύτερο και συνδέεται με τον πυρήνα της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης: ποιος είναι ο ρόλος ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος απέναντι στην ελεύθερη έκφραση της γνώμης και δη όταν αυτή δεν είναι τυποποιημένη και φορμαλιστικά διατυπωμένη, όπως έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε και αδιαμαρτύρητα να δεχόμαστε στο μάθημα της Έκθεσης χρόνια τώρα;

Ο ρόλος των Πανεπιστημίων γνωστός και βαρυσήμαντος . Η σημερινή ανάλυση δεν αφορά το δεδομένο, αλλά το γεγονός ότι το δεδομένο έγινε ζητούμενο υπό την πίεση ποιων άραγε συνθηκών και έξωθεν καταναγκασμών; Τα πανεπιστημιακά ιδρύματα υπήρξαν ανέκαθεν χώροι γόνιμου διαλόγου, αντιπαράθεσης ιδεών και πνευματικών ζυμώσεων, των οποίων η αποστολή  δεν περιοριζόταν απλώς στη μετάδοση γνώσεων αλλά στη διαμόρφωση ενεργών πολιτών που θα μπορούν να σκέφτονται κριτικά, να αμφισβητούν και να εκφράζονται χωρίς φόβο. Εκπαιδευτικοί και φοιτητές λειτουργούσαν ως συγκοινωνούντα δοχεία, στα οποία η αλληλοτροφοδότηση ήταν ζωτικής σημασίας για την έρευνα και την προσέγγιση της αλήθειας, γεγονός που επέτρεπε την ευρεία συμμετοχή των φοιτητών στο δημόσιο διάλογο, ακόμα και όταν οι απόψεις τους προκαλούσαν αντιδράσεις. Η ουσία της Δημοκρατίας έβρισκε εκεί την πιο αυθεντική της έκφραση.

Και ερχόμαστε στο 2026. Τα πανεπιστήμια ανέκαθεν είχαν και εξακολουθούν αδιαμφισβήτητα να έχουν την ευθύνη  να διασφαλίζουν το κλίμα σεβασμού και ισότητας για όλα τα μέλη της κοινότητάς τους,  ενώ παράλληλα η προώθηση της συμπερίληψης και η καταπολέμηση των διακρίσεων αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της ορθής και δημοκρατικής λειτουργίας τους. Αυτό που αιωρείται όμως ως αναπάντητο ερώτημα εδώ και μέρες είναι ποιους ακριβώς αφορά αυτή η συμπεριφορά και ποιους εξαιρεί. Γιατί κάποια ψηφίδα δεν κολλάει στο άψογο κατά τα άλλα ψηφιδωτό της «αξιοπρέπειας του κάθε ανθρώπου» και της «προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», όπως ρητά αποτυπώθηκε στην ανακοίνωση του εκπαιδευτικού ιδρύματος και το οποίο έχουμε μάθει να πιπιλίζουμε σαν καραμέλα και κυρίως να εφαρμόζουμε επιλεκτικά.

Κοντολογίς, σε μια δημοκρατική κοινωνία η διαφωνία είναι θεμιτή και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εχθρότητα  και, όταν αυτό συμβαίνει, παραπέμπει σε άλλες μορφές καθεστωτικές. Με άλλα λόγια η  κριτική απέναντι σε ιδέες, κινήματα ή κοινωνικά φαινόμενα, τα οποία εκδηλώνονται με τρόπο επικίνδυνο και διχαστικό για τις κοινωνίες, δεν πρέπει να ταυτίζεται αναγκαστικά με την άρνηση της αξιοπρέπειας όσων τα εκπροσωπούν. Το ζήτημα δεν είναι αν η άποψη της Γεωργίας Λύρα είναι σωστή ή λανθασμένη, αλλά εάν η ελευθερία του λόγου συνιστά καθολικό δημοκρατικό δικαίωμα.  Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Α ΛΑ ΚΑΡΤ.

Όταν ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα,  που στους κόλπους του φιλοξενεί και εκκολάπτει τους μελλοντικούς πολίτες αυτής της χώρας, στοχοποιεί και τοποθετείται δημόσια εναντίον σε μια φοιτήτρια για τις απόψεις που εξέφρασε, δημιουργείται αναπόφευκτα ένας προβληματισμός σχετικά με το κατά πόσο διασφαλίζεται στην πράξη η πολυφωνία, που το ίδιο το ίδρυμα καλείται να υπερασπίζεται ως βασική καταστατική του αρχή. Γιατί έτσι οι εκκολαπτόμενοι πολίτες λαμβάνουν λανθασμένα μηνύματα και η συμπερίληψη, αν θέλει να είναι συνεπής με τις αρχές που επικαλείται, οφείλει να χωρά όχι μόνο τη διαφορετικότητα των ταυτοτήτων, αλλά και τη διαφορετικότητα των ιδεών. Αυτό κατά την ταπεινή μου γνώμη, αποκαλούμε ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ… ή μήπως όχι;

………………..

Φαρέτρα