Σενάρια μέτρων για καύσιμα μετά την εκτίναξη τιμών και φόβους νέου κύματος ακρίβειας

Θανάσης Παπαδής

Η εκτίναξη των διεθνών τιμών πετρελαίου επαναφέρει με ένταση στο προσκήνιο τα σενάρια παρεμβάσεων στην αγορά καυσίμων, με το οικονομικό επιτελείο να βρίσκεται σε επιφυλακή, καθώς οι πιέσεις μεταφέρονται ήδη στην πραγματική οικονομία και ενισχύουν τον κίνδυνο νέου κύματος ακρίβειας.

Η χθεσινή εικόνα στις διεθνείς αγορές ήταν αποκαλυπτική. Με φόντο την όξυνση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή, οι τιμές κατέγραψαν ισχυρή άνοδο, με το Brent να κινείται πλέον πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι και το αργό πετρέλαιο να είναι στην περιοχή των 100 δολαρίων. Πρόκειται για επίπεδα που ενσωματώνουν αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο και ενισχύουν τα σενάρια παρατεταμένης αστάθειας στην ενεργειακή αγορά.

Η μεταφορά αυτών των αυξήσεων στην ελληνική αγορά καυσίμων είναι ήδη ορατή. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης κινείται ταχύτατα προς τα 2 ευρώ ανά λίτρο και, αν όχι σήμερα, μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται να διαμορφωθεί πάνω από αυτό το όριο στα περισσότερα πρατήρια της Αττικής διότι στην Περιφέρεια και στα νησιά ήδη έχει συμβεί. Αντίστοιχη πορεία αναμένεται και για το πετρέλαιο κίνησης, γεγονός που επιβαρύνει άμεσα το κόστος μεταφορών και δημιουργεί δευτερογενείς πιέσεις σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Σε αυτό το περιβάλλον, το βάρος της φορολογίας στα καύσιμα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα. Η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στην πρώτη πεντάδα των ευρωπαϊκών χωρών με τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ και Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης, γεγονός που αυξάνει τη βάση της τιμής πριν ακόμη ενσωματωθούν οι διεθνείς αυξήσεις.

Στη βενζίνη, ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης ανέρχεται περίπου στα 0,70 ευρώ ανά λίτρο, τοποθετώντας τη χώρα στην τέταρτη θέση στην Ευρώπη, πίσω από την Ολλανδία (0,79 ευρώ), την Ιταλία (0,73 ευρώ) και τη Φινλανδία (0,72 ευρώ). Παράλληλα, ο ΦΠΑ 24% είναι από τους υψηλότερους στην ευρωζώνη, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή μαζί με τη Φινλανδία.

Η δομή αυτή έχει άμεσο αντίκτυπο στην τελική τιμή. Αν η καθαρή τιμή διυλιστηρίου διαμορφώνεται στα 0,70 ευρώ, με την προσθήκη του ΕΦΚ η τιμή φτάνει στα 1,40 ευρώ πριν τον ΦΠΑ. Στη συνέχεια, ο ΦΠΑ επιβάλλεται στο σύνολο –δηλαδή και πάνω στον ίδιο τον φόρο– οδηγώντας την τελική τιμή περίπου στα 1,74 ευρώ ανά λίτρο. Πρακτικά, πάνω από 1 ευρώ αφορά φόρους.

Όταν οι διεθνείς τιμές αυξάνονται, η επίδραση είναι πολλαπλασιαστική. Αν η καθαρή τιμή ανέβει στα 0,90 ευρώ, η τελική τιμή στην αντλία φτάνει περίπου στα 1,98 ευρώ. Δηλαδή, μια αύξηση 20 λεπτών μετατρέπεται σε σχεδόν 24 λεπτά για τον καταναλωτή, λόγω της επιβολής ΦΠΑ και πάνω στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης.

Η σύγκριση με άλλες χώρες αναδεικνύει το μέγεθος της διαφοράς. Στη Βουλγαρία, όπου ο ΕΦΚ βρίσκεται κοντά στο ευρωπαϊκό ελάχιστο των 0,36 ευρώ και ο ΦΠΑ είναι 20%, η τελική τιμή για αντίστοιχα δεδομένα διαμορφώνεται περίπου στα 1,27 ευρώ, ενώ ακόμη και μετά από αύξηση της διεθνούς τιμής φτάνει γύρω στα 1,51 ευρώ. Η χαμηλότερη φορολογία περιορίζει σημαντικά την τελική επιβάρυνση.

Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται και σε άλλες χώρες με χαμηλότερους ΕΦΚ, όπως η Ουγγαρία, η Ρουμανία και η Πολωνία. Στο ντίζελ, η Ελλάδα με ΕΦΚ περίπου 0,41 ευρώ ανά λίτρο βρίσκεται στη μέση της κατάταξης, ωστόσο και εκεί η συνολική επιβάρυνση παραμένει υψηλή λόγω ΦΠΑ.

Στο παρασκήνιο, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει σενάρια αντίδρασης με κλιμακωτή προσέγγιση. Στην πρώτη φάση, προκρίνονται στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, όπως η επαναφορά επιδοτήσεων τύπου fuel pass, καθώς και οριζόντιες παρεμβάσεις στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης. Παράλληλα, εξετάζονται μέτρα που θα λειτουργήσουν ως ανάχωμα απέναντι σε ένα πιθανό νέο πληθωριστικό κύμα, το οποίο θα μπορούσε να προκύψει από την άνοδο των καυσίμων.

Σε δεύτερη φάση, εφόσον οι υψηλές τιμές διατηρηθούν και η κρίση αποκτήσει διάρκεια, στο τραπέζι επανέρχεται το ενδεχόμενο μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης. Πρόκειται, ωστόσο, για επιλογή που συνδέεται άμεσα με ευρωπαϊκές αποφάσεις, καθώς προϋποθέτει την ενεργοποίηση «ρήτρας διαφυγής», ώστε οι απώλειες εσόδων να μην επηρεάσουν τα δημοσιονομικά μεγέθη.

Μέχρι στιγμής, δεν φαίνεται να υπάρχει συμφωνία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για μια τέτοια παρέμβαση, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια άμεσης κίνησης. Η κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προσανατολίζεται σε μονομερή μείωση φόρων στα καύσιμα, αλλά επιδιώκει κοινή ευρωπαϊκή λύση.

Η εξέλιξη των τιμών τις επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστική για το εύρος των παρεμβάσεων. Αν η γεωπολιτική ένταση διατηρηθεί ή ενταθεί, η πίεση στα καύσιμα αναμένεται να συνεχιστεί, με άμεσες επιπτώσεις στο κόστος ζωής και αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης των αυξήσεων σε ολόκληρη την οικονομία.

 topontiki.gr 

–