Ελλάδα και άλλες 4 χώρες ανακοίνωσαν τη δημιουργία κέντρου επιστροφής μεταναστών στη Ρουάντα – Aντιδράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα
H Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και η Ολλανδία ανακοίνωσαν δημιουργία κόμβου επιστροφής μεταναστών στη Ρουάντα
topontiki.gr
Η συμφωνία έρχεται μετά την επικύρωση του νέου κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις επιστροφές. Καθώς, οι εκλογές πλησιάζουν αρκετές κυβερνήσεις προσπαθούν να δείξουν ότι το μεταναστευτικό είναι υπό έλεγχο.
Η συμφωνία προβλέπει ότι θα στέλνονται στη Ρουάντα μόνο μετανάστες που αιτήσεις τους έχουν απορριφθεί τελεσίδικα.
Τα υπουργεία Μετανάστευσης των πέντε χωρών υποστηρίζουν ότι η συμφωνία εναρμονίζεται με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, οργανώσεις επιμένουν ότι η μεταφορά των μεταναστών σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν σχέση αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των δικαιωμάτων τους.
«Ποιες δυνατότητες προσφυγής έχουν οι άνθρωποι σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους και ποιος φέρει την ευθύνη; Αν η ευθύνη βαραίνει το κράτος μέλος της ΕΕ, πώς θα λειτουργούσε αυτό στην πράξη;», σημείωσε η Σελίν Μίας, διευθύντρια από το Δανικό Συμβούλιο Προσφύγων.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης, ένας πανευρωπαϊκός οργανισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα τόνισε ότι τα κέντρα επιστροφής ενέχουν «σημαντικούς κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα».
Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι που στηρίζουν τη δημιουργία κόμβων επιστροφής υποστηρίζουν ότι θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά.
Η Ρουάντα έχει εκδηλώσει προθυμία να φιλοξενήσει τους κόμβους επιστροφής. Ο Πρόεδρος Πολ Καγκάμε έχει κερδίσει τα εύσημα ηγετών της Δύσης και της περιοχής για τη συμβολή του στον τερματισμό της γενοκτονίας της Ρουάντα το 1994 και στην ανασυγκρότηση της χώρας, που την μετέτρεψε σε ελκυστικό προορισμό για επενδύσεις και ανθρωπιστική βοήθεια.
Οι επικριτές του, ωστόσο, τον κατηγορούν για καταστολή και στήριξη στην ομάδα ανταρτών M23 που δρα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Ο οργανισμός Freedom House κατατάσσει χώρα ως «Μη Ελεύθερη», καταγράφοντας καταστολή κατά των διαφωνούντων με παρακολουθήσεις, εκφοβισμούς, βασανιστήρια και αυθαίρετες κρατήσεις.
Οι ΗΠΑ έχουν, επίσης, έρθει σε συμφωνία με τη Ρουάντα για τη μεταφορά 250 μεταναστών. Η Βρετανία εγκατέλειψε το σχέδιο της να μεταφέρει αιτούντες άσυλο, καθώς Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε τη συμφωνία παράνομη το 2023. Μάλιστα, το Κιγκάλι ζήτησε αποζημίωση ύψους 50 εκατομμυρίων λιρών (63,6 εκατομμύρια δολάρια) μετά την κατάργηση του βρετανικού προγράμματος.
Πότε αναμένεται να λειτουργήσει ο κόμβος επιστροφής
Οι διαπραγματεύσεις των πέντε ευρωπαϊκών χωρών με τη Ρουάντα αναμένεται να προχωρήσουν με γρήγορους ρυθμούς, καθώς στόχος είναι να πραγματοποιηθούν οι πρώτες μεταφορές μεταναστών μέσα στο 2027.
Ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου στη Βιέννη με τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρεντέρικσεν, επιβεβαίωσε ότι Αυστρία, Γερμανία, Ολλανδία, Δανία και Ελλάδα επιδιώκουν να δημιουργήσουν από κοινού τον πρώτο κόμβο επιστροφών εκτός ΕΕ.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλείται το AFP, η αρχική εφαρμογή του σχεδίου ενδέχεται να αφορά περίπου 100 μετανάστες, με κάθε χώρα να αναλαμβάνει τη μεταφορά περίπου 20 ανθρώπων. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες για τη χρηματοδότηση, τη λειτουργία του κέντρου και τις διαδικασίες μεταφοράς δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Στο εγχείρημα ενδέχεται να συμμετάσχει υποστηρικτικά και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM), ο οποίος έχει επιβεβαιώσει ότι βρίσκεται σε συζητήσεις με κράτη-μέλη της ΕΕ για τη δημιουργία κόμβων επιστροφών ή αντίστοιχων μηχανισμών.
Η ελληνική συμμετοχή και ο Πλεύρης
Τη σημασία της ελληνικής συμμετοχής στην πρωτοβουλία υπογράμμισε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ο οποίος χαρακτήρισε την ανακοίνωση σημαντική εξέλιξη για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.
Όπως ανέφερε, η Ελλάδα, ως χώρα πρώτης υποδοχής, γνωρίζει την ανάγκη προστασίας των συνόρων και ενίσχυσης των επιστροφών, υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία κόμβων σε τρίτες χώρες μπορεί να περιορίσει τη δράση των κυκλωμάτων διακίνησης.

Ο υπουργός διευκρίνισε ακόμη ότι το κέντρο στη Ρουάντα δεν θα είναι κλειστή δομή, ενώ διαβεβαίωσε ότι η λειτουργία του θα βασίζεται στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Μάλιστα, υποστήριξε ότι η πρωτοβουλία μπορεί να προσφέρει νόμιμο καθεστώς σε ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρώπη, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εγκατασταθούν σε τρίτη χώρα.
Ποιοι μετανάστες θα μεταφέρονται στη Ρουάντα, ποιες κατηγορίες εξαιρούνται
Στα κέντρα επιστροφής θα μεταφέρονται αποκλειστικά απορριφθέντες αιτούντες άσυλο, για τους οποίους έχουν εκδοθεί εκτελεστές αποφάσεις επιστροφής. Από τη διαδικασία θα εξαιρούνται οι ανήλικοι, ενώ κάθε μία από τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες θα έχει τη δυνατότητα να καθορίζει τα δικά της κριτήρια επιλογής των μεταναστών.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τις διαπραγματεύσεις, η Ολλανδία προσανατολίζεται κυρίως σε ενήλικους άνδρες από χώρες της ευρύτερης περιοχής της Ρουάντα. Η Γερμανία, από την πλευρά της, εξετάζει την αποστολή μεταναστών που δεν συνεργάζονται με τις αρχές για την εξακρίβωση των στοιχείων της ταυτότητάς τους και προέρχονται από χώρες που δεν εμφανίζονται πρόθυμες να δεχθούν πίσω τους υπηκόους τους.
Η παραμονή των μεταναστών στις εγκαταστάσεις δεν θα είναι απαραίτητα μόνιμη, καθώς προβλέπεται ότι, μετά από ένα χρονικό διάστημα που δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, θα πρέπει είτε να εγκατασταθούν στη Ρουάντα είτε να επιστρέψουν οικειοθελώς στη χώρα καταγωγής τους ή σε άλλη χώρα στην οποία διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα διαμονής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, τουλάχιστον κατά την αρχική εφαρμογή του σχεδίου, δεν προβλέπεται συμμετοχή του Frontex στις επιχειρήσεις επιστροφής. Αυτό συμβαίνει παρά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του ευρωπαϊκού οργανισμού συνοριοφυλακής, ώστε να μπορεί να αναλαμβάνει και τέτοιου είδους αποστολές.
Ποιος θα πληρώνει για τις απελάσεις και τη φιλοξενία
Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα του συνολικού οικονομικού κόστους του εγχειρήματος, καθώς δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη συγκεκριμένος προϋπολογισμός για τη λειτουργία του πρώτου κέντρου.
Το σύνολο των δαπανών που θα αφορούν τις μεταφορές και τη φιλοξενία των μεταναστών στη Ρουάντα θα καλύπτεται από τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, καθώς οι σχετικές διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, δεν έχει γίνει γνωστό πόσο θα κοστίσει η λειτουργία της δομής.
Πηγές με γνώση των συνομιλιών εκτιμούν ότι οι υπηρεσίες στη Ρουάντα θα είναι αισθητά οικονομικότερες σε σύγκριση με αντίστοιχες υπηρεσίες εντός Ευρώπης.
Παράλληλα, δεν έχουν αποσαφηνιστεί οι όροι της συνεργασίας ως προς τα ανταλλάγματα που θα λάβει η αφρικανική χώρα για τη φιλοξενία των μεταναστών. Στο πλαίσιο αυτό, το Κιγκάλι αναμένεται να υπογράψει την επόμενη εβδομάδα συμφωνία εταιρικής σχέσης με τη Δανία, η οποία περιλαμβάνει και συνεργασία στον τομέα της μετανάστευσης.
«Η συμφωνία είναι ντροπή» – Έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη
Η πρωτοβουλία των πέντε κρατών έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με επικριτές να αμφισβητούν τόσο τη νομιμότητα του εγχειρήματος όσο και τις εγγυήσεις για την προστασία των μεταναστών.
Η Γαλλίδα ευρωβουλευτής Μελίσα Καμαρά, από την πολιτική ομάδα των Πρασίνων/Ευρωπαϊκής Ελεύθερης Συμμαχίας, άσκησε έντονη κριτική στη συμφωνία, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Η συμφωνία είναι ντροπή».
Η ίδια κατηγόρησε τις πέντε χώρες ότι «διασχίζουν άλλη μια επαίσχυντη ηθική γραμμή συνάπτοντας συμφωνία με ένα αυταρχικό καθεστώς».
Από την πλευρά τους, οι κυβερνήσεις που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία επιμένουν ότι η λειτουργία των κέντρων θα διέπεται από τις διεθνείς προδιαγραφές προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά, ωστόσο, το κατά πόσο οι διαβεβαιώσεις αυτές θα μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων απαγορεύει τη μεταφορά ανθρώπων σε χώρες όπου υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να υποστούν βασανιστήρια, διώξεις ή άλλες σοβαρές παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους.
Οι ανησυχίες αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Ρουάντας, καθώς και τα Ηνωμένα Έθνη έχουν εκφράσει προβληματισμό για το ιστορικό της χώρας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Επιπλέον, η ευρωπαϊκή νομοθεσία θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τις τρίτες χώρες που μπορούν να φιλοξενήσουν τέτοιες εγκαταστάσεις. Ειδικότερα, απαιτείται να διασφαλίζεται ο σεβασμός των διεθνών προτύπων και των αρχών προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Το προηγούμενο της Βρετανίας και οι αμφιβολίες για τη Ρουάντα
Το προηγούμενο της Βρετανίας, η οποία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το αντίστοιχο σχέδιό της μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, αποτελεί μία ακόμη ένδειξη των νομικών και πολιτικών δυσκολιών που μπορεί να αντιμετωπίσει η νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία.
Το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε το 2023, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε παράνομη τη συμφωνία, εκφράζοντας ανησυχίες για τον κίνδυνο παραβίασης των δικαιωμάτων των ανθρώπων που θα μεταφέρονταν.

Μετά την ακύρωσή του, η κυβέρνηση της Ρουάντας διεκδίκησε αποζημίωση 50 εκατομμυρίων λιρών (περίπου 63,6 εκατομμύρια δολάρια) από τη βρετανική πλευρά.
Το βρετανικό προηγούμενο επαναφέρει τα ερωτήματα για τις νομικές εγγυήσεις και τις ευθύνες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, σε περίπτωση που οι μετανάστες που θα μεταφερθούν στη Ρουάντα αντιμετωπίσουν παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους.
Έκκληση να μην προχωρήσουν, από τους εισηγητές της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης
Κοινή δήλωση της Sandra Zampa (Ιταλία, SOC), εισηγήτριας της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) για το θέμα «Η δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων», και του Lord Michael German (Ηνωμένο Βασίλειο, ALDE), Γενικού Εισηγητή της PACE για τις ευρωπαϊκές πολιτικές μετανάστευσης και ασύλου:
«Εκφράζουμε τη βαθιά μας λύπη για τη σημερινή ανακοίνωση πέντε κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης – της Αυστρίας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Ελλάδας και της Ολλανδίας – ότι προτίθενται να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία ενός “κόμβου επιστροφής” (return hub) στη Ρουάντα.
Η πρόταση αυτή προβλέπει τη δυνατότητα των πέντε αυτών χωρών να απελαύνουν στη Ρουάντα παράτυπους μετανάστες και απορριφθέντες αιτούντες άσυλο, οι οποίοι έχουν εξαντλήσει όλα τα προβλεπόμενα ένδικα μέσα, παρότι ενδέχεται να μην έχουν επισκεφθεί ποτέ στο παρελθόν τη συγκεκριμένη χώρα.
Μια προηγούμενη προσπάθεια δημιουργίας ενός παρόμοιου συστήματος από το Ηνωμένο Βασίλειο είχε αποτραπεί, όπως είναι γνωστό, από το εθνικό Κοινοβούλιο και τα δικαστήρια, λόγω σοβαρών ανησυχιών σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Ρουάντα, οι οποίες εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι σήμερα.
Οι κόμβοι επιστροφής εγείρουν ζητήματα νομιμότητας, ενέχουν γεωπολιτικούς κινδύνους και συνεπάγονται σοβαρούς κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι υπερβολικά δαπανηροί, ενώ η υποτιθέμενη αποτρεπτική τους αποτελεσματικότητα δεν έχει αποδειχθεί. Στόχος τους είναι να κατευνάσουν τα αντι-μεταναστευτικά αισθήματα, αντί να προωθήσουν μια ορθολογική και αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης.
Για τον λόγο αυτό, σε ψήφισμα του Ιουνίου 2026, η Συνέλευση – η οποία συγκεντρώνει βουλευτές από τα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης – κατέστησε σαφές ότι τα κράτη θα πρέπει να αποφεύγουν να καταφεύγουν σε τέτοιου είδους μηχανισμούς.
Φαίνεται ότι η απόφαση αυτή ελήφθη χωρίς να προηγηθεί διαβούλευση με τα εθνικά κοινοβούλια των ενδιαφερόμενων κρατών-μελών ή ακόμη και σχετική ενημέρωσή τους, καθώς και χωρίς να έχουν θεσπιστεί οι απαραίτητες εγγυήσεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης κάλεσε πρόσφατα τα κράτη να διασφαλίσουν ότι, προτού συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε συμφωνία για τη δημιουργία κόμβων επιστροφής, θα έχουν:
- Προσδιορίσει τις συνέπειες για τα άτομα που επηρεάζονται.
- Αξιολογήσει διεξοδικά τους κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
- Θεσπίσει αποτελεσματικά μέτρα για την αποτροπή παραβιάσεων.
- Διασφαλίσει τη διαφάνεια και τον δημοκρατικό έλεγχο.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής, φαίνεται ότι καμία από αυτές τις απαραίτητες “δικλίδες ασφαλείας” δεν έχει τεθεί σε εφαρμογή.
Καλούμε τις κυβερνήσεις της Αυστρίας, της Γερμανίας, της Ελλάδας, της Ολλανδίας και της Δανίας να μην προχωρήσουν περαιτέρω τις διαπραγματεύσεις και να διασφαλίσουν ότι τα εθνικά κοινοβούλια θα συμμετέχουν πλήρως σε οποιαδήποτε μελλοντικά σχέδια παρόμοιου χαρακτήρα».














































