“Νεπάλ: Μια φυσική καταστροφή με ανθρώπινη υπογραφή” / γράφει η Νικολέτα Θάνου

...Ωστόσο, η βουλιμία του ανθρώπου για κυριαρχία και η ακόρεστη δίψα του για κέρδος οδηγούν στα όριά της τη φύση, η οποία εκδικείται μέσω μιας υποβοηθούμενης κλιματικής αλλαγής…

Μετά την πρόσφατη τραγωδία στο Νεπάλ αναπόφευκτα γεννήθηκαν σκέψεις, που λόγω του αρχικού  αιφνιδιασμού αλλά και της αδυναμίας σύλληψης του ολέθρου, ήταν άναρχες και αμήχανες, όπως εξάλλου και οι πρώτες αντιδράσεις απέναντι σε μια τέτοιου είδους βιβλική καταστροφή. Αρχικά, τα ερωτήματα που ανακύπτουν αφορούν τους λόγους για τους οποίους εν έτει 2026, και δη στην εποχή της τεχνολογικού οργασμού, η ανθρώπινη ζωή είναι ακόμα αθωράκιστη απέναντι στη μανία της φύσης. Κατά δεύτερον, δε γίνεται να μην προβληματιστεί κανείς σχετικά με την αμφιλεγόμενη στάση της Κί­νας, η οποία κρατά τα περιβαλλοντικά και υδρολογικά δεδομένα  της ευρύτερης περιοχής ως “κρατικά μυστικά” αρνούμενη να υπογράψει συμφωνία με το Νεπάλ σχετικά με την εγκατάσταση συστήματος έγκαιρης προειδο­ποίησης με ροή δεδομένων ανά δέκα λεπτά για τις κινήσεις των παγετώνων… Ποιος αποφασίζει άραγε για τόσες ανθρώπινες ζωές; Ήδη ο συνολικός αριθμός των επιβεβαιωμένων νεκρών ανέρχεται στους 1280, ενώ οι αγνοούμενοι ξεπερνούν τους 5000… Δεν πρόκειται για ολική καταστροφή, αλλά για τραγωδία.

Στάθηκε πραγματικά πικρή η διάψευση των προσδοκιών του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος έχει ενα­ποθέσει τις ελπίδες της επίγειας σωτηρίας του στην τεχνολογία. Πρόκειται για μια αποκαλυπτική αντίθεση^.  έχουμε από τη μια πλευρά έναν τεχνολογικό κολοσσό, ο οποίος διαθέτει τεράστιες δυ­νατότητες στην επιστήμη, στην τεχνητή νοημοσύνη, στις τηλεπικοινωνίες, στις δορυφορικές τεχνο­λογίες και στις υποδομές και από την άλλη μια χώρα, στη σκιά των Ιμαλαΐων, με περιορισμένους πόρους και μεγαλύτερη ευαλωτότητα, σε άμεση γειτνίαση με την Κίνα, που της έχει απαγορευτεί να έχει πρόσβαση σε δεδομένα που θα μπορούσαν να είχαν σώσει χιλιάδες ζωές. Και στο σημείο αυτό διαπιστώνουμε χωρίς βολικές ψευδαισθήσεις –  η τραγωδία στο Νεπάλ υπενθύμισε στον άνθρωπο τη μικρότητά του – ότι η ισότι­μη πρόσβαση στην τεχνολογία και στα αγαθά της επιστήμης δεν είναι αυτονόητη και ότι η ανισο­κατανομή της ισχύος εξακολουθεί να κάνει θόρυβο.

Το οξύμωρο της υπόθεσης  είναι ότι όσο περισσότερο ο άνθρωπος αυξάνει τη δύναμή του απέναντι στη φύση, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται η αδυναμία του να διαχειριστεί δίκαια τη δύναμη που ο ίδιος δημιούργησε. Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της ούτε ανθρωπιστική ούτε απάνθρωπη, καθώς το πρόσημό της καθορίζεται από τις κοινωνικές και πολιτικές επιλογές που τη διέπουν. Με άλλα λόγια, μια τεχνολογικά προηγμένη ανθρωπότητα που επιτρέπει σε εκατομμύρια ανθρώπους να παραμένουν εκτεθειμένοι σε κινδύνους, που θα μπορούσαν να περιοριστούν, αποκαλύπτει ότι το πρόβλημα δεν άπτεται πλέον των ορίων της επιστήμης, αλλά των ορίων της ανθρώπινης ευθύνης και ηθικής. Ο εξανθρωπισμός της επιστήμης και της τεχνολογίας απαιτεί κάτι περισσότερο από υποδομές και επικοινωνιακά πυροτεχνήματα^.  απαιτεί αποτελεσματικούς σχεδιασμούς και μηχανι­σμούς πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και πολιτικής προστασίας που θα ενεργοποιηθούν έγκαιρα για τη διάσωση χιλιάδων ανθρώπινων ζωών.

Αναμφίβολα,  απέναντι στη μανία της φύσης ακόμα και και οι πιο οικονομικά προηγμένες χώρες στέκονται με δέος. Ωστόσο, η βουλιμία του ανθρώπου για κυριαρχία και η ακόρεστη δίψα του για κέρδος οδηγούν στα όριά της τη φύση, η οποία εκδικείται μέσω μιας υποβοηθούμενης κλιματικής αλλαγής. Πρόκειται για εγκληματική ενέργεια ή αυτοχειρία; Και τα δύο υποκρύπτουν γνώση, αλλά μια γνώση η οποία εδράζεται στην ύβρη και στην εμμονή του ανθρώπου – του ισχυρού ανθρώπου- να την δαμάσει, αδιαφορώντας για το τίμημα της ύβρεως, το οποίο καλούνται να πληρώσουν με βαριές απώλειες σε έμψυχο και άψυχο δυναμικό οι φτωχοί και κατατρεγμένοι του πλανήτη, οι οποί­οι ελάχιστα συμμετέχουν στην “υποβοηθούμενη αυτοκτονία” όπως αποδείχτηκε πρόσφατα.

Συμπέρασμα: Η ανθρωπότητα διαθέτει σήμερα μια τεράστια τεχνολογική ισχύ, την οποία αξιοποιεί για να κόβει βόλτες στον Άρη και για να αυτοκαταστραφεί αφήνοντας στο θείο έλεος όσους ανθρώπους πλήττονται από ακραία καιρικά φαινόμενα. Με αυτούς τους ρυθμούς,  αλλά και με αυτούς τους δείκτες αναλγησίας από τους ισχυρούς, σε λίγα χρόνια ο πλανήτης θα γίνει μη βιώσιμος γεγονός που θα επιταχύνει τον ανθρώπινο αφανισμό. Εάν δεν είναι αυτό παράδοξο, τότε τι; Εάν  δεν μας προβληματίζουν  όσα καθημερινά συμβαίνουν ανά τον κόσμο αναδεικνύοντας την αν­θρώπινη απελπισία, εάν δεν μας ευαισθητοποιούν τα χιλιάδες θύματα των “υποβοηθούμενων” φυ­σικών καταστροφών, τότε ίσως δεν καταλάβουμε ποτέ ότι η τεχνολογία δεν αποτυγχάνει επειδή δεν είναι αρκετά ισχυρή, αλλά αποτυγχάνει γιατί δεν της επιτρέπεται η ισχύ της να αποτελέσει κοινό όφελος. Η τεχνολογία δεν μπόρεσε να σταματήσει το φονικό τσουνάμι των Ιμαλαΐων ούτε έχει αποτρέψει τους πρόσφατους φονικούς σεισμούς στη Λατινική Αμερική και τη Νοτιοανατολική Ασία, θα μπορούσε όμως να μειώσει την ευαλωτότητα απέναντί τους. Και εδώ ακριβώς οφείλουμε να βαφτίσουμε το ζήτημα όχι αποκλειστικά επιστημονικό, αλλά οικονομικό, πολιτικό και βαθύτατα ηθικό.

ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΘΑΝΟΥ

–

Φαρέτρα