Το «νέο» casus belli – Η Τουρκία… νομοθετεί όρια στα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα / γράφει ο Δημήτρης Μηλάκας

Η Τουρκία επανέρχεται στο γνώριμο πεδίο της ελληνοτουρκικής έντασης: τη θάλασσα. Αυτή τη φορά, όμως, δεν το κάνει μόνο με δηλώσεις, χάρτες, στρατιωτικές ασκήσεις ή απειλές. Το κάνει και με νόμο.

Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η Άγκυρα σκοπεύει να καταγράψει μέσα στο εσωτερικό της δίκαιο διεκδικήσεις που αφορούν θαλάσσιες ζώνες, περιοχές έρευνας, ενεργειακούς πόρους και δικαιώματα στη θάλασσα. Προφανώς, πρόκειται για μια πολιτική κίνηση με βαρύ συμβολισμό και πιθανές πρακτικές συνέπειες.

Κι αυτό γιατί όταν ένα κράτος μετατρέπει τις μονομερείς διεκδικήσεις του σε νόμο, δεν λέει απλώς «έχω μια θέση». Λέει «αυτό θεωρώ δικό μου πλαίσιο νομιμότητας». Και από εκεί αρχίζει το πρόβλημα, καθώς οι τουρκικές επιθυμίες «τρακάρουν» σε ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, σε θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε ευρωπαϊκά ενεργειακά σχέδια και σε περιφερειακές συνεργασίες που η Τουρκία δεν θέλει να παγιωθούν. Πρόκειται, με άλλα λόγια, για την υπενθύμιση ότι τίποτε στην περιοχή δεν μπορεί να γίνει ερήμην της Άγκυρας.

Εδώ πρέπει να θυμηθούμε ότι το τουρκικό casus belli του 1995 παραμένει ενεργό. Η τουρκική Εθνοσυνέλευση είχε δώσει τότε την εξουσιοδότηση στην κυβέρνηση να θεωρήσει αιτία πολέμου την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια. Δηλαδή ένα ελληνικό δικαίωμα που απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο η Τουρκία το αντιμετωπίζει ως λόγο πολέμου.

Το νέο στοιχείο είναι ότι δίπλα σε αυτή την παλιά απειλή έρχεται τώρα να προστεθεί ένα νέο επίπεδο πίεσης. Η Άγκυρα φαίνεται να θέλει να δημιουργήσει ένα εσωτερικό νομικό οπλοστάσιο για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της. Το παλιό casus belli αφορούσε τα 12 μίλια. Το νέο πεδίο αφορά το ποιος θα ορίζει στην πράξη τι θεωρείται «τουρκικό ενδιαφέρον» στη θάλασσα.

Η θαλάσσια μεθόριος

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στο Αιγαίο. Αντιθέτως, η μεγάλη εικόνα βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Εκεί όπου συναντώνται η Ελλάδα, η Κύπρος, η Τουρκία, το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ενεργειακές διαδρομές της επόμενης δεκαετίας.

Η Τουρκία παρακολουθεί με δυσφορία κάθε σχήμα συνεργασίας που δεν ελέγχεται από την ίδια. Και ειδικά τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Εδώ και μήνες, Τούρκοι αξιωματούχοι, με πρώτο τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, επαναλαμβάνουν ότι η τριμερής αυτή σχέση μπορεί να φέρει αστάθεια, κινδύνους, ακόμη και πολεμικές εντάσεις στην περιοχή.

Η λέξη-κλειδί στην τουρκική ρητορική είναι η «περικύκλωση». Η Άγκυρα παρουσιάζει τη συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ όχι ως ενεργειακή, αμυντική ή διπλωματική σύμπραξη, αλλά ως σχέδιο αποκλεισμού της Τουρκίας από την Ανατολική Μεσόγειο. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να αντιστρέψει την εικόνα. Δεν εμφανίζεται ως δύναμη που απειλεί, αλλά ως δύναμη που δήθεν απειλείται.

Το… ενοχλητικό καλώδιο

Στο επίκεντρο αυτής της έντασης βρίσκεται ένα έργο που, εκ πρώτης όψεως, ακούγεται τεχνικό: το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου – Ισραήλ.

Στην πραγματικότητα, όμως, το καλώδιο δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό έργο. Είναι μια υποθαλάσσια γραμμή που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο και στη συνέχεια με το Ισραήλ. Το έργο αυτό σημαίνει:

• Για την Κύπρο, έξοδο από την ενεργειακή απομόνωση.
• Για την Ελλάδα, ενίσχυση του ρόλου της ως κόμβου ενέργειας.
• Για το Ισραήλ, μια ακόμη διαδρομή σύνδεσης με την Ευρώπη.
• Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, διαφοροποίηση ενεργειακών διαδρομών σε μια εποχή ανασφάλειας.

Για την Τουρκία, όμως, σημαίνει κάτι άλλο: τη φυσική αποτύπωση, στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου, μιας συνεργασίας από την οποία η ίδια απουσιάζει.

Αυτό εξηγεί γιατί το έργο έχει προκαλέσει τόσο έντονη τουρκική αντίδραση. Η Άγκυρα δεν θέλει απλώς να εκφράσει επιφυλάξεις. Θέλει να καταστήσει σαφές ότι κανένα μεγάλο έργο στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρά χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις τουρκικές αξιώσεις. Ακόμη κι αν αυτές οι αξιώσεις συγκρούονται με τις θέσεις της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το καλώδιο έχει καθυστερήσει. Υπάρχουν οικονομικά, τεχνικά και πολιτικά ζητήματα. Όμως πίσω από όλα αυτά υπάρχει και ο τουρκικός παράγοντας. Η Άγκυρα αντιδρά διότι αντιλαμβάνεται ότι τέτοια έργα δεν είναι ουδέτερα. Δημιουργούν κρίσιμες ενεργειακές διαδρομές, συμμαχίες, αλλά και τετελεσμένα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερη σημασία η επίσκεψη της υφυπουργού Εξωτερικών του Ισραήλ Σάρεν Χάσκελ στην Αθήνα.

Η Ισραηλινή αξιωματούχος βρίσκεται στην ελληνική πρωτεύουσα για διπλωματική και οικονομική αποστολή, με ατζέντα που περιλαμβάνει την ενεργειακή ασφάλεια, τις υποδομές, τις μεταφορικές συνδέσεις, την αμυντική συνεργασία, τον διάδρομο IMEC (Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης) και το υποθαλάσσιο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector.

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ επιχειρούν να κρατήσουν ζωντανό ένα σχήμα περιφερειακής διασυνδεσιμότητας, το οποίο η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει ως απειλή για την ίδια και για την ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό διακύβευμα. Η Τουρκία δεν αντιδρά μόνο για ένα καλώδιο. Αντιδρά σε μια στρατηγική αρχιτεκτονική που διαμορφώνεται σταδιακά στην περιοχή. Μια αρχιτεκτονική στην οποία η Ελλάδα δεν είναι απλώς παρατηρητής, αλλά κρίκος ανάμεσα στην Ευρώπη, την Κύπρο και το Ισραήλ.

Γι’ αυτό η Άγκυρα ανεβάζει τους τόνους. Επιχειρεί να ξεκαθαρίσει «διά νόμου» ότι η ελληνοτουρκική θαλάσσια μεθόριος δεν είναι μόνο ζήτημα Διεθνούς Δικαίου, αλλά ειδική περίπτωση που πρέπει να περνά από το φίλτρο της τουρκικής συναίνεσης. Προσπαθεί, δηλαδή, να μετατρέψει τη θάλασσα από χώρο κανόνων σε χώρο έγκρισης. Και αυτό, αν γίνει αποδεκτό σιωπηρά, θα είναι πολύ σοβαρότερο από οποιοδήποτε καλώδιο.

 topontiki.gr 

–

Φαρέτρα