Από το Λονδίνο στο… καλοριφέρ: Το χρηματιστηριακό παιχνίδι με το πετρέλαιο θέρμανσης και πώς η αγορά απειλεί τους κυβερνητικούς υπολογισμούς / γράφει ο Παύλος Γεωργίου

Παύλος Γεωργίου

Το ευρωπαϊκό gasoil κινείται κοντά στα 1.483 δολάρια ανά τόνο για τον Οκτώβριο, αλλά η καμπύλη των συμβολαίων υποχωρεί προς τον χειμώνα.

Την ίδια ώρα, η ισχυροποίηση του δολαρίου, οι γεωπολιτικές εντάσεις και το κόστος των διυλισμένων καυσίμων περιπλέκουν την εξίσωση για την τελική τιμή. Το όριο των 1,75 ευρώ ανά λίτρο, οι αριθμοί της αγοράς και το ερώτημα αν η κρατική παρέμβαση θα αποδειχθεί αρκετή.

Το πετρέλαιο θέρμανσης δεν έχει ακόμη αποκτήσει την τιμή που θα πληρώσουν τα ελληνικά νοικοκυριά για τη νέα περίοδο, όμως οι διεθνείς αγορές έχουν ήδη αρχίσει να στέλνουν τα δικά τους σήματα. Και αυτά δεν είναι μονοδιάστατα: τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του ευρωπαϊκού gasoil εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές για τους επόμενους μήνες, την ώρα που οι γεωπολιτικές αναταράξεις και η υποχώρηση του ευρώ διατηρούν την αβεβαιότητα σε υψηλά επίπεδα.

Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη δέσμευση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι στόχος της κυβέρνησης είναι το πετρέλαιο θέρμανσης να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ ανά λίτρο. Η τιμή αυτή αποτελεί κυβερνητικό στόχο και όχι εγγυημένη λιανική τιμή για κάθε περιοχή και προμηθευτή. Το αν θα επιτευχθεί εξαρτάται τόσο από το ύψος της ενίσχυσης όσο και από το κόστος με το οποίο το καύσιμο φτάνει στην ελληνική αγορά. Βέβαια, αυτά, έως την Παρασκευή που έκλεισαν οι αγορές, δεν είχαν συνεκτιμήσει και την επίθεση των Χούθι στη Σαουδική Αραβία, που θα αρχίσει να αποτιμάται από σήμερα.

Τα futures δίνουν συγκεκριμένους αριθμούς

Το ευρωπαϊκό Low Sulphur Gasoil, το οποίο διαπραγματεύεται στο ICE Futures Europe, αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς για τα διυλισμένα καύσιμα στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία των συμβολαίων που δημοσιεύει το TradingView, οι τιμές διαμορφώνονταν ως εξής:

Πηγή: TradingView, συμβόλαια ICE Low Sulphur Gasoil. Οι τιμές αφορούν τα διαθέσιμα στοιχεία της αγοράς και όχι κατ’ ανάγκη ζωντανές τιμές συναλλαγών τη στιγμή της δημοσίευσης.

Η σύγκριση έχει ενδιαφέρον: το συμβόλαιο του Νοεμβρίου βρίσκεται περίπου 4,2% χαμηλότερα από εκείνο του Οκτωβρίου, του Δεκεμβρίου περίπου 7,2% χαμηλότερα και του Ιανουαρίου περίπου 9,9% χαμηλότερα.

Η εικόνα αυτή περιγράφει μια καθοδική καμπύλη τιμών για τους επόμενους μήνες. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η αγορά εγγυάται αντίστοιχη μείωση στην ελληνική τιμή λιανικής. Τα futures αφορούν διαφορετικές περιόδους παράδοσης, επηρεάζονται από τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης και δεν ενσωματώνουν αυτομάτως τους ελληνικούς φόρους, τα μεταφορικά, τα εμπορικά περιθώρια ή την επιδότηση. Παράλληλα, η καμπύλη δεν πρέπει να διαβάζεται ως καθαρή πρόβλεψη για το πού θα βρίσκεται η τιμή κάθε μήνα. Αποτυπώνει τις συνθήκες τιμολόγησης των συμβολαίων και το κόστος παράδοσης για τις αντίστοιχες περιόδους.

Το δολάριο περιπλέκει την εξίσωση

Ένα δεύτερο στοιχείο που μπορεί να επηρεάσει το κόστος για την Ελλάδα είναι η ισοτιμία. Οι διεθνείς τιμές των ενεργειακών προϊόντων εκφράζονται συνήθως σε δολάρια, συνεπώς η υποχώρηση του ευρώ αυξάνει το κόστος αγοράς όταν αυτό μετατρέπεται σε ευρωπαϊκό νόμισμα. Στις 9 Οκτωβρίου, το ευρώ κινούνταν περίπου στα 1,1198 δολάρια, έχοντας δεχθεί πιέσεις μέσα στην εβδομάδα. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν η τιμή του καυσίμου σε δολάρια υποχωρήσει, η μεταβολή σε ευρώ μπορεί να είναι μικρότερη από την αρχική πτώση.

Το δεύτερο αντίβαρο είναι η γεωπολιτική αβεβαιότητα. Οι διεθνείς αγορές παραμένουν ευαίσθητες στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα μετά το χτύπημα στο Ριάντ, στις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας και στις προσδοκίες για τη διαθεσιμότητα των διυλισμένων προϊόντων. Στις 7 Οκτωβρίου, το Brent έκλεισε στα 100,20 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI στα 88,28 δολάρια, σύμφωνα με το Reuters. Η τιμή του αργού, πάντως, δεν αρκεί από μόνη της για να προβλέψει την τιμή του πετρελαίου θέρμανσης, καθώς καθοριστικό ρόλο παίζει και το περιθώριο διύλισης του τελικού προϊόντος.

Τα options και το κόστος της αβεβαιότητας

Εκτός από τα futures, οι επενδυτές και οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν options για να προστατευθούν από μεγάλες μεταβολές των τιμών. Οι τιμές αυτών των δικαιωμάτων και η τεκμαρτή μεταβλητότητα που προκύπτει από αυτές μπορούν να δείξουν πόσο ακριβά αποτιμά η αγορά τον κίνδυνο.

Ωστόσο, για να εξαχθεί συγκεκριμένο συμπέρασμα απαιτούνται πραγματικές τιμές αγοράς και πώλησης των options, οι τιμές εξάσκησης, οι ημερομηνίες λήξης και τα αντίστοιχα στοιχεία μεταβλητότητας. Χωρίς επιβεβαιωμένη αλυσίδα δικαιωμάτων προαίρεσης, δεν είναι ασφαλές να αποδοθούν συγκεκριμένες πιθανότητες σε σενάρια τιμών για την Ελλάδα.

Το ίδιο ισχύει και για την πιθανότητα η λιανική τιμή να βρεθεί κάτω από συγκεκριμένα όρια. Τα παράγωγα μπορούν να βοηθήσουν στην αποτίμηση του διεθνούς κινδύνου, αλλά δεν αποτελούν απευθείας συμβόλαια πάνω στην ελληνική τιμή πετρελαίου θέρμανσης.

Το όριο των 1,75 ευρώ και τα τρία σενάρια

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η εικόνα μπορεί να διαβαστεί μέσα από τρία ενδεχόμενα:

• Σενάριο αποκλιμάκωσης: Η πτωτική καμπύλη των futures διατηρείται, το ευρώ σταθεροποιείται και η ενίσχυση περιορίζει την τελική επιβάρυνση. Σε αυτή την περίπτωση, ενισχύονται οι προϋποθέσεις για χαμηλότερη τιμή εκκίνησης.

• Σενάριο σταθεροποίησης: Η διεθνής τιμή υποχωρεί, αλλά η συναλλαγματική ισοτιμία, το κόστος διανομής και οι εμπορικές επιβαρύνσεις περιορίζουν το όφελος για τον καταναλωτή.

• Σενάριο νέας ανόδου: Μια γεωπολιτική διαταραχή ή η άνοδος του κόστους των διυλισμένων προϊόντων ανατρέπει την εικόνα των συμβολαίων, αυξάνοντας την πίεση στην τελική τιμή.

Τα σενάρια αυτά είναι αναλυτικές περιπτώσεις και όχι ποσοτικοποιημένες πιθανότητες που προκύπτουν από τα options. Για να υπολογιστεί αξιόπιστα η τελική τιμή, χρειάζονται επιπλέον τα επίσημα μέτρα στήριξης, η τελευταία διαθέσιμη τιμή βάσης για το πετρέλαιο θέρμανσης και τα δεδομένα της εγχώριας αγοράς. Οπότε, μετά και τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα, το τριήμερο θα είναι εξαιρετικά ευμετάβλητο για την κυβέρνηση.

Το πραγματικό τεστ για την κυβέρνηση

Η αγορά παραγώγων προσφέρει ένα χρήσιμο εργαλείο παρακολούθησης, όχι μια έτοιμη απάντηση για το τι θα πληρώσουν τα νοικοκυριά. Η πτωτική κλίση των futures προς τον χειμώνα δημιουργεί ένα σήμα ενδεχόμενης αποκλιμάκωσης στο διεθνές κόστος, αλλά η αδύναμη ισοτιμία του ευρώ και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι λειτουργούν ως αντίρροπες δυνάμεις.

Το κρίσιμο τεστ είναι αν η πορεία των διεθνών τιμών και η κρατική ενίσχυση θα συνδυαστούν έτσι ώστε να επιτευχθεί ο στόχος των 1,75 ευρώ ανά λίτρο.

Οι αγορές αποτιμούν συμβόλαια, λήξεις και κινδύνους. Το ελληνικό νοικοκυριό, όμως, δεν αγοράζει futures. Αγοράζει πετρέλαιο για να ζεστάνει το σπίτι του και θα κρίνει την πολιτική παρέμβαση από το τελικό ποσό που θα κληθεί να πληρώσει.