Ακρίβεια, το «κρυφό» υπερκέρδος του Δημοσίου / γράφει η Αντριάνα Βασιλά

Στους διαδρόμους του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών τα χαμόγελα είναι δύσκολο να κρυφτούν. Η εκτέλεση του κρατικού προϋπολογισμού για το πρώτο οκτάμηνο του έτους καταγράφει επιδόσεις που ξεπερνούν ακόμη και τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις των υπηρεσιακών παραγόντων, προσφέροντας στην κυβέρνηση έναν άνετο «αέρα» δημοσιονομικών ελιγμών.

Ωστόσο, έξω από τα κλιματιζόμενα γραφεία της πλατείας Συντάγματος, στην πραγματική οικονομία των νοικοκυριών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η εικόνα είναι διαμετρικά αντίθετη. Η καθημερινότητα των πολιτών εξελίσσεται σε μια διαρκή εξίσωση επιβίωσης, καθώς το σαρωτικό κύμα της ακρίβειας συνεχίζει να διαβρώνει την αγοραστική δύναμη.

Η επιστροφή του πληθωρισμού στο 3,8% αποδεικνύει ότι η κρίση του κόστους ζωής δεν ήταν μια παροδική αναταραχή, αλλά μια δομική πίεση που αναζωπυρώνεται με αιχμή του δόρατος την ενέργεια, τα καύσιμα και τα είδη πρώτης ανάγκης. Σε αυτό το περιβάλλον το ίδιο το κράτος αναδεικνύεται στον μεγαλύτερο «κερδισμένο» της ακρίβειας. Μέσω των διατηρούμενων υψηλών συντελεστών ΦΠΑ, οι φουσκωμένες τιμές μετατρέπονται αυτόματα σε υπερ-έσοδα για τα δημόσια ταμεία, λειτουργώντας ως ένας άτυπος, οριζόντιος φόρος που αφαιρεί ρευστότητα από την ιδιωτική οικονομία.

Υπερπλεόνασμα στις πλάτες των καταναλωτών

Τα επίσημα στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού για την περίοδο Ιανουαρίου – Αυγούστου αποτυπώνουν με τον πιο ανάγλυφο και αμείλικτο τρόπο το μέγεθος της φορολογικής πίεσης που υφίστανται οι πολίτες:

● Συνολικά φορολογικά έσοδα: Ανήλθαν στο εντυπωσιακό ποσό των 49,04 δισ. ευρώ, καταγράφοντας υπέρβαση – μαμούθ κατά 1,35 δισ. ευρώ (ή +2,8%) έναντι των αρχικών στόχων.

● Έσοδα από ΦΠΑ: Έφτασαν το αστρονομικό ύψος των 20,544 δισ. ευρώ. Ακόμη κι αν αφαιρεθούν ειδικές λογιστικές εγγραφές συμβάσεων, η καθαρή υπέρβαση των εισπράξεων ΦΠΑ διαμορφώνεται στα 905 εκατομμύρια ευρώ πάνω από τις προβλέψεις του προϋπολογισμού.

● Φόρος εισοδήματος: Εκτινάχθηκε στα 17,681 δισ. ευρώ (+439 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου), με τη μερίδα του λέοντος να προέρχεται από τα φυσικά πρόσωπα (+433 εκατ. ευρώ), επιβεβαιώνοντας ότι μισθωτοί και συνταξιούχοι σηκώνουν το βαρύτερο φορτίο.

● Πρωτογενές πλεόνασμα: Το πρωτογενές αποτέλεσμα της Κεντρικής Διοίκησης διαμορφώθηκε στα 6,5 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας κατά 2,33 δισ. ευρώ τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου.

Δεκάευρα στο ρεζερβουάρ και η παραδοξότητα του ΕΦΚ

Ενώ ο ΦΠΑ «σπάει τα κοντέρ» επειδή επιβάλλεται ως ποσοστό επί των αυξημένων τελικών τιμών, η εικόνα στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) αποκαλύπτει την πραγματική οικονομική ασφυξία και την αλλαγή καταναλωτικής συμπεριφοράς των οδηγών.

Τα έσοδα από ΕΦΚ διαμορφώθηκαν στα 4,662 δισ. ευρώ, καταγράφοντας σημαντική υστέρηση κατά 230 εκατομμύρια ευρώ έναντι του κυβερνητικού στόχου. Η απόκλιση αυτή δεν οφείλεται σε κάποια θεσμική μείωση των φορολογικών συντελεστών, αλλά στη ραγδαία υποχώρηση της κατανάλωσης σε όγκο. Οι τιμές στην αντλία έχουν καταστήσει τη μετακίνηση ασύμφορη:

● Η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης βενζίνης 95 οκτανίων κινείται σήμερα σταθερά στην περιοχή των 2,05 – 2,30 ευρώ το λίτρο, ενώ στα νησιά και τις απομακρυσμένες περιοχές ξεπερνά συστηματικά τα 2,40 ευρώ, με μόνη ελάφρυνση την πρόσκαιρη έκπτωση 10 λεπτών από τα διυλιστήρια.

● Το πετρέλαιο κίνησης (diesel) κινείται γύρω από τα 1,90 – 2,05 ευρώ το λίτρο. Για τον λόγο αυτό το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου το υπουργείο ανακοίνωσε αύξηση της κρατικής επιδότησης στην αντλία στα 15 λεπτά (με ΦΠΑ), η οποία μαζί με την έκπτωση των 5 λεπτών από τα διυλιστήρια διαμορφώνει τη συνολική ελάφρυνση στα 20 λεπτά το λίτρο, επιχειρώντας να συγκρατήσει το μεταφορικό κόστος στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Δημοσιονομική ευημερία και κοινωνικός στραγγαλισμός

Οι οδηγοί δεν «γεμίζουν» πλέον τα ρεζερβουάρ. Οι στάσεις στα πρατήρια γίνονται με υπολογισμούς των 10 και 20 ευρώ, απλώς για να καλύψουν τις απολύτως απαραίτητες καθημερινές μετακινήσεις. Η ζήτηση συμπιέζεται, με αποτέλεσμα το κράτος να χάνει έσοδα από τον ΕΦΚ λόγω όγκου, αλλά να τα αναπληρώνει με το παραπάνω από τον ΦΠΑ λόγω τιμής.

● Ενέργεια και φυσικό αέριο: Το διπλό μέτωπο του ηλεκτρισμού.

Η πίεση δεν περιορίζεται στους δρόμους, αλλά μεταφέρεται άμεσα στο εσωτερικό των νοικοκυριών μέσω των λογαριασμών κοινής ωφέλειας.

● Ηλεκτρική ενέργεια: Οι ονομαστικές τιμές της κιλοβατώρας στα πράσινα και κίτρινα τιμολόγια κινούνται στην περιοχή των 15 – 18 λεπτών/kWh, ωστόσο οι τελικές επιβαρύνσεις με τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, τα τέλη δικτύου και τους φόρους εκτοξεύουν το πραγματικό κόστος. Οι χονδρεμπορικές τιμές στο Χρηματιστήριο Ενέργειας παρουσιάζουν έντονη μεταβλητότητα, κρατώντας τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά σε διαρκή ομηρία.

● Φυσικό αέριο: Καταγράφει αύξηση – σοκ της τάξεως του 13,5% μέσα σε έναν μόλις μήνα, επηρεαζόμενο από τις διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις και τις ανακατατάξεις στην εφοδιαστική αλυσίδα της Ευρώπης, προαναγγέλλοντας έναν εξαιρετικά βαρύ χειμώνα για όσους βασίζονται σε αυτό για θέρμανση.

Το σοκ του πετρελαίου θέρμανσης

Καθώς οδεύουμε προς τα μέσα Οκτωβρίου, το μεγαλύτερο άγχος των νοικοκυριών εστιάζεται στην έναρξη της περιόδου διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης. Εδώ η σύγκριση με τις προηγούμενες χρονιές αποκαλύπτει το μέγεθος της επιβάρυνσης: Στο πλαίσιο της πρόσφατης παροχολογίας και των κυβερνητικών εξαγγελιών, ο ίδιος ο πρωθυπουργός και το οικονομικό επιτελείο άφησαν να εννοηθεί ότι η τιμή εκκίνησης για το πετρέλαιο θέρμανσης αναμένεται να διαμορφωθεί φέτος κοντά στα 1,75 ευρώ το λίτρο.

Πρόκειται για μια δραματική αύξηση αν αναλογιστεί κανείς ότι:

● Πέρυσι, η πρεμιέρα του πετρελαίου θέρμανσης είχε γίνει στην περιοχή των 1,35 – 1,40 ευρώ το λίτρο, ενώ με τις επιδοτήσεις στην αντλία και τις εκπτώσεις των διυλιστηρίων, η πραγματική τιμή για τον καταναλωτή σε πολλές περιοχές είχε υποχωρήσει στα 1,10 με 1,30 ευρώ το λίτρο.

● Η φετινή εκτίμηση για 1,75 ευρώ/λίτρο σημαίνει μια απευθείας επιβάρυνση της τάξεως των 45 έως 65 λεπτών ανά λίτρο (αύξηση έως και 40 – 50%). Για μια μέση οικογένεια που χρειάζεται 1.000 λίτρα για τη χειμερινή περίοδο, το πρόσθετο κόστος μεταφράζεται σε 450 έως 650 ευρώ επιπλέον, καθιστώντας τη θέρμανση είδος πολυτελείας.

Η σύγκριση με την Ευρώπη και το «κενό» των ενισχύσεων

Την ώρα που η ελληνική κυβέρνηση περιορίζεται σε εξαγγελίες για στοχευμένο επίδομα θέρμανσης με αυστηρά εισοδηματικά κριτήρια – το οποίο καλύπτει ελάχιστο μέρος του πραγματικού κόστους – η σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία.

Τι κάνουν οι ευρωπαϊκές χώρες; Πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Γαλλία και η Ιταλία) προχώρησαν σε δραστικές και οριζόντιες παρεμβάσεις:

1. Μείωση των συντελεστών ΦΠΑ στα καύσιμα και την ενέργεια στο χαμηλότερο επιτρεπτό όριο (ακόμη και στο 5% ή 10%).

2. Προσωρινή μείωση ή πλαφόν στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα.

3. Απευθείας οριζόντιες επιδοτήσεις στην αντλία για το σύνολο των καταναλωτών.

Στον αντίποδα η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συζήτηση για οριζόντια μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα ή του ΦΠΑ στα βασικά είδη διατροφής, επικαλούμενη τον δημοσιονομικό κίνδυνο.

Παρά τις πρόσκαιρες ενέσεις στο diesel και τις εκπτώσεις των διυλιστηρίων, οι οριζόντιες ενισχύσεις τύπου Fuel Pass θεωρούνται παρελθόν. Ως βασικό αντίβαρο στη συσσωρευμένη οικονομική ασφυξία, το υπουργείο επιστρατεύει τη διεύρυνση της ρύθμισης ληξιπρόθεσμων χρεών έως και σε 120 δόσεις (για οφειλές έως 31.12.2024 σε ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ), μεταθέτοντας την ουσιαστική ανακούφιση στη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους αντί για τη δραστική συγκράτηση των τιμών.

Έτσι, η Ελλάδα παραμένει στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης όσον αφορά τη φορολογική επιβάρυνση στα καύσιμα (όπου ο ΦΠΑ 24% και ο σταθερός ΕΦΚ αντιπροσωπεύουν πάνω από το 55% – 60% της τελικής τιμής που πληρώνει ο οδηγός στην αντλία), την ώρα που η αγοραστική δύναμη των Ελλήνων πολιτών κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωζώνης.

Άμεση ανάγκη για επαναξιολόγηση

Τα στοιχεία του οκταμήνου δεν αφήνουν περιθώρια για αμφισβήτηση. Η πολιτική της διατήρησης υψηλών φόρων σε περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού λειτουργεί ως ένας μηχανισμός βίαιης μεταφοράς πλούτου από τους πολίτες στο κράτος. Όσο η κυβέρνηση αρνείται να αξιοποιήσει τα υπερ-έσοδα των 1,35 δισ. ευρώ για να προσφέρει ουσιαστικές, οριζόντιες ελαφρύνσεις στα καύσιμα και την ενέργεια – ακολουθώντας το παράδειγμα των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών – το «μαξιλάρι» του προϋπολογισμού θα φουσκώνει, αλλά η κοινωνική συνοχή θα δοκιμάζεται στα όριά της ενόψει ενός εξαιρετικά δύσκολου χειμώνα.

 topontiki.gr 

–

Φαρέτρα