“Μικρά-μεγάλα δράματα, μικρά-μεγάλα ελλείμματα αγάπης” – από την παράσταση του Γιάννη Τσεμπερλίδη “Friend-ship” / γράφει η Δέσποινα Παπαγιαννούλη

Οι σκηνές του που ξετυλίγονται μπροστά μας είναι ο οικουμενικός χώρος της παράστασης που συνδέεται με έναν οικουμενικό χρόνο, στο διηνεκές των ανθρώπινων σχέσεων

Δέσποινα Παπαγιαννούλη*

Εισαγωγικά

Με μία ακόμη ευτυχή, θεατρική συγκυρία βρέθηκα στη σκηνή του Χώρου Τεχνών, «Θάνος Μικρούτσικος», σα θεατής, βιώνοντας αυτή τη μετάλλαξη του μεγάλου εξωτερικού χώρου, σε ένα θεατράκι μικρό που καταφέρνει να φωτίσει, δυνατά, τον αχανή, μέσα μας κόσμο. Ένα μικρό θέατρο, μέσα σε ένα μεγάλο θέατρο είναι ένας φαινομενικός μικρόκοσμος που όμως ανοίγεται σε ένα κοινό μακρόκοσμο αναμνήσεων.

Οι θεατές καθόμαστε σε τρεις πλευρές, έχοντας στο κέντρο και απέναντί μας τους ηθοποιούς που αφήνουν ανοιχτή την τέταρτη πλευρά ενός τετραγώνου. Ο σκηνοθέτης δείχνει να σπάει έτσι τη σκληρή, τετράγωνη λογική που ψεύδεται και ανοίγεται στο παράλογο της ανθρώπινης ύπαρξης. Με αυτό τον τρόπο, θεατές και ηθοποιοί βιώνουμε μια δυνατή εμπειρία συνάντησης, μέσα από τα βλέμματα και τις ανάσες μας.

Η παράσταση που παρακολουθούμε έχει τον αγγλικό τίτλο «Friend-ship”, που ολόκληρη λέξη, χωρίς την παύλα, σημαίνει φιλία. Ήδη από τον τίτλο ο σκηνοθέτης, έτοιμος να κάνει ρήξεις με τις συνθήκες του Παραδοσιακού Θεάτρου μπαίνει, στη συνέχεια, στη λέξη τίτλου και την σπάει. Το θεατρικό παιχνίδι ξεκινάει από εδώ, διεκδικώντας να δείξει τις κοινές αλήθειες που κρύβονται πίσω από τα σώματα και από τις λέξεις, πέρα από τα όρια της γλώσσας. 

Έτσι, ξεπερνώντας τα όρια της αγγλικής γλώσσας και ερμηνεύοντας την με την δική μας, αναδύονται μέσα από τον τίτλο οι λέξεις «φίλος» και «πλοίο». Η πρώτη παραπέμπει στο ρήμα «φιλώ» που σημαίνει αγαπώ. Η δεύτερη παραπέμπει στο ρήμα «πλέω» αλλά και στη λέξη «πλους» που σημαίνει ταξίδι.

Ο τίτλος, πάντα σηματωρός και κήρυκας σε όσα «déjà vu » θα ακολουθήσουν, παραπέμπει σε ένα ταξίδι όπου η αγάπη μέσα από τη συνάντηση με τον άλλο, καίγεται, όπως δείχνει και η αφίσα της παράστασης. Αυτή την καταστροφική συνάντηση διαδέχεται η προσπάθεια διεκδίκησης της αγάπης ξανά και ξανά, μέσα σε ένα κοινωνικό και πολιτικό σύστημα που την υπονομεύει ασταμάτητα, όπως και στην πραγματική ζωή.

Η παράσταση – τα θεατρικά στοιχεία

Πράγματι, ο σκηνοθέτης, Γιάννης Τσεμπερλίδης, στήνει μπροστά μας, τον κορμό ενός εξαιρετικού πρότζεκτ που το απαρτίζουν μικρά-μεγάλα δράματα, από εσωτερικούς, σαρκαστικούς διαλόγους, ύβρεις και «λόγια δίχως πράξεις» αλλά και αφηγήσεις στερημένων προσώπων από τη χαρά της ζωής. Ο καθένας είναι και ένας από μας, όπου ξεδιπλώνει την αδυναμία της συνάντησής με τον άλλο, την αδυναμία  να μοιραστεί το δρόμο της αγάπης για το φίλο, τη φίλη, τον αγαπημένο, τους «πρώην». 

Σχέσεις αγάπης που χάθηκαν και χάνονται, στο διηνεκές, διαφωνίες, καρφώματα, κακιούλες, κατινιές και ανισορροπίες,  «γελοίοι έρωτες» του Κούντερα και καταπιεσμένες επιθυμίες που τις δηλητηριάζει  η κοινή άγνοια της κοινωνίας και οι δυστυχισμένοι, μικρόνοες μικροαστοί  της επαρχιακής Βέροιας ταξιδεύουν πάνω σε ένα πλοίο, το «πλοίο της αγάπης», σε αναζήτηση. Η Βέροια είναι η γενέθλια, πλωτή πολιτεία των ανθρώπων  αλλά και η κάθε επαρχιακή πόλη στην οικουμένη,  όλες οι επαρχιακές πόλεις του κόσμου, όλος ο κόσμος που ταξιδεύει.

Οι σκηνές του που ξετυλίγονται μπροστά μας είναι ο οικουμενικός χώρος της παράστασης που συνδέεται με έναν οικουμενικό χρόνο, στο διηνεκές των ανθρώπινων σχέσεων.  Η φόρμα της παράστασης είναι απόλυτα ανοιχτή, ανάγλυφα σπονδυλωτή, βασισμένη στα μικρά-μεγάλα οικουμενικά δράματα που αναδύονται μέσα από τον πετυχημένο σαρκασμό και την καθόλου επιτηδευμένη αλλά αυθόρμητη χυδαιότητα του λόγου και του σώματος των προσώπων. Λόγια και σώματα στέκονται μπροστά μας μέσα στην απόλυτη, εσωτερική τους αλήθεια, εκτοξεύοντας εσωτερικούς διαλόγους και αλήθειες που δεν τολμάμε να πούμε. Ο θεατής είναι σε μία συνεχή εγρήγορση, παίρνοντας από την ενέργεια και την αλήθεια της σκηνής, συναισθητικός σε ό,τι τραγικό συμβαίνει που τον κάνει να στέκεται αμήχανος και να γελάει γλυκόπικρα. Η μουσική με έντονες ροκ και τζαζ αποχρώσεις, μπαίνει και βγαίνει σε κάθε μικρή ιστορία και σκιαγραφεί το παράλογο των ανθρώπων, τις μικρότητες και τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ψυχής, σε κρίση.

Σε αυτό το μελαγχολικό ταξίδι των ανθρώπινων σχέσεων, οι  ζωές μας ταξιδεύουν με ένα καράβι που διαρκώς αλαργεύει, στο διάβα των χρόνων. Είναι το καράβι που ψάχνει απεγνωσμένα για την αλήθεια των ποιητών, για κείνο το καράβι του Καρυωτάκη με «τα χρυσά του φώτα», κάθε που η αγάπη του Ελύτη γίνεται αιώνια, «μια φορά στα χίλια χρόνια».

Ζητιάνοι  και οι μικροαπατεώνες της καθημερινότητας που περνάνε αδιάφοροι, Ανάπηροι άνθρωποι, εξωτερικά και εσωτερικά, πλαισιώνουν τα δραματάκια, «dramaticules», κατά Μπέκετ, που όμως ορίζουν τις ζωές μας. Αυτοί γίνονται μάρτυρες των τεράστιων «ελλειμμάτων αγάπης», όπως λέει ο διάσημος Γάλλος δραματουργός, Ζοέλ Πομμερά, που βαραίνουν την ανθρωπότητα. Το απάνθρωπο και το ανθρώπινο, το αληθινό και το ψεύτικο, το μικρό και το μεγάλο, το μέσα και το έξω μπλέκονται επικίνδυνα, μέσα σε μια  ατμόσφαιρα ιλαρότητας, σαρκασμού και χιούμορ του σκηνοθέτη.  

Η  αληθινή εικόνα του κόσμου μας σκιαγραφείται ανάγλυφα, πάνω στη σκηνή, με όλους τους θεατρικούς συντελεστές να συγκλίνουν σε αυτό. Σίγουρα, θα μπορούσε η παράσταση να ανοιχτεί περισσότερο, ωστόσο το στίγμα για τα ελλείμματα αγάπης που σφραγίζουν τις μικρές ζωές μας δίνονται με τρόπο αφυπνιστικό και απολαυστικό για το θεατή.

Επίμετρο

Είναι, πράγματι, μεγάλη η χαρά που στην πόλη μας υπάρχουν δημιουργοί, όπως ο Τσεμπερλίδης και γίνονται παραστάσεις με καθαρά στοιχεία Σύγχρονου Θεάτρου. Λέγοντας Σύγχρονο Θέατρο εννοούμε το θέατρο που φέρνει τη «Νέα Σκηνή», μπροστά μας. Είναι γνωστό πως το Θέατρο και γενικά η Τέχνη μπαίνουν ευθέως απέναντι στο παλιό. Το Παραδοσιακό Θέατρο που γνωρίζαμε, ως κάτι παλιό και πεπερασμένο, αργοπεθαίνει, αφού δεν έχει τίποτε καινούριο να πει και να προσφέρει. Το πολλά υποσχόμενο Σύγχρονο Θέατρο  έρχεται και ανεβάζει στη σκηνή το «Νέο Άνθρωπο» με την πανανθρώπινη,  τη « Νέα Οπτική» του στα πράγματα, καθώς προσπαθεί να συναντηθεί με τον Άλλο.

Σε αυτή τη σισύφεια προσπάθεια συνάντησης, που περιγράφει ο υπέροχος maître του  Σύγχρονου Θεάτρου Σάμουελ Μπέκετ,  μας παραπέμπει ο Τσεμπερλίδης, με το δικό του «πώς», πάνω σε ένα «τι», «déjà vu», στη σύγχρονη δραματουργία. Το μπεκετικό ‘’Προσπάθησε ξανά, απότυχε ξανά, απότυχε καλύτερα», αναδύεται και εδώ, όπως και σε κάθε προσπάθεια παράστασης Σύγχρονου Θεάτρου. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρουμε πως σε όλη την παράσταση, ο Τσεμπερλίδης αποθεώνει το θεατρικό παιχνίδι,  κάνοντας την μοναδικά ευχάριστη, μέσα από τους εξαιρετικούς ερασιτέχνες ηθοποιούς της ομάδας.

Ο πολύφερνος σκηνοθέτης κατάφερε να μας δείξει, στο εδώ και τώρα της σκηνής, τον εαυτό μας σαν τον τόπο της καταστροφικής συνάντησής μας με τον Άλλο και επόμενα, της δυστυχίας μας. Η έμμεση υπόμνηση ότι δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε αυτή τη συνεχή προσπάθεια μιας ουτοπικής, επιτυχημένης συνάντησης, αν και είναι καταστροφική, έρχεται να την επιβεβαιώσει και ο μεγάλος Φουκώ. Ας αγνοήσουμε το σύστημα  που μας απομονώνει επικίνδυνα. Στον αντίποδα του συστήματος, το Θέατρο, με βασικό του στόχο την αγάπη, διεκδικεί  τη συλλογικότητα, μέσα από τον ίδιο τον εαυτό μας που γίνεται, όλο και πιο πολύ,  τόπος ένωσης με τον Άλλο και κοινός τόπος της ευτυχίας μας.

Η ταυτότητα της παράστασης

Σύλληψη-σκηνοθεσία: Γιάννης Τσεμπερλίδης

Σκηνογραφία/ενδυματολογία: Δημήτρης Γεωργόπουλος

Φωτισμοί: Γιώργος Βέγκος

Ηχοληψία/τεχνικός ήχου: Αλέξανδρος Καροτσέρης

Οργάνωση παραγωγής & προβολής: ΔΗΠΕΘΕ Βέροιας

Επί σκηνής (αλφαβητικά):

Βασιλική Αρελάκη, Αίθρα Γραμματικού, Κυριακή Διαβατίδου, Ερμιόνη Καλλαρά, Δημήτρης Καραγιάννης, Σέβη Καρέλλη-Τσιαμούλη, Μαρία Λουκίδου, Γιάννης Μαυρίδης, Χριστίνα Παπαδοπούλου, Κωνσταντίνα Σαριόγλου, Γιάννα Τεκίδου, Πέτρος Φωκάς.

*Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας

Δρ Σύγχρονου Θεάτρου

–

Φαρέτρα