“Οι δυσκολίες ενός αμερικανικού αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ” / γράφει ο Διονύσιος Σκλήρης

H ανακοίνωση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι θα μπλοκάρει τα ήδη μπλοκαρισμένα από τους Ιρανούς στενά του Ορμούζ προσκρούει σε σειρά δυσκολιών, μεταξύ άλλων ως προς το γεωγραφικό συγκείμενο και την επιμελητεία. Τα Στενά του Ορμούζ εκτείνονται σε ένα εύρος 34 χιλιομέτρων με το Ιράν να κατέχει τη βόρεια ακτή και το Ομάν τη νότια. Το Ιράν προετοιμαζόταν επί δεκαετίες για αυτή τη στιγμή που αποκαλούν «δεύτερο επιβληθέντα πόλεμο», μετά τον πρώτο από το Ιράκ το 1980-1988, μέσω επενδύσεων σε φορητά συστήματα πυραύλων που μπορούν να εκτοξεύονται εναντίον πλοίων, μέσω στόλων από πλοία με ικανότητα ταχείας επίθεσης, μέσω ντρόουνς και μέσω ναρκών.

Η ανάπτυξη των στοιχείων αυτών μπορεί να γίνει από τις απόκρημνες ακτές, καθώς και από βάσεις στην ενδοχώρα. Οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης έχουν εξειδικευθεί στις επιθέσεις σμήνους, οι οποίες εν προκειμένω μπορεί να περιλαμβάνουν μικρά ταχύπλοα εξοπλισμένα με πυραύλους και εκρηκτικά, με την έμφαση να είναι στον όγκο και τη μη προβλεψιμότητα της επίθεσης. Παρά το γεγονός ότι έχει καταστραφεί το μεγαλύτερο μέρος του ιρανικού ναυτικού, οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν μικρότερα ταχύπλοα σκάφη.

Γενικότερα, οι μάχες μεταξύ των Ανσαραλλάχ στην Υεμένη και συνοδευτικών στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελούν ένα προηγούμενο που παρέχει μια εικόνα, με τις σημαντικές διαφορές ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι πολύ μικρότερα και ο χρόνος ανταπόκρισης σε ιρανικές επιθέσεις πολύ πιο περιορισμένος. Βεβαίως, ενδέχεται οι δυνάμεις των ΗΠΑ να επιτίθενται στα πλοία αργότερα στον Ινδικό ωκεανό ή και αλλού. Μπορεί κανείς να σκεφτεί το προηγούμενο των αμερικανικών πειρατειών στην Καραϊβική, αλλά και αλλού, λ.χ. στον Ατλαντικό ωκεανό, με την επίσης σημαντική διαφορά ότι εν προκειμένω μπορεί τα πλοία να είναι κινεζικών συμφερόντων. Αν «το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα», τότε μπορεί να εικάσει κανείς ότι οι ευρασιατικές δυνάμεις δεν θα επιδεικνύουν στον Ινδικό ωκεανό τη μακροθυμία και υπομονή που επέδειξαν στην Καραϊβική, ακόμη κι εκεί, άλλωστε, ο αποκλεισμός της Κούβας εντέλει ήρθη από ρωσικά πλοία. H Ρωσία, εξάλλου, κερδίζει 250 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα από την αύξηση στην τιμή της ενέργειας. Ο πλήρης αποκλεισμός μπορεί να ευνοήσει ακόμη περισσότερο τη ρωσική οικονομία και αυτό είναι μια παρενέργεια που οπωσδήποτε δεν είναι αδιάφορη για τη Δύση.

Το στρατιωτικό δόγμα του Ιράν δίνει έμφαση στην ταχύτητα και την παραπλάνηση, καθώς και στο χαμηλό κόστος των επιθέσεων σμήνους. Ως προς τα νησιά του Περσικού Κόλπου, το Μεγάλο και το Μικρό Νησί Tunb, από κοινού με το Abu Musa λειτουργούν ως ορμητήρια και εφαλτήρια για τις ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις και για την επιτήρηση, ενώ η νήσος Χαργκ αποτελεί επίσης έναν κόμβο για την επιμελητεία. Τα σημεία αυτά επιτρέπουν στο Ιράν να παρακολουθεί τη μετακίνηση των πλοίων αλλά και απειλές προς την ακεραιότητά του. Οι ακτές του Ιράν είναι εξαιρετικά απόκρημνες με αποτέλεσμα τα ντρόουνς να εξέρχονται από υπόγειες βάσεις. Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν ότι το Ιράν διαθέτει ακόμη χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους σε υπόγειες αποθήκες, ακόμη κι αν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, μπορεί να έχουν μειωθεί στο ήμισυ. Οι αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ και Ισραήλ δεν έχουν κατορθώσει να πλήξουν πυραύλους, οι οποίοι βρίσκονται βαθιά μέσα σε υπόγειες βάσεις στις απόκρημνες οροσειρές. Στο μεταξύ, η ανακατασκευή των χαμένων πυραύλων έχει ήδη αρχίσει. Κατά ειρωνικό τρόπο, ο αποκεφαλισμός της ιρανικής ηγεσίας από ΗΠΑ-Ισραήλ εκκίνησε ένα άλλο είδος πολέμου, όπου το Ιράν πολεμά αποκεντρωμένα από βάσεις σε όλη την επικράτεια και μάλιστα στις ορεινές επαρχίες. Τώρα είναι η ώρα της «σκιώδους αυτοκρατορίας», η οποία περιλαμβάνει πυραύλους οι οποίοι μπορεί να εκτοξευθούν εναντίον αντίπαλων πλοίων μέσα από εξόδους που είναι καμουφλαρισμένες ως βράχοι ή ως οικισμοί χωριών.

Η αντίδραση της Κίνας

Βεβαίως, ο σημαντικότερος αστάθμητος παράγοντας είναι η αντίδραση της Κίνας, η οποία χρησιμοποιεί τα στενά του Ορμούζ για να λαμβάνει ενεργειακούς πόρους από τις χώρες του Περσικού κόλπου. Πιθανές συγκρούσεις κλιμακώνουν το ρίσκο από τον σπονδυλωτό παγκόσμιο πόλεμο μέσω αντιπροσώπων να μεταβούμε σε άμεσο και κατακλυσμιαίο. Υπενθυμίζεται ότι η Κίνα έχει ήδη πραγματοποιήσει ναυτικές ασκήσεις με το Ιράν και θεωρεί τον Ινδικό ωκεανό ως ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντά της. Συναφώς, το ερώτημα είναι η σειρά που θα ακολουθήσει το αμερικανικό μπλόκο, που μπορεί να εκκινήσει από την καταγραφή και επιλεκτικές παρεμβάσεις με το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» να διαθέτει κομβικό ρόλο. Η Κίνα θα αντιμετωπίσει κρίσιμο δίλημμα ανάμεσα στην κλιμάκωση ή στο να εμφανιστεί αδύναμη σε περιοχή όπου αποδίδει προτεραιότητα.

Ο αποκλεισμός ως διαπραγματευτικό χαρτί

Για παρόμοιους λόγους, αναπτύσσεται η άποψη ότι η απειλή αμερικανικού μπλόκου χρησιμοποιείται περισσότερο ως διαπραγματευτικό χαρτί για ανανέωση συνομιλιών εν μέσω ενός διεθνούς τοπίου ανόδου της τιμής του πετρελαίου, με τρόπο που ενδεχομένως θα εμπλέκει και τις ευρασιατικές δυνάμεις. Μακροπρόθεσμα πάντως θα χρειαστεί η επιχείρηση μαζικότερης κατασκευής αγωγών που θα παρακάμπτουν τα στενά του Ορμούζ, καθώς και αναζήτησης διαφορετικών πηγών ενέργειας. Ωστόσο, το Ιράν μπορεί να εντείνει επίσης την προσπάθεια να καταστρέψει τους παρακαμπτήριους αυτούς αγωγούς με αξιοποίηση μάλιστα και των Ανσαραλάχ της Υεμένης, οι οποίοι μπορούν να προσθέσουν έναν σχετικό αποκλεισμό των στενών Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. To ερώτημα είναι αν θα υπάρξει άμεση ναυτική εμπλοκή από τις ευρασιατικές δυνάμεις ή απλώς η συνέχιση παροχής πληροφοριών. Πάντως, τα κοινά ναυτικά γυμνάσια δείχνουν προς την κατεύθυνση της προετοιμασίας για παρόμοια ενδεχόμενα. Η περίπτωση κινεζικών πολεμικών πλοίων να συνοδεύουν δεξαμενόπλοια αυξάνει τους κινδύνους απροόπτων, καθώς μάλιστα η Κίνα αποτελεί τη μεγαλύτερη εισαγωγέα πετρελαίου και μια σημαντική πυρηνική δύναμη.

Ερώτημα, αποτελεί, εξάλλου ποιες χώρες θα ανταποκριθούν στο κάλεσμα του προέδρου Τραμπ για μια διεθνοποίηση της προσπάθειας αποκλεισμού, ώστε να περιοριστούν οι συνέπειες από τον πόλεμο φθοράς. Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν του Κατάρ αναμένεται να σημειώσει πτώση 13%, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων 8% και της Σαουδικής Αραβίας 6,6%. 12% του παγκόσμιου πετρελαίου έχει ήδη αποκλειστεί λόγω του πολέμου στο Ιράν τον προηγούμενο μήνα. Ο πόλεμος φθοράς καθίσταται έτσι εξουθενωτικός. Βεβαίως, μακροπρόθεσμα ο πόλεμος θα κριθεί από το ποια δύναμη θα μπορέσει να ανανεώνει ταχύτερα τα αναχαιτιστικά της μέσα με το αποτέλεσμα ότι ο κινεζικός τρόπος παραγωγής θα αντιπαραβληθεί με τον αμερικανικό. Το πλεονέκτημα της Κίνας είναι ότι λειτουργεί με συγκεντρωτικό τρόπο και με οιονεί πολεμικούς ρυθμούς, ενώ το καπιταλιστικό μοντέλο των ΗΠΑ έχει οδηγήσει σε εν μέρει αποβιομηχάνιση, η οποία τώρα αποδεικνύεται προβληματική.