ART Γράμματα & Τέχνες Εικαστικά Πολιτισμός Ρεπορτάζ

Θεσσαλονίκη – Δημοτική Πινακοθήκη: Στα εγκαίνια της έκθεσης “Βάσω Κατράκη – Χαράγματα” / Ανεξίτηλο αποτύπωμα Τέχνης και Ζωής

10/10/2024, 17:11

Αν υπάρχουν καλλιτέχνες που η Τέχνη και Ζωή τους είναι τόσο αλληλένδετες, τροφοδοτώντας απόλυτα η μια την άλλη, η Βάσω Κατράκη, σύμβολο αγώνων για την πατρίδα της και σύμβολο μια Τέχνης μοναδικής, στέκεται ανάμεσά τους, διεκδικώντας ίσως την πρώτη θέση.

Κι αυτό δεν το αποδεικνύουν τα λόγια, αλλά τα ίδια τα έργα της.

Μια πορεία ζωής από τον γενέθλιο τόπο της το Αιτωλικό, μέχρι την Κατοχή και τον Εμφύλιο, μέχρι τη Δικτατορία του ’67 και τις εξορίες της, συνοδεύεται από έργα με μοναδικό δυναμισμό, ευαισθησία και προπαντός τη δική της καλλιτεχνική υπογραφή.

Κανείς δεν θα μπορούσε να μπερδέψει ένα έργο της Κατράκη με κάποιου άλλου χαράκτη, όσο σημαντικός κι αν είναι, γιατί οι μορφές της, τα σύμβολά της, οι ιδέες της, είναι πραγματικά μοναδικές.

Με το άσπρο και το μαύρο να συγκρούονται και να δένουν στο τέλος αρμονικά, μετά την έκρηξη της σύγκρουσης σ’ ένα σύνολο, όπου οι φιγούρες της τεντώνονται στο άπειρο, όρθιες πάντα ψυχικά, ακόμη κι όταν νικιούνται, με έργα που μια πνοή αθανασίας τα περιβάλλει, η Θεσσαλονίκη υποδέχτηκε χθες τη μεγάλη χαράκτρια Βάσω Κατράκη σε μια αναδρομική έκθεση με τον τίτλο “Χαράγματα”, στην Δημοτική της Πινακοθήκη, στη γνωστή Casa Bianca.

Περίπου 90 έργα της Κατράκη εκτέθηκαν σ’ έναν χώρο μοναδικό, που η ατμόσφαιρά του αγκάλιασε την έκθεση αναδεικνύοντας στο έπακρο τη συγκινησιακή φόρτιση, που προκαλεί η θέασή τους.

Ο κόσμος πολύς, με συναίσθηση του μεγέθους της χαράκτριας και με συμπεριφορά που απέπνεε σεβασμό και θαυμασμό για το έργο της. Η Μαριάννα Κατράκη κόρη της Βάσως, στην οποία και ανήκουν τα συγκεκριμένα έργα, και η εγγονή της Άννα ήταν εκεί. Η φυσική συνέχεια της χαράκτριας…

Ο μεγαλύτερος, βέβαια, έπαινος ανήκει στον Ιστορικό Τέχνης και επιμελητή της έκθεσης Γιάννη Μπόλη, που ανέδειξε τα έργα με τρόπο, και χρονολογικά και θεματικά και αισθητικά, εξαιρετικό.

Ο Γιάννης Μπόλης λέει για τη μεγάλη χαράκτρια και τα έργα της

[…] “Το σύνολο του έργου της, τιμημένου με διεθνή βραβεία και διακρίσεις αποκαλύπτει μοναδική συνέπεια και ταυτόχρονα την εκφραστική δύναμη των μορφοπλαστικών της αναζητήσεων, τις ηθικές αξίες και το ανθρωπιστικό – οικουμενικό πνεύμα της δημιουργίας της, με τις συνθέσεις της να διατηρούν τον επίκαιρο χαρακτήρα τους, την επιβολή και τη δύναμη των μηνυμάτων και των συμβόλων τους.

Η Κατράκη πλάθει ένα ολόκληρο σύμπαν εικόνων, μορφοποιεί τη ζωτική της σχέση με τον κόσμο, καταθέτει μια στάση ζωής και μια κοινωνική- πολιτική διαμαρτυρία, επικεντρώνεται στη μοίρα του ανθρώπου μέσα από την υποβλητική αντίθεση του άσπρου-μαύρου.[… ]

Και δίπλα στην τέχνη της, σε άμεση αλληλεξάρτηση με αυτήν, η ζωή της, οι καταβολές και τα βιώματά της· ο γενέθλιος τόπος, το Αιτωλικό και η λιμνοθάλασσά του· ο Πόλεμος και η Κατοχή, η Αντίσταση και ο Εμφύλιος, η χούντα των συνταγματαρχών· η αγωνιστική συνείδηση, η ένταξη στην Αριστερά.” […]

Ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, Βασίλης Γάκης, προλογίζοντας στα χθεσινά εγκαίνια είπε για την έκθεση:

[…] Με ιδιαίτερη χαρά παραδίδουμε στο κοινό της πόλης μας μια έκθεση αφιερωμένη στη Βάσω Κατράκη. Τη μεγάλη χαράκτρια, η οποία με σθένος και πίστη στις αξίες της, μίλησε μέσα από τα έργα της για τη δικαιοσύνη, την ελευθερία, την ισότητα, τον σεβασμό.” […]

Ο Δήμαρχος Στέλιος Αγγελούδης εντάσσοντας τη συγκεκριμένη έκθεση στον εορτασμό των 50 χρόνων από την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, πρόσθεσε:

[…] ” Τα βιώματα της Βάσως Κατράκη στη γενέθλια γη, το Αιτωλικό, συνδυαστικά με τον Πόλεμο, την Αντίσταση,τον Εμφύλιο και την Εξορία, όλα συνέτειναν στην εδραίωσή της ως μίας από τις εξέχουσες μορφές καλλιτεχνών, που η τέχνη τους συνδέθηκε με τους κοινωνικούς αγώνες για ελευθερία και λαϊκή δημοκρατία.” […]

Και η Μαριάννα Κατράκη πάντα λουσμένη στο φως μιας τέτοιας μάνας:

“Η μητέρα μου ήταν για μένα ο πιο σημαντικός άνθρωπος στον κόσμο. Η ίδια με δίδαξε για τη ζωή και τους ανθρώπους. Όχι με τα λόγια, αλλά με τη στάση και τις πράξεις της.” […]

Καλύπτοντας τους τρεις ορόφους της Πινακοθήκης η έκθεση ξεκινούσε από τον τρίτο με τις πρώτες δουλειές της Βάσως, καθαρά εμπνευσμένες από τη ζωή στο Αιτωλικό, την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων του μεροκάματου, που η κοινωνική ανισότητα που σημάδευε τη ζωή τους, αποτέλεσε αφορμή για την αναζήτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης στο έργο της.

Η Κατοχή με την πείνα, την οδύνη, τον εξευτελισμό, αλλά και τη μεγαλειώδη Αντίσταση του λαού, αποτελεί μια άλλη ενότητα, για να περάσει η έκθεση σε έργα, όπου η γραφή της γίνεται πιο αφαιρετική και οι φιγούρες της αποκτούν πια τη μοναδική τους διάσταση.

Αργότερα η αίσθηση της καλλιτεχνικής πορείας της συμπληρώνεται με τις χαρακτηριστικές μινιατούρες της πάνω στις πέτρες της εξορίας.

Η θεματική ενότητα των αλόγων της αλλά και συμβολικά της έργα, όπως η “Επέλαση”, “Η γυναίκα με το παιδί πάνω στο δελφίνι” ή η αριστουργηματική “Αντιγόνη”, που θάβει τους νεκρούς αδελφούς της του Εμφυλίου, δεν μπορούν να αφήσουν κανέναν ασυγκίνητο.