“Βέροια – Τριπόταμος. Βιώσιμη Ανάπτυξη των Δήμων με Ποτάμια” / Εισήγηση από την Ελένη Παπαδοπούλου, σε Πρόσκληση των “Φίλων του Τριποτάμου”
Οι “Φίλοι του Τριποτάμου”, Σύλλογος της Βέροιας που συνειδητοποιεί τη σημασία των ποταμών για τις πόλεις και μάλιστα ενός ποταμού όπως ο Τριπόταμος, που περνά από το κέντρο της, οργάνωσαν χθες, ( πέρα από άλλες προηγούμενες δραστηριότητές τους), ξενάγηση στις όχθες του και ενημέρωση κοινωνικών φορέων της πόλης στη συνέχεια από την Καθηγήτρια του Πολυτεχνείου στο Α.Π.Θ., Ελένη Παπαδοπούλου.
Η όλη δράση έγινε στα πλαίσια της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος.
Ερευνητική ομάδα του Α.Π.Θ., με επιστημονικά υπεύθυνη την Ελένη Παπαδοπούλου, ανέλαβε για λογαριασμό του Ελληνικού Δικτύου Δήμων με Ποτάμια ερευνητικό έργο, που έκανε την κ. Παπαδοπούλου να είναι η πλέον αρμόδια να πληροφορήσει στη χθεσινή συγκέντρωση.
Στη συγκέντρωση που έγινε στα “12 γράδα”, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την παρακάτω εισήγηση, θέτοντας απορίες και ανταλλάσσοντας απόψεις.
……………..
“Από την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, που θεσπίστηκε ως πλαίσιο κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη – μέλη έχουν ένα νομοθετικό πλαίσιο που καθοδηγεί και συμβάλλει στην ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων. Η Οδηγία-πλαίσιο καθορίζει ποιοτικούς, οικολογικούς και ποσοτικούς στόχους για την προστασία υδάτινων οικοσυστημάτων και την αποτροπή της υποβάθμισής τους και εισάγεται η έννοια της λεκάνης απορροής, η οποία περιλαμβάνει τα επιφανειακά (ποταμοί, λίμνες), τα υπόγεια, τα μεταβατικά (δέλτα, εκβολές ποταμών) και τα παράκτια οικοσυστήματα.
Με απόφαση της Εθνικής Επιτροπής Υδάτων (ΦΕΚ 1383/8/2-9-10, ΦΕΚ 1572/Β/28-9-10), η χώρα διακρίνεται σε 14 Υδατικά Διαμερίσματα (ΥΔ, Περιοχές Λεκανών Απορροής Ποταμών). Με βάση αυτά τα ΥΔ, καταρτίστηκαν τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, κατ’ εφαρμογή του Ν. 3199/2003 και του ΠΔ 51/2007.
Τα Σχέδια Διαχείρισης περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, προγράμματα μέτρων για την προστασία και αποκατάσταση των υδάτων, σύμφωνα με το Άρθρο 11 και το Παράρτημα VI της Οδηγίας. Η επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της Οδηγίας στηρίζεται σε οικονομικές αρχές και εργαλεία καθώς και στην εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων μέτρων.
Εκτός από το υπάρχον νομικό πλαίσιο, συνθήκες που υπογράφηκαν σε παγκόσμια ή Ευρωπαϊκή κλίμακα καθορίζουν τους όρους συνετής χρήσης και προστασίας των υδατικών οικοσυστημάτων καθώς και την διατήρηση της βιοποικιλότητας. Δέκα ελληνικοί υγρότοποι, ενώ περίπου 300 υγροβιότοποι της Ελλάδας προστατεύονται από το Ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο Natura 2000.
Στον Ελληνικό χώρο δραστηριοποιείται από το 2006 το Ελληνικό Δίκτυο Δήμων με Ποτάμια, το οποίο αποτελεί Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία που αριθμεί ως τον Ιούνιο του 2022, 27 μέλη – δήμους της χώρας που διαρρέονται από ποτάμια. Σύμφωνα με τον καταστατικό σκοπό του, το Ελληνικό Δίκτυο Δήμων με Ποτάμια στοχεύει στην ανάληψη και υλοποίηση πολιτικών που αφορούν την περιβαλλοντική, πολιτιστική, αισθητική και οικονομική ανάπτυξη των ποτάμιων οικοσυστημάτων. Τον Οκτώβριο του 2018 το Ελληνικό Δίκτυο Δήμων με Ποτάμια υπέγραψε Σύμφωνο Συνεργασίας με την Πολυτεχνική Σχολή του Α.Π.Θ. με σκοπό την καλύτερη, από την πλευρά των δήμων, διαχείριση των υδατορεμάτων που τους διαρρέουν, σε επίπεδο περιβαλλοντικής, χωρικής, αρχιτεκτονικής, ενεργειακής, οικονομικής και κοινωνικής διάστασης.
Ερευνητική ομάδα του Α.Π.Θ., με επιστημονικά υπεύθυνη την Ελένη Παπαδοπούλου, ανέλαβε για λογαριασμό του Ελληνικού Δικτύου Δήμων με Ποτάμια ερευνητικό έργο με σκοπό την πλήρη καταγραφή όλων των αξόνων ανάπτυξης που μπορεί να έχουν οι παραποτάμιοι δήμοι, των δυνατοτήτων τους, αλλά και των ελλείψεων τους (σε δεδομένα, μελέτες, έργα, πρωτοβουλίες, κλπ.). Για να μπορέσουν να διεξαχθούν αξιόλογα συμπεράσματα, διεξήχθη πρωτογενής έρευνα στο πλαίσιο της οποίας συμπληρώθηκαν ειδικά σχεδιασμένα ερωτηματολόγια σε ηλεκτρονική μορφή, που απευθύνθηκαν στους ορισμένους από κάθε Δήμο, υπεύθυνους για το Δίκτυο και συμπληρώθηκαν την περίοδο Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο του 2022. Οι ερωτήσεις επιλέχθηκαν και διατυπώθηκαν κατόπιν πολύμηνης βιβλιογραφικής αναζήτησης και επεξεργασίας από την ερευνητική ομάδα, με την συμβολή εκλεκτών συνεργατών και ειδικών στο αντικείμενο. Χρήσιμα εργαλεία για την διεξαγωγή της πρωτογενούς έρευνας αποτέλεσαν επίσης οι προσωπικές συνεντεύξεις με ειδικούς και την Τεχνική Γραμματεία του Δικτύου.
Οι άξονες στους οποίους κλήθηκαν οι εκπρόσωποι των δήμων να απαντήσουν, στο ειδικά σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο σε ηλεκτρονική μορφή, είναι η
χωρική
αρχιτεκτονική
περιβαλλοντική
οικονομική και
κοινωνική διάσταση
του ρόλου των υδατορεμάτων σε κάθε δήμο. Αυτοί οι άξονες θεωρήθηκαν ότι καλύπτουν όλο το φάσμα της αξιοποίησης και ανάπτυξης των δυνατοτήτων των δήμων σε σχέση με τα υδατορέματα τους. Για την απάντηση των εξειδικευμένων και πολυδιάστατων ερωτήσεων ήταν απαραίτητη η θεσμική γνώση αλλά και η συνδρομή διαφόρων Τμημάτων των δήμων και του κρατικού μηχανισμού. Συγκεντρώθηκαν απαντήσεις από 20 δήμους, ποσοστό που αντιπροσωπεύει το 74% των 27 δήμων – μελών του Δικτύου των Δήμων με Ποτάμια. ενώ αποτυπώθηκε ένας αριθμός 29 κυρίων υδατορεμάτων με αποτέλεσμα τη συμπλήρωση μιας βάσης με ένα πλήθος φυσικών/περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών τους παραμέτρων και δεδομένων.
Από την επεξεργασία των απαντήσεων προκύπτει ότι για την πλειονότητα των υδατορεμάτων, μελέτες και/ή έργα διευθέτησης της κοίτης των υδατορεμάτων, είτε δεν υπάρχουν, είτε υπάρχει άγνοια για την τυχόν ύπαρξή τους. Η έλλειψη μελετών/έργων ή η άγνοια ύπαρξης στερεί τους δήμους του δείγματος από το στοιχείο της ετοιμότητας/ωριμότητας για ένταξη/εκτέλεση αναπτυξιακών έργων, όπως και στα Διαχειριστικά Σχέδια των αντίστοιχων λεκανών απορροής, παρότι αποτελούν προϋπόθεση κάθε τύπου επέμβασης σε αυτά. Η επισήμανση αυτή καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική στο πλαίσιο της προσαρμογής των δήμων στη κλιματική αλλαγή/κρίση και των σχετικών θεσμικών δεσμεύσεων που απορρέουν από το υπερκείμενο θεσμικό πλαίσιο. Η κλιματική αλλαγή, ανθρωπογενής ή μη, είναι ένα φαινόμενο που προκαλεί όξυνση των ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως πχ με έντονες και ραγδαίες βροχοπτώσεις και αυξημένα πλημμυρικά φαινόμενα (όπως ο «Ιανός» τον Σεπτέμβριο του 2020 στην περιοχή της Καρδίτσας), ή αντίθετα με υψηλές θερμοκρασίες και παρατεταμένες ξηρασίες (όπως παρατηρήθηκε σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες το καλοκαίρι του 2022). Η έλλειψη ή πλημμελής συμβατότητα των δήμων με τα Σχέδια Διαχείρισης των λεκανών απορροής, τους καθιστά ευάλωτους στην αντιμετώπιση των έντονων ή και ακραίων καιρικών φαινομένων τα οποία προκύπτουν από τις παρούσες συνθήκες.
Ένα σημαντικό έλλειμμα που επίσης αναδεικνύεται από την έρευνα και την συγκέντρωση δεδομένων είναι η προσβασιμότητα από πλευράς των δήμων σε υδρο-γεωλογικά στοιχεία, απαραίτητα για οποιαδήποτε μελέτη που αφορά στα υδατορέματα. Χαμηλή παρουσιάζεται επίσης η γνώση των σχετικών θεσμικών πλαισίων, τα οποία αποτελούν την βάση για οποιαδήποτε διεκδίκηση χρηματοδοτήσεων έρευνας, μελέτης και εφαρμογής αναπτυξιακών πολιτικών και μέτρων.
Στην νέα διαμορφούμενη κατάσταση ο ρόλος των δήμων είναι καθοριστικός και οι απορρέουσες σχετικές αρμοδιότητες για τα υδατορέματα θα πρέπει να αποσαφηνιστούν. Στους άξονες του χωροταξικού σχεδιασμού και ανάπτυξης πέριξ των υδατορεμάτων, καθώς και των στοιχείων αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, αναδεικνύονται οι ανάγκες προστασίας, ανάδειξης και αξιοποίησης του δομημένου, περιαστικού και υπαίθριου χώρου. Τα αποτελέσματα της έρευνας εμφανίζουν υψηλή ευαισθητοποίηση των πολιτών σε θέματα αισθητικής, ενώ εμφανίζεται χαμηλή ευαισθητοποίηση ως προς την οικονομική παράμετρο αξιοποίησης αυτών, παρότι αυτή σχετίζεται θετικά με την χρήση του πόρου για γεωργικές/αγροτικές δραστηριότητες στη συντριπτική πλειοψηφία των δήμων του δείγματος.
Σημαντική κρίνεται η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών για την από κάτω προς τα πάνω ή/και συμμετοχική διάσταση της χωρικής ανάπτυξης. Στην κατεύθυνση της γνώσης ύπαρξης τυχόν δράσεων και της ευαισθητοποίησης των πολιτών για τα υδατορέματα, στην πλειονότητα των απαντήσεων δηλώνεται άγνοια ή σχετικά χαμηλός βαθμός αντίδρασης, καθότι διαπιστώνεται η έλλειψη υποδομών και εργαλείων από πλευράς των δήμων για την περαιτέρω ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των δημοτών τους σε θέματα αειφορίας των υδάτινων πόρων/οικοσυστημάτων. Αρνητικό πρόσημο παρατηρείται στις απαντήσεις του δείγματος και στον τομέα προσέλκυσης σχετικών χρηματοδοτήσεων από πλευράς των δήμων.
Η επεξεργασία και η παρουσίαση της ανάλυση των στοιχείων της βάσης δεδομένων η οποία δημιουργήθηκε από τις απαντήσεις αποτυπώθηκε σε πίνακες, ραβδογράμματα και πίτες, ενώ έγινε επίσης χρήση διαδραστικών χαρτών των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS) για πιο πλήρη αναπαράσταση των αποτελεσμάτων.
Η έρευνα ολοκληρώθηκε με την καταγραφή συγκεκριμένων προτάσεων με στόχο την ανάληψη και υλοποίηση πολιτικών που αφορούν την περιβαλλοντική, πολιτιστική, αισθητική και οικονομική ανάπτυξη των ποτάμιων οικοσυστημάτων από τους δήμους.”
…………………………..
