Νέο βιβλίο – Νουβέλα: Χάρης Ναξάκης “Το Αίνιγμα του Παράδεισου”

Faretra.info

25/05/2026, 14:10

Η κλασική αρχαιοελληνική σκέψη άφησε μια παρακαταθήκη, την έννοια της ετερογονίας των σκοπών. Είναι δυνατόν η πρόθεσή σου να είναι να δημιουργήσεις ένα κόσμο δίκαιο και τελικά να πράττεις ανήθικα και άδικα; Η ιστορία βρίθει από παραδείγματα στα οποία η πράξη δεν υλοποιεί την πρόθεση, διότι η δράση μπορεί να ξεφύγει από τις προθέσεις του δρώντος και αλληλεπιδρώντας με το περιβάλλον να φέρει αντίθετα αποτελέσματα από τα προσδωκόμενα, ιδιαίτερα όταν η δράση χρησιμοποιεί μη έντιμα μέσα για να υπηρετήσει έναν σκοπό (ο σκοπός αγιάζει τα μέσα). Η ρήση “ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις” μας δείχνει ότι στο δίπολο σκοποί-μέσα συχνά τα μέσα εργάζονται για την υποδούλωση του σκοπού, αλλά είναι δυνατόν και ο ίδιος ο σκοπός να στερείται ηθικής βάσης.

Το τραγικό όμως στην ανθρώπινη κατάσταση δεν είναι η νέμεσις, η θεμιτή τιμωρία όταν το άτομο συμπεριφέρεται με αχαλίνωτη ιδιοτέλεια, χρησιμοποιώντας ανήθικα μέσα ή σχεδιάζοντας μη ηθικούς σκοπούς. Τραγικό είναι όταν οι ατυχίες στη ζωή πλήτουν ένα ηθικό άτομο, ένα άτομο με καλές προθέσεις και πράξεις. Η ατυχία δύσκολα εκλογικεύεται. Κλασικό παράδειγμα ο Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή. Ο Οιδίποδας διάγει έναν μεστό και ενάρετο βίο, σκοτώνει όμως σε μια φιλονικία έναν άνδρα χωρίς να γνωρίζει ότι είναι ο πατέρας του και μετά παντρεύεται από άγνοια την μητέρα του, για να τον πλήξουν στη συνέχεια μύρια δεινά.

Έτσι και ο Δημήτρης, ένας τηρουμένων των αναλογιών ηθικός άνθρωπος, ο ήρωας της νουβέλας, από ένα ακατανόητο παιχνίδι της μοίρας, της τυχαιότητας ή της αδικίας ενός σχεδιαστή θεού, τρυπήθηκε από τα δηλητηριώδη αγκάθια μια μεγάλης δράκαινας και σωριάστηκε στη μέση του ψαράδικου του χωριού του. Θάνατος από ανακοπή. Μόλις είχε προλάβει στην καμπίνα του πλοίου, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στο χωριό, να αναλογιστεί κριτικά τον βίο του. Η αναπόληση των “ένδοξων”παιδικών του χρόνων στο χωριό ήταν το καλύτερο υλικό για να αναστοχαστεί πάνω στο ζήτημα πρόοδος ή παράδοση. Μήπως η ιδέα της προόδου- το αύριο είναι καλύτερο από το χθες- είναι μια μεγάλη χίμαιρα, όπως σημειώνει ο Κρίστοφερ Λάς, η τελευταία δεισιδαιμονία, ή η παράδοση, το έθιμο, είναι η φυλακή της ανεξαρτησίας των ατόμων, της επιθυμίας τους να ικανοποιήσουν τις ιδιωτικές τους ανάγκες, τις φαντασιώσεις τους, τα ενδιαφέροντά τους; Η φύση των ανθρώπινων όντων είναι σε αντιπαλότητα με τις κοινωνικές συμβάσεις και τα όρια;

Ο άδοξος όμως θάνατος του Δημήτρη έβαλε τέλος στις παραπάνω σκέψεις του και τον προσγείωσε ανώμαλα και θυμωμένο σε έναν ου-τόπο, κατά πάσα πιθανότητα στον παράδεισο. Κατά καλή του τύχη συναντάει ένα πρόσχαρο και ολίγο ευτραφές πλάσμα, που υπέθεσε ότι ήταν ο Άγγελος. Ήταν αποφασισμένος να κάνει μαζί του μια ήρεμη διαλογική συζήτηση και να του θέσει ένα σωρό υπαρξιακά ερωτήματα που τον απασχολούσαν, αλλά την ιδια στιγμή τον βασάνιζε η σκέψη να βρει έναν τρόπο να αποδράσει.

Γιατί ήθελε να αποδράσει ο Δημήτρης από τον παράδεισο;

Γιατί να πεθάνει πρόωρα ένας ηθικός άνθρωπος;

Ποιους συνάντησε ο Δημήτρης στον παράδεισο;

Η ζωή στη γη είναι χωρίς νόημα και στον παράδεισο μεστή νοήματος;

Τι είναι προτιμότερο, ένας ατελής πάσχων άνθρωπος ή ο αγγελισμός;

—