Βέροια – Υποψήφια Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2034: Τα πρώτα συμπτώματα / γράφει η Αναστασία Πάπαρη

 Ο πολιτισμός δεν διεκδικείται ως λάφυρο, διότι μας υπερβαίνει.

Όμως, μας συστήνει….

  Πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τετάρτη, 29 Απριλίου 2026, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, συνάντηση των τοπικών φορέων με την Ομάδα εργασίας για την διατύπωση πολιτιστικής στρατηγικής για τη Βέροια, με στόχο τη διεκδίκηση του χρίσματος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

Η παρουσίαση αφορούσε

α) στα ευρήματα της πρώτης φάσης της έρευνας, με βάση τα ερωτηματολόγια και τις συνεντεύξεις των τοπικών φορέων και

β) στην παρουσίαση της β’ φάσης, που στοχεύει στη διατύπωση στρατηγικής για την πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης.

Η πρώτη φάση χρηματοδοτήθηκε με 30.000 Ευρώ.

Η δεύτερη φάση επίσης χρηματοδοτείται με 30.000 Ευρώ.

Κατά την πρώτη φάση διανεμήθηκε ερωτηματολόγιο και πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με στοχευμένους αποδέκτες.

Κατά τη δεύτερη φάση, η έρευνα αφορά στη διατύπωση μιας στρατηγικής πολιτιστικής ανάπτυξης της πόλης, κατά τα πρότυπα στρατηγικών, που εκπονήθηκαν για άλλες πόλεις της χώρας, που ανατέθηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Σπάζοντας τη μακρά σιωπή μου γι’ αυτό το θέμα και λαμβάνοντας τον λόγο, ανέφερα, πως αν βρισκόμουν στη θέση του ανθρώπου εκ μέρους του Δήμου Βέροιας, που ετοίμασε και συνυπέγραψε τη σύμβαση της πρώτης φάσης, θα αναθεωρούσα την απόφασή μου αυτή. Στήριξα το επιχείρημά μου στο γεγονός, πως η πόλη διαθέτει σημαντικό επιστημονικό δυναμικό, το οποίο, όμως, δεν αξιοποιείται.

Η αξιοποίηση αυτού του δυναμικού θα έπρεπε να ξεκινά ήδη από την στελέχωση της ερευνητικής ομάδας της α’ φάσης. Εκεί η ανάθεση έγινε  σε πρόσωπο, που δεν σχετίζεται με την πόλη και κατά τεκμήριο διαθέτει ανεπαρκή γνώση για την κοινωνική και χωρική δομή και οργάνωσή της.

Επιπρόσθετα:

1. Για την δεύτερη φάση, εκτός από ένα μέλος της, που σχετίζεται με την πόλη, αλλά δεν κατοικεί πλέον σ’ αυτήν, όλα τα υπόλοιπα μέλη δεν σχετίζονται καθ’ οιονδήποτε τρόπο με την Βέροια. Μάλιστα, ένα μέλος αυτής της ομάδας δεν παρουσιάστηκε καν στη συνάντηση.
2. Κανένα μέλος των ομάδων δεν διαθέτει δημοσιευμένη εργασία για τις Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης. Αν κάνω λάθος, ας δώσουν στη δημοσιότητα τα βιογραφικά τους σημειώματα με τους αντίστοιχους συνδέσμους για τις δημοσιεύσεις τους.

Οι επιλογές του Δήμου Βέροιας να μην αξιοποιήσει το τοπικό επιστημονικό δυναμικό στη συγκρότηση των ομάδων εργασίας στις δύο φάσεις (α) και (β), εγείρουν σημαντικά ερωτηματικά, τα οποία θα πρέπει να απαντηθούν:

1. Με ποια κριτήρια επελέγη η κ. Αργυρώ Μπαράτα για την πρώτη φάση της μελέτης; Να δοθούν στη δημοσιότητα η Σύμβαση ανάθεσης και το Βιογραφικό της, όπως και η Σύμβαση της β’ φάσης.
2. Πόσες ακόμη εργασίες προτίθεται να αναθέσει ο Δήμος Βέροιας για την υποψηφιότητα της ΠΠΕ, σπάζοντας το έργο σε τμήματα και αναθέτοντας με την υψηλότερη αμοιβή των 30.000 Ευρώ κάθε επιμέρους τμήμα, με το ‘σύστημα,’ των απευθείας αναθέσεων;
3. Γιατί ο Δήμος Βέροιας επιμένει εδώ και χρόνια να προτιμά άλλους επιστήμονες, πλην των Βεροιέων, οι οποίοι διαθέτουν ενίοτε υψηλότερα προσόντα από αυτούς, στους οποίους αναθέτει τελικά έρευνες και μελέτες;

Εδώ είμαι υποχρεωμένη να κάνω μια προσωπική αναφορά:

Για το θέμα της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, διαθέτω:

α) Διδακτορικό δίπλωμα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με τίτλο διατριβής: “Η Ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Πόλης μέσα από τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης” (πόλεις: Αθήνα, Γλασκόβη, Λισσαβόνα, Θεσσαλονίκη). Στο πλαίσιο αυτό θεμελίωσα επιστημολογικά την έννοια της ‘αστικής χωρικής ταυτότητας’, η οποία συνδέει με μοναδικό τρόπο τις έννοιες του πολιτισμού και του αστικού δημόσιου χώρου, αποκαλύπτοντας τα ιδιαίτερα, αλλά και τα ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά κάθε υποψήφιας πόλης. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για την ανάλυση – ανάγνωση των υφιστάμενων πόλεων, αλλά και τον προγραμματισμό των αστικών και αρχιτεκτονικών υποδομών των υποψηφίων πόλεων – Π.Π.Ε.

β) Δημοσιεύσεις σε ελληνικές και διεθνείς επιστημονικές εκδόσεις, σχετικές με τον θεσμό της ΠΠΕ, μετά από παρουσίαση σε επιστημονικά συνέδρια (έννοιες, μέθοδοι, μελέτες περίπτωσης). Πρόσφατη δημοσίευσή μου στον τόμο των Πρακτικών του Ετήσιου Συνεδρίου του Πανεπιστημιακού Δικτύου των Πολιτιστικών Πρωτευουσών της Ευρώπης (UNeECC) από τον κορυφαίο διεθνή εκδοτικό οίκο Springer.

γ) Μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών Master of Philosophy (δίχρονο) από την φημισμένη Bartlett School του University College London, η οποία κατατάσσεται πρώτη στην παγκόσμια κατάταξη, σε ό,τι αφορά στο ερευνητικό της έργο στην αρχιτεκτονική και την πολεοδομία. Τίτλος μεταπτυχιακής εργασίας: ‘Κοινωνιοχωρικοί Μετασχηματισμοί της Θεσσαλονίκης ‘εντός-των-Τειχών’.

δ) Από το 2022 μέχρι σήμερα είμαι εμπειρογνώμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

ε) Είμαι μέλος του Πανεπιστημιακού Δικτύου των Πολιτιστικών Πρωτευουσών της Ευρώπης (UNeECC), στο οποίο εντάχθηκαν, μετά από πρωτοβουλία μου, τα πανεπιστήμια: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος.

Τα παραπάνω (α), (β), (γ), (δ) και (ε), συζευκτικά ή διαζευκτικά,  δεν διαθέτει κανένα μέλος των δύο ομάδων.

ε) Επιπρόσθετα, είμαι τέταρτης γενιάς Βεροιώτισσα, με διακρίσεις σε εθνικούς και τοπικούς διαγωνισμούς, με αρθρογραφία για τα τοπικά προβλήματα πολιτιστικού και χωρικού περιεχομένου όλων των κλιμάκων (αρχιτεκτονικής, αστικού σχεδιασμού, πολεοδομίας).

Ιδρύτρια του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ν. Ημαθίας. Μέλος πανελληνίων και διεθνών φορέων και οργανισμών,  όπως το ICOMOS και το ISoCARP. Και πολλά άλλα επιτεύγματα, τα οποία ο Δήμος Βέροιας είναι αδύνατον να βρει συγκεντρωμένα, όσο και αν ψάξει ανά την Επικράτεια.

Είμαι πεπεισμένη πως υπάρχει σημαντικό τοπικό δυναμικό και σε άλλες όψεις του σύνθετου ζητήματος, που ονομάζεται ‘πολιτισμός’. Το πλεονέκτημα όλων αυτών, έναντι όσων δεν σχετίζονται με την πόλη, είναι πως διαθέτουν τη γνώση και την εμπειρία της πόλης και της περιοχής, ένα ισχυρό εφαλτήριο για την ανταπόκριση στις απαιτήσεις μιας υποψηφιότητας για τη διεκδίκηση του χρίσματος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

Παρά τις διακηρύξεις για ‘τοποκεντρική’ προσέγγιση του θεσμού, η άρνηση αξιοποίησης του τοπικού επιστημονικού και καλλιτεχνικού δυναμικού, ως συντελεστών προετοιμασίας του φακέλου υποψηφιότητας της ΠΠΕ, και όχι απλά ως αποδεκτών ερωτηματολογίων (!), δεν προοιωνίζεται ενότητα της τοπικής κοινωνίας, η οποία αποτελεί προϋπόθεση επιτυχίας ενός τόσο φιλόδοξου εγχειρήματος.

Αναστασία Πάπαρη

Δρ Αρχιτέκτων – Πολεοδόμος

Dipl., MSc, M. Phil., PhD

(A.U.Th. & U.C.L., The Bartlett)

Εμπειρογνώμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

για τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης

anastpapa@teemail.gr,

ecoc2021@gmail.com

……………….

Φαρέτρα