Μαγική εικόνα η «ισχυρή ανάπτυξη»: Η αστεγία, οι working poor και ο πληθωρισμός – Τι μέτρα κλείδωσαν για ΔΕΘ / γράφει η Αντριάνα Βασιλά

Ενώ οι επίσημοι δείκτες και τα κυβερνητικά επιτελεία κάνουν λόγο για «ισχυρή ανάπτυξη» και δημοσιονομική σταθερότητα, η καθημερινότητα του Έλληνα πολίτη το 2026 συνεχίζει να δοκιμάζεται από μια παρατεταμένη και βαθιά δομική κρίση. Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών συρρικνώνεται, το κόστος διαβίωσης καλπάζει και βασικά κοινωνικά αγαθά, όπως η στέγαση, μετατρέπονται σε απρόσιτες πολυτέλειες.

Η απόσταση μεταξύ των μακροοικονομικών θριάμβων και της μικροοικονομικής πραγματικότητας αποτυπώνεται ανάγλυφα στις πρόσφατες έρευνες, οι οποίες φέρνουν στο φως τα δομικά αδιέξοδα της ελληνικής κοινωνίας. Από το δραματικό φαινόμενο της αστεγίας μέχρι την παγίδα των «εργαζόμενων φτωχών», η ελληνική οικονομία μοιάζει να παράγει ανισότητες με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι παράγει πλούτο.

1. Η «ακτινογραφία» της αστεγίας στην Αθήνα

Η πιο οδυνηρή και ορατή πληγή της οικονομικής δυσπραγίας αποτυπώνεται στους δρόμους της πρωτεύουσας. Σύμφωνα με τα σοκαριστικά στοιχεία έρευνας που διενεργήθηκε από το Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου (σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων), το φαινόμενο της αστεγίας έχει λάβει ξεκάθαρα εγχώρια χαρακτηριστικά. Το προφίλ της αστεγίας στην πρωτεύουσα:

● Ελληνική καταγωγή: Το 69,9% (σχεδόν επτά στους δέκα) των καταγεγραμμένων αστέγων είναι Έλληνες πολίτες.

● Φύλο: Το 71% είναι άνδρες και το 29% γυναίκες, με τις τελευταίες να αποτελούν μια εξαιρετικά ευάλωτη ομάδα στους κινδύνους του δρόμου.

● Ηλικιακή ομάδα: Το 62% είναι άνω των 50 ετών, γεγονός που αποδεικνύει ότι η αγορά εργασίας είναι παντελώς εχθρική στην επανένταξη ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας. Αντίθετα, οι κάτω των 30 ετών αγγίζουν μόλις το 8%.

● Κοινωνική απομόνωση: Δύο στους τρεις (65,8%) ζουν εντελώς μόνοι, χωρίς κανένα υποστηρικτικό οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον.

Τα στοιχεία της έρευνας είναι αποκαλυπτικά: η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων αυτών, σε ποσοστό 72,2%, έχασε το σπίτι του εξαιτίας καθαρά οικονομικών προβλημάτων. Ακολουθούν τα ζητήματα υγείας και εξαρτήσεων, που αγγίζουν το 37,9%, καθώς και τα οικογενειακά προβλήματα με ποσοστό 30,2%.

Η έρευνα καταρρίπτει πλήρως το κυβερνητικό αφήγημα και τους κοινωνικούς μύθους που ήθελαν την αστεγία να αποτελεί απόρροια του μεταναστευτικού ζητήματος. Η σκληρή αλήθεια είναι ότι το 72,2% των ανθρώπων αυτών έχασε το σπίτι του εξαιτίας καθαρά οικονομικών προβλημάτων. Η απελευθέρωση των πλειστηριασμών, η επιθετική στρατηγική των funds και των τραπεζών, η παντελής έλλειψη προστασίας των δανειοληπτών και η αλματώδης αύξηση των ενοικίων αποτελούν τις κύριες γενεσιουργούς αιτίες.

Το πλέον οξύμωρο και άδικο στοιχείο είναι η κατανομή των πόρων. Ενώ για το μεταναστευτικό εισρέουν σημαντικά ευρωπαϊκά κονδύλια που εξασφαλίζουν βασικές δομές στέγασης, για τους Έλληνες πολίτες που εργάστηκαν και φορολογήθηκαν στην ίδια τους τη χώρα «δεν βρέχει» αντίστοιχη ευρωπαϊκή βοήθεια. Η παραμονή στον δρόμο τείνει να γίνει μόνιμη, καθώς το 31,6% στερείται αυτόνομης στέγης για πάνω από πέντε χρόνια, ενώ το 24,9% για διάστημα από δύο έως πέντε έτη.

2. Η παγίδα των «εργαζόμενων φτωχών» (working poor)

Η συμμετοχή στην αγορά εργασίας δεν αποτελεί πλέον ασπίδα ασφαλείας κατά της φτώχειας στην Ελλάδα. Τα στοιχεία της πρόσφατης έκθεσης του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: το 9,7% των απασχολουμένων ηλικίας 18 έως 64 ετών στη χώρα μας ταξινομείται ως «εργαζόμενοι φτωχοί».

Αν και παρατηρείται μια ιστορική αποκλιμάκωση σε σύγκριση με το 2009 (όταν ο δείκτης βρισκόταν στο 13,7%) και το 2019 (10,1%), η Ελλάδα αποτυγχάνει να συγκλίνει με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η σύγκριση της χώρας μας με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές περιοχές αναδεικνύει μια σύνθετη και μάλλον δυσμενή εικόνα. Το 2025, ο δείκτης κινδύνου φτώχειας στην εργασία για την Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 9,7%, την ώρα που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος (Ε.Ε. – 27) βρισκόταν στο 8,3%. Η χώρα μας βρίσκεται σε σαφώς χειρότερη μοίρα από τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, όπου ο δείκτης αγγίζει το 7,7%, αλλά διατηρεί μια ελαφρώς καλύτερη θέση σε σχέση με τα Βαλκάνια (10,2%) και την Περιφέρεια (10,5%).

Η θέση της Ελλάδας παραμένει δυσμενέστερη όχι μόνο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. – 27, αλλά και από τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι αμοιβές στην ελληνική αγορά εργασίας, σε συνδυασμό με την επικράτηση των ελαστικών μορφών απασχόλησης και της μερικής απασχόλησης, δεν επαρκούν για να καλύψουν το βασικό κόστος διαβίωσης ενός νοικοκυριού.

3. Ακριβό χρήμα και πληθωρισμός της στέγης

Την ίδια ώρα που οι πολίτες αδυνατούν να αντεπεξέλθουν, το εγχώριο τραπεζικό σύστημα καταγράφει αρνητικά ρεκόρ που επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση. Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες κατέλαβαν την τελευταία θέση στην Ευρωζώνη όσον αφορά τα επιτόκια προθεσμιακών καταθέσεων νοικοκυριών. Ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 η Ελλάδα βρισκόταν στην προτελευταία θέση (έχοντας κάτω μόνο τη Βουλγαρία), τον Απρίλιο του 2026 η Βουλγαρία ανέβηκε στην κατάταξη, αφήνοντας την Ελλάδα ουραγό.

Αντίθετα, στα επιτόκια δανεισμού η κατάσταση είναι αντίστροφη, με τα ελληνικά ιδρύματα να διατηρούν από τις υψηλότερες χρεώσεις στην Ευρωζώνη. Αυτή η διπλή πίεση οδήγησε το επιτοκιακό περιθώριο (spread) μεταξύ δανείων και καταθέσεων στο εκρηκτικό 4,45%, αγγίζοντας τα ιστορικά υψηλά επίπεδα του 2019 (4,35%). Πρόκειται για έναν καθαρά ολιγοπωλιακό χαρακτήρα της αγοράς, ο οποίος απομυζά τη ρευστότητα των μικρομεσαίων και στερεί από τις οικογένειες τη δυνατότητα απόδοσης των αποταμιεύσεών τους.

Ο εφιάλτης των φοιτητών

Η στεγαστική κρίση μεταφέρεται με σφοδρότητα και στη νέα γενιά. Η αναζήτηση φοιτητικής κατοικίας στην Αττική έχει μετατραπεί σε ανυπέρβλητο οικονομικό «πονοκέφαλο». Τα μικρά διαμερίσματα, τα οποία παραδοσιακά κάλυπταν τις ανάγκες των φοιτητών, αποτελούν πλέον είδος προς εξαφάνιση.

Οι τιμές εκκίνησης για τις πιο μικρές και υποβαθμισμένες κατοικίες ξεκινούν πλέον από τα 500 ευρώ τον μήνα, οδηγώντας χιλιάδες οικογένειες στην αδυναμία να στηρίξουν τις σπουδές των παιδιών τους στην πρωτεύουσα. Η βραχυχρόνια μίσθωση και η έλλειψη στεγαστικής πολιτικής έχουν δημιουργήσει μια τεχνητή ασφυξία στην αγορά ακινήτων.

4. Το «καλάθι» της ΔΕΘ: στοχευμένες ανάσες ή δημοσιονομικά ψίχουλα;

Με το κλίμα στην κοινωνία να είναι ιδιαίτερα βαρύ, η κυβέρνηση προετοιμάζει το πακέτο παροχών για την επικείμενη 90ή ΔΕΘ, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις κοινωνικές απαιτήσεις και τους αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Πάγος» σε 13ο μισθό και σύνταξη

Παρά τις προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν από κυβερνητικούς βουλευτές στην περιφέρεια, το Μέγαρο Μαξίμου έσπευσε να βάλει οριστικό «πάγο» στα σενάρια επαναφοράς της 13ης σύνταξης και του 13ου μισθού στο Δημόσιο. Ο νέος υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Δημήτρης Μαρκόπουλος ξεκαθάρισε ότι μια τέτοια κίνηση είναι δημοσιονομικά αδύνατη, καθώς το ετήσιο κόστος θα άγγιζε τα 4 δισ. ευρώ (2,5 δισ. για τις συντάξεις και 1,5 δισ. για τους δημοσίους υπαλλήλους), όταν το συνολικό πακέτο της περασμένης ΔΕΘ ήταν μόλις 1,76 δισ. ευρώ.

Αντίθετα, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για το επόμενο έτος ανέρχεται σε 1,15 δισ. ευρώ (1 δισ. από την υπέρβαση του πρωτογενούς πλεονάσματος του 2025 και 150 εκατ. ευρώ από τον ανενεργό «κουμπαρά» της Μέσης Ανατολής). Τα χρήματα που έχει εξασφαλίσει ο αρμόδιος υπουργός για τη ΔΕΘ ξεκινούν από τα 1,2 δισ. ευρώ, με τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις να κάνουν λόγο για μέγιστη οροφή τα 2 δισ. ευρώ.

Τα μέτρα που «κλείδωσαν» για το 2027

Στο πακέτο της ΔΕΘ θα περιλαμβάνονται μέτρα που έχουν ήδη ενταχθεί στον κυβερνητικό σχεδιασμό και θα υλοποιηθούν εντός του 2027:

● Αύξηση κατώτατου μισθού: Αναμένεται να ξεπεράσει τα 950 ευρώ, συμπαρασύροντας και τις αμοιβές των δημοσίων υπαλλήλων μέσω της σχετικής αναπροσαρμογής.

● Κατάργηση ΕΝΦΙΑ: Αφορά αποκλειστικά κύριες κατοικίες σε μικρούς οικισμούς κάτω των 1.500 κατοίκων.

● Συνταξιούχοι: Κατάργηση της προσωπικής διαφοράς για περίπου 500.000 δικαιούχους. Παράλληλα, εξετάζεται ο διπλασιασμός της έκτακτης ενίσχυσης του Νοεμβρίου από τα 300 ευρώ στα 600 ευρώ για όσους δεν δουν αυξήσεις.

● Μείωση εισφορών: Νέα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5%.

Οι παρεμβάσεις για μικρομεσαίους και ιδιοκτήτες

Στο επίκεντρο του οικονομικού επιτελείου βρίσκεται η απελευθέρωση ρευστότητας για τους ελεύθερους επαγγελματίες και τις επιχειρήσεις. Εξετάζεται σοβαρά η μείωση της προκαταβολής φόρου κάτω από το 40% (από 55%) για τα φυσικά πρόσωπα και κάτω από το 60% (από 80%) για τα νομικά πρόσωπα (Α.Ε., ΕΠΕ, ΙΚΕ, Ο.Ε., Ε.Ε.), εκτός των τραπεζών που παραμένουν στο 100%. Παράλληλα, εξετάζεται η πλήρης κατάργηση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος για τους επαγγελματίες από το φορολογικό έτος 2027 (δηλώσεις 2028), καθώς η επέκταση των ψηφιακών εργαλείων περιορίζει τη φοροδιαφυγή.

Τέλος, για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης ενεργοποιείται η νέα κλίμακα στα εισοδήματα από ενοίκια (που ίσχυσε από 1.1.2026, αλλά θα αποτυπωθεί στα εκκαθαριστικά του 2027) με ενδιάμεσο συντελεστή 25% αντί για 35% για το κλιμάκιο 12.001-24.000 ευρώ, ενώ εξετάζεται και περαιτέρω μείωση του εισαγωγικού συντελεστή 15% για εισοδήματα κάτω των 12.000 ευρώ, ώστε να επιστρέψουν κλειστά ακίνητα στις μακροχρόνιες μισθώσεις.

Σε αναμονή η κοινωνία

Η οικονομική πραγματικότητα της χώρας δείχνει ότι οι όποιες κυβερνητικές παρεμβάσεις έχουν χαρακτήρα διαχείρισης των ζημιών και όχι ριζικής αναδιάρθρωσης. Όταν οι «εργαζόμενοι φτωχοί» αυξάνονται, οι τράπεζες λειτουργούν με όρους υπερκερδών εις βάρος των καταθετών και η αστεγία χτυπά την πόρτα της μέσης ελληνικής οικογένειας, τα επιδόματα και οι στοχευμένες ελαφρύνσεις της ΔΕΘ μοιάζουν με ασπιρίνες σε έναν οργανισμό που χρειάζεται βαθιά χειρουργική επέμβαση. Η οριστική αξιολόγηση των μέτρων από τον πρωθυπουργό στα τέλη Αυγούστου θα δείξει αν η κυβέρνηση διαθέτει την πολιτική βούληση να συγκρουστεί με τις πραγματικές αιτίες της ακρίβειας και της κοινωνικής περιθωριοποίησης.

topontiki.gr