Με αφορμή τις μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία: «Όταν το παρόν κυβερνά οι νέοι υποφέρουν» / γράφει ο Δημήτρης Αθανασιάδης

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΕΝΕΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Ή

«ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΥΒΕΡΝΑ ΟΙ ΝΕΟΙ ΥΠΟΦΕΡΟΥΝ»

«Το παρόν έχει ένα οικείο πρόσωπο, ενώ το μέλλον έχει ένα ψυχρό βλέμμα»

(Pierre Rosanvallon)

Στις 18 Σεπτεμβρίου εκδόθηκε από τις εκδόσεις Seuil ένα βιβλίο με τίτλο «La Tyrannie du présent» (Η Τυραννία του παρόντος) του ομότιμου καθηγητή του Collège de France,  Pierre Rosanvallon.

τΜε αφορμή τις μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία ο France Culture του Radio France είχε στην εκπομπή του «Πρωινού καλεσμένου» τον συγγραφέα αυτού του βιβλίου Pierre Rosanvallon.

Από την εκπομπή αυτή, που συνηθίζω να ακούω γιατί είμαι σίγουρος ότι θα ακούσω κάποιον πνευματικό άνθρωπο της τρέχουσας διανόησης και όχι κάποιο από τα δικά μας πολιτικά εξωτικά – ο πολιτικός κομπογιαννιτισμός στη χώρα μας  και η «πλασμαφαίρεση» της ευτυχίας των πολιτών είχε γίνει επάγγελμα πριν τον πρόσφατο ιατρικό κομπογιαννιτισμό, αλλά οι θάνατοι από δυστυχία δεν αποτελούν αντικείμενο των ιατροδικαστικών υπηρεσιών ούτε των απογευματινών τηλεοπτικών εκπομπών – της τρέχουσας πολιτικής παρανόησης, σημειώνω κάποια σημεία που μπόρεσα να συγκρατήσω:

Το κίνημα των μαθητών λυκείου κερδίζει δυναμική στο όνομα του μέλλοντος, ενώ τα φαντάσματα του παρελθόντος του Εθνικού Συναγερμού επανεμφανίζονται. Τα τρέχοντα γεγονότα και η κρίση είναι θέμα χρόνου, ζήτημα σχέσης μεταξύ των γενεών.

Το γνωρίζουμε, αλλά δεν κάνουμε τίποτα, ή τουλάχιστον κάνουμε πολύ λίγα. Είτε πρόκειται για την κλιματική αλλαγή, την έκρηξη του δημόσιου χρέους, είτε για τις δυσκολίες στη χρηματοδότηση των συντάξεων, οι δημοκρατίες βλέπουν τις καταστροφές να έρχονται και παραμένουν προσηλωμένες στο βραχυπρόθεσμο μέλλον. Ο Pierre Rosanvallon, ιστορικός του Collège de France, δίνει σ’ αυτή την αδυναμία ένα όνομα: «δημοκρατική μυωπία».

Μπορεί μια δημοκρατία να εξακολουθεί να σκέφτεται μακροπρόθεσμα χωρίς να αποξενώνεται, και αν ναι, πώς;

Ο κίνδυνος του «παροντισμού»

Δεν χρησιμοποιούμε ό,τι γνωρίζουμε για το μέλλον για να διαχειριστούμε το παρόν μας…  η δημοκρατική πρακτική θα πρέπει να χρησιμεύει για την καταπολέμηση αυτού του παροντισμού. Ενώ η λατρεία του παρόντος ήταν ένας εξαιρετικός φορέας χειραφέτησης εναντίον των περιορισμών των καθεστώτων που δικαιολογούσαν τον εαυτό τους από το παρελθόν, τώρα μας εμποδίζει να εξετάσουμε με οξύτητα τις προκλήσεις του μέλλοντος. Για να κατανοήσουμε αυτή τη μετατόπιση, η οποία συνέβη κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, ο Pierre Rosanvallon αναφέρεται στο παράδειγμα της πολιτικής διαχείρισης των δασών του Colbert υπό τη βασιλεία του Louis XIV.

Ο λόγος είναι ότι κάθε προβολή στο μέλλον εμφανίζεται ως κάτι που παραβιάζει την κοινωνία, μια απειλητική προειδοποίηση και ένας περιορισμός που προτιμούμε να αγνοήσουμε. Το παρόν έχει ένα οικείο πρόσωπο, ενώ το μέλλον έχει ένα ψυχρό βλέμμα, εξηγεί ο ιστορικός στο Collège de France. Αυτή η προτίμηση για το παρόν είναι ευρέως τεκμηριωμένη στην κοινωνική ψυχολογία, την οικονομία, την κοινωνιολογία και άλλους τομείς. Συνδέεται με το δημοκρατικό σύστημα, το οποίο έχει κατοχυρώσει την κεντρική θέση του ατόμου. Ο χρόνος είναι μια κοινωνική κατασκευή, δηλώνει ο Pierre Rosanvallon, ο οποίος αναλύει τη «δημοκρατική μυωπία» μας σε σχέση με την πρωτοκαθεδρία που δίνεται στη Δύση στον ατομικό χρόνο έναντι του συλλογικού χρόνου.

Για να αποκαταστήσουμε την αξία του μέλλοντος, πρέπει να βρούμε νέους τρόπους να το αναπαραστήσουμε, να το ενσωματώσουμε στη δημοκρατική σφαίρα. Αυτό είναι το νόημα πίσω από προτάσεις, όπως η δημιουργία ενός «Κοινοβουλίου του Μέλλοντος», αλλά ποιός θα αποτελούσε αυτό το Κοινοβούλιο; Ο Bruno Latour, για παράδειγμα, πρότεινε να φανταστούμε ένα «Κοινοβούλιο των Πραγμάτων», το οποίο θα επέτρεπε την εκπροσώπηση των συμφερόντων των ποταμών, των βουνών και του μέλλοντος… Ωστόσο, αυτά τα συμφέροντα θα μπορούσαν να εκπροσωπηθούν μόνο από ειδικούς, κάτι που θα υπονόμευε την πρακτική της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Πώς μπορούμε να αποτρέψουμε τη θυσία της νεολαίας μας;

Για να γίνει το μέλλον απτό, ο Pierre Rosanvallon ζητά μια μεγαλύτερη εξέταση των σχέσεων μεταξύ των γενεών. Το να μιλάμε για το μέλλον με κεφαλαίο Μ είναι αφηρημένο, αλλά το να μιλάμε για τα εγγόνια μας είναι συγκεκριμένο, εξηγεί. Στην πολιτική ζωή, αυτό το ζήτημα των γενεών δεν λαμβάνεται επαρκώς υπόψη. Γι’ αυτό τάσσεται υπέρ της ιδέας ενός «Κοινοβουλίου των Γενεών» το οποίο, σε περιόδους κρίσης, θα επέτρεπε την αντιπαράθεση των διαφορετικών προοπτικών και συμφερόντων των διαφορετικών ηλικιακών ομάδων στην κοινωνία. Γιατί, όπως υποστηρίζει ο ιστορικός, η διάθλαση του μέλλοντος στο παρόν σημαίνει επίσης διάθλαση του συλλογικού στο άτομο.

Επιστρέφοντας στους αποκλεισμούς των μαθητών λυκείου, ο Pierre Rosanvallon υπενθυμίζει, ότι ένα κοινωνικό κίνημα είναι επίσης ένα κάλεσμα για συζήτηση… Η διαδήλωση είναι μια κραυγή για βοήθεια, μια προειδοποίηση, και αυτό είναι που πρέπει να τονίσουμε. Τί μπορεί να γίνει για να διασφαλιστεί ότι η προειδοποίηση των μαθητών θα εισακουστεί; Ο ιστορικός εξηγεί, ότι πρέπει να βρούμε τρόπους, όχι μόνιμους θεσμούς, αλλά, ίσως, χώρους και μεθόδους πειραματισμού, που θα μας επιτρέψουν να αποδομήσουμε την κοινοβουλευτική έννοια και να της δώσουμε ένα ακριβές και απτό νόημα. Η πολιτική ζωή αφορά τα αντικρουόμενα συμφέροντα και τις αφηγήσεις, αλλά αφορά και τον αναστοχασμό των συνθηκών κάτω από τις οποίες λαμβάνονται υπόψη οι εμπειρίες των ανθρώπων.

Μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα τί έρχεται στον κόσμο των θέσεων εργασίας με τεχνητή νοημοσύνη, μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα πώς η μείωση του ποσοστού γεννήσεων θα αλλάξει τη φύση των μεθόδων χρηματοδότησης των κοινωνικών μας προγραμμάτων και των συντάξεών μας, ωστόσο δεν το λαμβάνουμε υπόψη σήμερα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν κατανοούμε τις προειδοποιήσεις των ειδικών, είναι ότι δεν καταφέρνουμε να κάνουμε τις απειλές του μέλλοντος παρούσες στην καθημερινότητά μας.

Η δημοκρατία είναι μια μέθοδος για την επίλυση των αντιφάσεων του παρόντος

Είτε πρόκειται για τη νεολαία, είτε για την κλιματική αλλαγή, φτάνουμε στα όρια της δημοκρατικής πρακτικής, επειδή όλα τα θεσμικά μας όργανα έχουν σχεδιαστεί για να συζητούν τρέχοντα ζητήματα. Σήμερα, οι μόνοι εκπρόσωποι είναι όσοι επικεντρώνονται στο βραχυπρόθεσμο μέλλον. Γι’ αυτό θα πρέπει να θεσπίσουμε περισσότερα διαγενεακά κοινοβούλια για να ενθαρρύνουμε τον διάλογο μεταξύ των γενεών.

Ο Pierre Rosanvallon επιμένει στην ύπαρξη ενός «αγώνα των γενεών»: σήμερα, κάποιες γενιές κερδίζουν και κάποιες χάνουν. Γι’ αυτό οραματίζεται όχι κοινοβούλια του μέλλοντος με ακαδημαϊκούς που θα μιλούν και θα μας λένε τί να κάνουμε, αλλά μέρη όπου μπορούν να υπάρξουν ανταλλαγές και αντιπαραθέσεις μεταξύ διαφορετικών ομάδων συμφερόντων.

Αυτός είναι ένας τρόπος να ορίσουμε ένα λυτρωτικό μέλλον μέσω μιας διαφωτιστικής ιδεολογίας, που λαμβάνει υπόψη το μέλλον. Το μέλλον έχει πολλά πρόσωπα και η πολιτική πρέπει να φέρει κοντά αυτά τα διαφορετικά πρόσωπα του μέλλοντος… το μέλλον αντιπροσωπεύεται από μεθόδους, για σκέψη και για δράση. Επομένως, το να λάβουμε καλύτερα υπόψη το μέλλον σημαίνει μεταρρύθμιση της δημοκρατίας, καθώς η δημοκρατία είναι μια μέθοδος που χρησιμοποιείται για να συζητήσουμε και να προσπαθήσουμε να επιλύσουμε τις αντιφάσεις του παρόντος, οι οποίες είναι αντιφάσεις του χρονικές και αντιφάσεις του ταξικές.

–

Φαρέτρα