“Υπάρχει σφυγμός: Η Ευρώπη αποκρούει την προσπάθεια του Ισραήλ να την εμπλέξει στον πόλεμο με το Ιράν” / γράφει ο Γιάννης Μακρυγιάννης

Γιάννης Μακρυγιάννης

Η όλο και πιο έντονη προσπάθεια της ισραηλινής ηγεσίας να παρουσιάσει τον πόλεμο κατά του Ιράν ως ζήτημα που αφορά και την ευρωπαϊκή ασφάλεια έχει προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις, αλλά και σε διπλωματικές συνομιλίες, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν πως το Τελ Αβίβ επιχειρεί να μεταφέρει στην Ευρώπη το βάρος μιας σύγκρουσης που επέλεξε να ανοίξει μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο επίκεντρο της έντασης βρέθηκε η πρόσφατη ρητορική του Ισραήλ περί «απειλής» από το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα. Με επίκληση το μεγάλο βεληνεκές ορισμένων βαλλιστικών πυραύλων της Τεχεράνης, ισραηλινοί αξιωματούχοι επιχείρησαν να παρουσιάσουν την ιρανική στρατιωτική ισχύ ως πιθανό κίνδυνο για ευρωπαϊκές χώρες.

Η επιχειρηματολογία αυτή, ωστόσο, αντιμετωπίστηκε από πολλούς Ευρωπαίους αναλυτές και αξιωματούχους ως κινδυνολογία που στόχο έχει να δημιουργήσει κλίμα φόβου και να πιέσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να εμπλακούν ενεργότερα στη σύγκρουση.

Η βασική ένσταση που διατυπώνεται σε ευρωπαϊκούς κύκλους είναι ότι μέχρι σήμερα η Τεχεράνη δεν έχει απειλήσει άμεσα καμία ευρωπαϊκή χώρα. Οι απειλές του Ιράν, όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, έχουν στραφεί αποκλειστικά κατά αμερικανικών στρατιωτικών στόχων ή εγκαταστάσεων σε χώρες που εμπλέκονται ενεργά στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του. Ακόμη και αυτές οι απειλές διατυπώθηκαν ως απάντηση μετά την έναρξη των επιθέσεων εναντίον ιρανικών στόχων.

Η προσπάθεια να μετατραπεί μια σύγκρουση που έχει σαφές γεωπολιτικό πλαίσιο στη Μέση Ανατολή σε ζήτημα «ευρωπαϊκής ασφάλειας» θεωρείται από πολλούς στην Ευρώπη πολιτικά προσχηματική. Κατά την εκτίμησή τους, πρόκειται για μια στρατηγική επικοινωνιακής πίεσης που επιδιώκει να δημιουργήσει διεθνή συσπείρωση γύρω από τις ατυχείς, ακραίες και παρακινδυνευμένες επιλογές της ισραηλινής κυβέρνησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες ημέρες καταγράφονται όλο και πιο καθαρές τοποθετήσεις από ευρωπαϊκές ηγεσίες που απορρίπτουν αυτή τη λογική. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, διατύπωσε με σαφήνεια τη θέση ότι η σύγκρουση αυτή «δεν είναι πόλεμος της Ευρώπης», επισημαίνοντας ότι η ευρωπαϊκή προτεραιότητα πρέπει να είναι η αποκλιμάκωση και όχι η διεύρυνση της σύγκρουσης.

Παρόμοιο μήνυμα έστειλε και η παρέμβαση του Γερμανού προέδρου Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, ο οποίος χαρακτήρισε την ισραηλινή επίθεση κατά του Ιράν «λάθος», μια διατύπωση ασυνήθιστα αυστηρή για τα δεδομένα της γερμανικής πολιτικής ρητορικής σε ζητήματα που αφορούν το Ισραήλ. Η δήλωση αυτή ερμηνεύτηκε από πολλούς ως ένδειξη της αυξανόμενης δυσφορίας στο Βερολίνο απέναντι στις επιλογές της κυβέρνησης Νετανιάχου.

Υπάρχει βεβαίως και ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος δηλώνει σε κάθε ευκαιρία την αντίθεσή του στον πόλεμο. «Η Ισπανία δεν έχει αποθέματα πετρελαίου και πυρηνικές βόμβες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα υψώσουμε τη φωνή μας ενάντια στις ισραηλινές επιθέσεις. Ακόμα κι αν δεν είναι αρκετό, θα συνεχίσουμε να προσπαθούμε…», σημείωσε πρόσφατα.

Πίσω από αυτές τις δημόσιες τοποθετήσεις διαμορφώνεται μια ευρύτερη ευρωπαϊκή ανησυχία: ότι το Ισραήλ επιχειρεί να διεθνοποιήσει τη σύγκρουση με τρόπο που θα μπορούσε να σύρει και άλλες δυνάμεις σε έναν πόλεμο με απρόβλεπτες συνέπειες. Η στρατηγική αυτή αποδίδεται από πολλούς στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, η οποία κατηγορείται ότι επιδιώκει να μετατρέψει μια επιλογή στρατιωτικής αντιπαράθεσης σε διεθνή υπόθεση, προκειμένου να ενισχύσει τη νομιμοποίηση των ενεργειών της.

Για αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το ζήτημα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό αλλά και θεσμικό. Η Ευρώπη δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως αυτόματος υποστηρικτής στρατιωτικών πρωτοβουλιών που δεν αποφασίστηκαν από την ίδια ούτε αντανακλούν τις δικές της στρατηγικές προτεραιότητες. Στο πλαίσιο αυτό, η ευρωπαϊκή δυσφορία απέναντι στην πίεση που ασκεί το Τελ Αβίβ εκλαμβάνεται και ως μήνυμα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν προτίθεται να εμπλακεί σε μια σύγκρουση που δεν επέλεξε.

Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να προκαλεί γεωπολιτικούς κραδασμούς, η στάση της Ευρώπης δείχνει ότι το χάσμα αντιλήψεων με την κυβέρνηση Νετανιάχου διευρύνεται. Και όσο η ισραηλινή ηγεσία επιχειρεί να παρουσιάσει την αναμέτρηση με το Ιράν ως κοινή δυτική υπόθεση, τόσο περισσότερο φαίνεται να ενισχύεται η ευρωπαϊκή αντίδραση απέναντι σε αυτό που πολλοί θεωρούν απόπειρα μεταφοράς ευθυνών και διεύρυνσης ενός πολέμου που άλλοι επέλεξαν να ανοίξουν.