Ακρίβεια! στο 5,1% εκτινάχθηκε ο πληθωρισμός τον Σεπτέμβριο / ο «βαρύς» χειμώνας που έρχεται

Η συζήτηση για την ακρίβεια στην Ελλάδα μπαίνει ξανά σε μια πολύ πιο δύσκολη φάση, καθώς η απότομη άνοδος του ενεργειακού κόστους συμπίπτει χρονικά με την έναρξη της περιόδου θέρμανσης και δημιουργεί τον κίνδυνο οι ανατιμήσεις να περάσουν σταδιακά από τα καύσιμα και την ενέργεια σε ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής κατανάλωσης

Η πρώτη εικόνα είναι ήδη ανησυχητική. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα εκτινάχθηκε τον Σεπτέμβριο στο 5,1%, από 3,7% τον Αύγουστο, όταν στην Ευρωζώνη διαμορφώθηκε στο 3,8%. Πρόκειται για μια απότομη επιτάχυνση μέσα σε έναν μήνα, η οποία επαναφέρει τον πληθωρισμό σε επίπεδα που η ελληνική οικονομία είχε να δει από την περίοδο της μεγάλης ενεργειακής κρίσης.

Η βασική αιτία βρίσκεται αυτή τη φορά στην ενέργεια. Οι τιμές της στην Ελλάδα εμφανίζονται αυξημένες κατά 25,4% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα και κατά 5% μόνο μέσα στον Σεπτέμβριο, ενώ η αντίστοιχη ετήσια αύξηση στην Ευρωζώνη ήταν 18,8%. Η διαφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι το ενεργειακό σοκ περνά στην ελληνική οικονομία με μεγαλύτερη ένταση από ό,τι κατά μέσο όρο στις υπόλοιπες χώρες του ευρώ.

Το κρίσιμο διάστημα, ωστόσο, βρίσκεται μπροστά μας. Από τις αρχές Οκτωβρίου μέχρι τα Χριστούγεννα τα ελληνικά νοικοκυριά περνούν από μια εποχή σχετικά περιορισμένων αναγκών θέρμανσης στους μήνες κατά τους οποίους αυξάνεται απότομα η κατανάλωση πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Την ίδια στιγμή, οι υψηλές τιμές των καυσίμων επιβαρύνουν τις μεταφορές και την εφοδιαστική αλυσίδα, δημιουργώντας τον κίνδυνο ένα μέρος του αυξημένου κόστους να μεταφερθεί σταδιακά στα προϊόντα που φτάνουν στο ράφι.

Το πετρέλαιο θέρμανσης επιστρέφει ως μεγάλος πονοκέφαλος

Η έναρξη της διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου αποτελεί το πρώτο μεγάλο τεστ για τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Με βάση τα σημερινά δεδομένα της αγοράς, χωρίς παρεμβάσεις η τιμή εκκίνησης θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη και κοντά στα 1,95-2 ευρώ το λίτρο, επίπεδο που θα έκανε ιδιαίτερα ακριβή την προμήθεια ακόμη και μιας σχετικά περιορισμένης ποσότητας καυσίμου.

Για ένα νοικοκυριό που χρειάζεται 500 λίτρα, μια τιμή της τάξης των 2 ευρώ σημαίνει δαπάνη περίπου 1.000 ευρώ, ενώ στα 1.000 λίτρα ο λογαριασμός προσεγγίζει τα 2.000 ευρώ. Η κυβέρνηση επιδιώκει μέσω των παρεμβάσεων που θα ανακοινωθούν στις 14 Οκτωβρίου να συγκρατήσει σημαντικά χαμηλότερα την τελική επιβάρυνση, έχοντας παράλληλα προαναγγείλει αυξημένο επίδομα θέρμανσης.

Η πραγματική τιμή εκκίνησης επομένως θα εξαρτηθεί τόσο από τις διεθνείς τιμές όσο και από το ύψος και τη μορφή των κυβερνητικών παρεμβάσεων. Για τον καταναλωτή, πάντως, το αποτέλεσμα θα κριθεί σε λεπτά ανά λίτρο που, όταν πολλαπλασιαστούν επί εκατοντάδες ή και χιλιάδες λίτρα μέσα στον χειμώνα, μετατρέπονται σε εκατοντάδες ευρώ.

Το φυσικό αέριο παραμένει με τα σημερινά δεδομένα αισθητά οικονομικότερο από το πετρέλαιο για τη θέρμανση, χωρίς όμως να βρίσκεται έξω από τη διεθνή ενεργειακή αναταραχή. Αντίστοιχα, τα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν ηλεκτρικές συσκευές ή κλιματιστικά για θέρμανση θα πρέπει να συνυπολογίσουν ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση των χειμερινών μηνών έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ενέργεια έχει ήδη εξελιχθεί στον βασικό τροφοδότη του πληθωρισμού.

Το diesel δεν αφορά μόνο όσους έχουν αυτοκίνητο

Ιδιαίτερη σημασία έχει η εξέλιξη της τιμής του πετρελαίου κίνησης, επειδή το diesel δεν αποτελεί απλώς καύσιμο για εκατομμύρια οχήματα. Χρησιμοποιείται στις οδικές μεταφορές, στην αγροτική παραγωγή, σε μηχανήματα και σε μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας, γεγονός που σημαίνει ότι μια παρατεταμένη αύξηση της τιμής του μπορεί να περάσει στο κόστος ενός πολύ μεγαλύτερου φάσματος προϊόντων.

Ακριβώς γι’ αυτό η κυβέρνηση αύξησε από την 1η Οκτωβρίου την επιδότηση του πετρελαίου κίνησης στα 15 λεπτά ανά λίτρο, από 10 λεπτά προηγουμένως, με την πρώτη φάση της παρέμβασης να ισχύει έως τις 15 Οκτωβρίου και να κοστίζει περίπου 20 εκατ. ευρώ.

Η προσωρινή διάρκεια του μέτρου φανερώνει ταυτόχρονα την αβεβαιότητα που επικρατεί. Οι διεθνείς τιμές μπορούν να αλλάξουν γρήγορα και η κυβέρνηση έχει επιλέξει να επανεξετάζει τις παρεμβάσεις ανάλογα με την εξέλιξη της αγοράς αντί να δεσμευθεί από τώρα για ολόκληρο τον χειμώνα.

Η ένταση της διεθνούς ενεργειακής κρίσης αποτυπώνεται άλλωστε στην απόφαση των χωρών της G7 να προχωρήσουν σε συντονισμένη απελευθέρωση 100 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων από αποθέματα, με σημαντική ποσότητα diesel να διοχετεύεται στην αγορά μέσα στις πρώτες 20 ημέρες. Πρόκειται για μια παρέμβαση που μπορεί να περιορίσει βραχυπρόθεσμα τις πιέσεις, χωρίς όμως να εξαλείφει τους γεωπολιτικούς και εφοδιαστικούς κινδύνους που έχουν οδηγήσει τις τιμές στα σημερινά επίπεδα.

Η μεγάλη ανησυχία βρίσκεται στο ράφι

Μέχρι στιγμής τα τρόφιμα παρουσιάζουν μια πολύ διαφορετική εικόνα από την ενέργεια. Η προκαταρκτική μέτρηση της Eurostat καταγράφει στην Ελλάδα ελαφρά ετήσια υποχώρηση των τιμών των τροφίμων κατά 0,2%, εξέλιξη που συνδέεται και με τις παρεμβάσεις και συμφωνίες για μειώσεις τιμών.

Αυτό είναι αναμφίβολα θετικό για τα νοικοκυριά, αλλά δεν εγγυάται ότι η ίδια εικόνα θα διατηρηθεί μέχρι τα Χριστούγεννα. Η παραγωγή, η μεταποίηση και η διανομή τροφίμων χρειάζονται ηλεκτρική ενέργεια και καύσιμα, ενώ το diesel αποτελεί βασικό κόστος τόσο για τον αγροτικό τομέα όσο και για τις μεταφορές.

Εάν επομένως οι σημερινές ενεργειακές τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για αρκετές εβδομάδες, το αυξημένο κόστος μπορεί σταδιακά να μετακινηθεί κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Δεν πρόκειται για μια αυτόματη ή ισόποση μετακύλιση, καθώς επιχειρήσεις και λιανεμπόριο μπορούν να απορροφήσουν μέρος των αυξήσεων στα περιθώρια κέρδους τους, αλλά όσο περισσότερο διαρκεί η ενεργειακή πίεση τόσο δυσκολότερη γίνεται η πλήρης απορρόφησή της.

Η χρονική συγκυρία κάνει το ζήτημα ακόμη πιο ευαίσθητο. Ο Νοέμβριος και κυρίως ο Δεκέμβριος είναι μήνες αυξημένης κατανάλωσης, με τα νοικοκυριά να προσθέτουν στις συνηθισμένες αγορές τους το κόστος του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού, των δώρων και των μετακινήσεων. Μια νέα γενιά ανατιμήσεων στα βασικά είδη διατροφής θα είχε επομένως μεγαλύτερη επίδραση στον οικογενειακό προϋπολογισμό από εκείνη που θα προκαλούσε σε μια περίοδο χαμηλότερης κατανάλωσης.

Ο λογαριασμός μέχρι τα Χριστούγεννα

Η επιβάρυνση δεν θα είναι ίδια για κάθε οικογένεια, επειδή εξαρτάται από τον τρόπο θέρμανσης, τις καθημερινές μετακινήσεις, την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικά το εισόδημα. Ωστόσο, η κατεύθυνση των πιέσεων είναι πλέον αρκετά καθαρή.

Το νοικοκυριό που χρησιμοποιεί πετρέλαιο θέρμανσης θα αντιμετωπίσει μέσα στον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο μια μεγάλη εφάπαξ δαπάνη για την πρώτη παραγγελία. Όποιος χρησιμοποιεί αυτοκίνητο θα συνεχίσει να πληρώνει αυξημένο κόστος μετακίνησης, ενώ όσοι θερμαίνονται με ηλεκτρική ενέργεια θα δουν την εποχική αύξηση της κατανάλωσής τους να συμπίπτει με μια περίοδο πολύ ακριβότερης ενέργειας.

Σε αυτά προστίθεται ο κίνδυνος των έμμεσων επιβαρύνσεων, οι οποίες δεν εμφανίζονται με μία κίνηση αλλά συσσωρεύονται μέσα από μικρότερες αυξήσεις σε προϊόντα και υπηρεσίες. Πρόκειται ίσως για τη δυσκολότερη πλευρά της ακρίβειας, επειδή η πίεση δεν περιορίζεται σε έναν μεγάλο λογαριασμό αλλά απλώνεται σε δεκάδες καθημερινές συναλλαγές.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει αναχώματα με τις επιδοτήσεις στα καύσιμα, τις επικείμενες παρεμβάσεις στη θέρμανση και την αύξηση του σχετικού επιδόματος. Η αποτελεσματικότητά τους, ωστόσο, θα κριθεί από την πορεία των διεθνών τιμών και κυρίως από τη διάρκεια της ενεργειακής αναταραχής, καθώς μια προσωρινή αποκλιμάκωση μπορεί να απορροφηθεί σχετικά εύκολα, ενώ μια παρατεταμένη κρίση μέχρι τον Δεκέμβριο θα απαιτήσει πολύ μεγαλύτερους πόρους.

Ο πληθωρισμός του 5,1% λειτουργεί επομένως ως η πρώτη σοβαρή προειδοποίηση για το φθινόπωρο. Η ελληνική οικονομία μπαίνει στην περίοδο αυξημένων ενεργειακών αναγκών με τις τιμές της ενέργειας ήδη κατά 25,4% υψηλότερες από πέρυσι και με μια διεθνή αγορά τόσο πιεσμένη ώστε οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου αναγκάζονται να χρησιμοποιήσουν στρατηγικά αποθέματα για να συγκρατήσουν το κόστος των καυσίμων.

Για τα νοικοκυριά, το ουσιαστικό ερώτημα των επόμενων δυόμισι μηνών δεν είναι μόνο πόσο θα κοστίσει η θέρμανση ή πόσο θα γράφει η αντλία στο πρατήριο, αλλά πόσο από αυτό το ενεργειακό κόστος θα φτάσει τελικά μέχρι το σούπερ μάρκετ και το χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Αυτό θα καθορίσει πόσο ακριβός θα αποδειχθεί τελικά ο δρόμος μέχρι τις γιορτές.

topontiki.gr

–