Το χρήμα: Ενοίκιο, θησαυρισμός, φιλαργυρία, τζόγος (Μπαλζάκ και Μαρξ) / γράφει ο Μάκης Πασχαλίδης

Εισαγωγικά

Ο D. Harvey στο βιβλίο του για τον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου του Μαρξ (2010 αγγλ./2011  γερμ.)   γράφει, στην Εισαγωγή, ότι αν ζούσε ο Μαρξ θα έγραφε την «Ανθρώπινη Κωμωδία» (η σειρά έργων του Μπαλζάκ). «Όποιος διαβάζει το Κεφάλαιο μαζί με τον Μπαλζάκ, μπορεί να καταλάβει το γιατί». Όταν διάβαζε τον Μπαλζάκ αναφωνούσε: «από εδώ λοιπόν το έχει αυτό ο Μαρξ».

Σχετικά με το θέμα βλ. στην τριμηνιαία επιθεώρηση: Θέσεις, theseis.com, στο τεύχος 147, τα δύο σχετικά άρθρα, ηλεκτρονικά.

Το χρήμα

Το ενοίκιο και η ιδιοκτήτρια της πανσιόν, θησαυρισμός και επιχειρηματίας-κεφαλαιοκράτης

«Το χρήμα είναι η ζωή. Τα λεφτά κάνουν τα πάντα»

(Ο Μπάρμπα Γκοριό στο ομώνυμο βιβλίο του Μπαλζάκ)

Το ενοίκιο αναδεικνύει ότι όλα είναι «τοις μετρητοίς», η ιδιοκτήτρια της πανσιόν διέθετε «μικροαστική αισθηματικότητα», είχε υποκριτική υπόληψη για τους ενοικιαστές, ήταν άκαρδη, ο σεβασμός ήταν ανάλογος με την πληρωμή του ενοικίου και το εισόδημα των ενοικιαστών, το συμφέρον ήταν γυμνό, στο «παγωμένο πέλαγο του εγωιστικού υπολογισμού» (όπως έγραψαν οι Μαρξ και Ένγκελς στο Κομμμουνιστικό Μανιφέστο).

Υπάρχει ένας «διχασμός» του κατόχου χρήματος στον καπιταλισμό, ανάμεσα αφενός στην πρακτική (και τη συνείδηση) του θησαυριστή και αφετέρου σε εκείνη του επιχειρηματία-κεφαλαιοκράτη. Μόνο στη δεύτερη περίπτωση μπορεί να «γεννά» χρήμα, ενώ για το θησαυριστή έγραψε ο Μαρξ ότι «θα ταν καθαρή τρέλα». Βλέπουμε το γέρο τοκογλύφο (πρόκειται για τον Γκομπτσέκ, από το ομώνυμο βιβλίο του Μπαλζάκ) να έχει ξαναμωραθεί όταν αρχίζει να σχηματίζει θησαυρό από συσσωρευμένα εμπορεύματα (το αντίθετο της αξιοποίησής τους σαν κεφάλαιο).

Πολλές επιχειρηματικές συναλλαγές (μεταξύ των οποίων και οι τιμές των εμπορευμάτων),  όπως περιγράφονται στα βιβλία του Μπαλζάκ, είναι ίδιες με τις σημερινές, στην περίφημη χώρα μας. Στο τέλος μιας συναλλαγής κατάφερνε να πάρει τις γαίες, το  μέγαρο, όπου έμεναν: μάλλον οι τράπεζες και οι τραπεζίτες θα ωχριούσαν μπροστά του (στο μπαλζακικό Γκομπτσέκ).

  Ο τζόγος

Αν το χαρτοπαίγνιο και η ρουλέτα ήταν διαδεδομένα στα σαλόνια και στα Παλαί των Παρισίων, την εποχή εκείνη, όπως και σήμερα, εκτός από τα αστικά σπίτια και τα καζίνα, ο τζόγος έχει πάρει διαστάσεις και στα λαϊκά στρώματα, συντηρώντας για τον κάθε «παίχτη» την αυταπάτη ότι θα κερδίσει, με αποτέλεσμα να δανείζεται και να δημιουργεί χρέη, με ό, τι αυτό συνεπάγεται.

Υπενθυμίζουμε ότι σήμερα ο τζόγος είναι τόσο διαδεδομένος, ώστε υπεισέρχεται σε κάθε στιγμή της ζωής μας (πχ μέσω διαδικτύου).

Επίλογος

Φαντάζομαι ότι ο Μαρξ θα διασκέδαζε με τους μπαλζακικούς ήρωες Γκοριό και Γκομπτσέκ, όχι μόνο με τις γλαφυρές περιγραφές του Μπαλζάκ, αλλά και με το θέμα του χρήματος (και κατ’ επέκταση του κεφαλαίου) που τόσο καλά κατείχε. Όπως φαίνεται παραπάνω και από τις εύστοχες παρατηρήσεις του, η θεοποίηση του χρήματος και η δουλικότητα του ανθρώπου σ’ αυτό, έχουν καταστροφικές συνέπειες διαχρονικά.

–

Φαρέτρα