“Σταύρωση και Ανάσταση της αξιοπρέπειας στο Ιράν” / γράφει ο Διονύσιος Σκλήρης

Η Σταύρωση και η Ανάσταση αποτελούν ένα ενιαίο μυστήριο που σηματοδοτεί τη νίκη της αγάπης επί του θανάτου. Ο αγώνας αυτός, όμως, συνεπάγεται μια αντίταξη σε ολόκληρο το «κράτος του θανάτου», δηλαδή τις βιολογικές αλλά και κοινωνικοπολιτικές δομές που αναπαράγουν και διαιωνίζουν τον θάνατο. Για αυτό και η πολιτική θεολογία επιμένει στον αγώνα ενάντια στη δομική, συστημική και θεσμική αμαρτία, βασιζόμενη κατ’ εξοχήν στο ότι ο Χριστός, όταν επαγγέλλεται την αγάπη, ιδρύει επίσης μια αντίστροφη ιεραρχία, όπου ο πρώτος είναι ο έσχατος και ο διακονών. Δεν παραλείπει μάλιστα να υπομνήσει ότι αυτό δεν πρέπει να λάβει χώρα υποκριτικά, όπως στα κοσμικά βασίλεια της εποχής, που συνήθιζαν να αποκαλούν τους μονάρχες «ευεργέτες». Ακριβώς επειδή ο βιολογικός και κοινωνικοπολιτικός τρόπος υπάρξεως του κόσμου βασίζεται στη θέληση για επιβίωση, άρα για ισχύ και εξουσία, συνεπώς για εργαλειοποίηση του θανάτου (κατ’ αρχήν των άλλων), προκειμένου να διαιωνιστεί ένα σύστημα, κατά κανόνα βιολογικού και κοινωνικοπολιτικού δαρβινισμού, για αυτό οποιαδήποτε σάρκωση της αγάπης στον κόσμο θα έχει μια ιδιάζουσα τάξη αντίστροφη από αυτήν του κόσμου. Θα είναι μια κοινότητα, όπως θα έλεγε ο απόστολος Παύλος, ασόφων, φτωχών χωρίς ευγενική καταγωγή, αδυνάμων, εντέλει «ανύπαρκτων» (μη όντων).

Η πολιτική θεολογία της Σταύρωσης και οι παρενέργειές της

Η χριστιανική Εκκλησία υπήρξε όλα αυτά σε στιγμές της Ιστορίας της. Επικράτησε, όμως, συχνά και μία παρενέργεια οιονεί εγγενής στον χριστιανισμό. Η Σταύρωση του Χριστού με το να σημάνει μια αυτοπαράδοση στον θάνατο και τη βία του κόσμου χωρίς ανταπόδοση οδηγεί σε έναν τρόπο υπάρξεως όπου ο άνθρωπος δεν θυματοποιεί τους άλλους αλλά εξερευνά το κακό μέσα του. Η θετική εκδοχή αυτού του οράματος οδηγεί σε ώριμα υποκείμενα που αποφεύγουν τον πραγματικό και συμβολισμό λιθοβολισμό των άλλων από μια αίσθηση προσωπικής συντριβής για τα δικά τους ελλείμματα, ενώ ταυτοχρόνως προσπαθούν να αγωνίζονται για τη βελτίωση της ανθρωπότητας μέσω και της αντίστασης στο θεσμικό κακό. Υπάρχει, όμως, και η συνήθης παρενέργεια της σταύρωσης: Η μονομερής ενασχόληση με το κακό μέσα μου να οδηγεί συχνά στην ιδιώτευση και την ψυχολογικοποίηση με αποτέλεσμα ο χριστιανισμός να καθίσταται η ιδανική θρησκεία για εξουσιαστές, ακριβώς επειδή κατασκευάζει μαζικώς πειθήνια απολίτικα υποκείμενα ασχολούμενα κυρίως με θέματα ατομικής ή οικογενειακής ηθικής. Αυτό δεν αποτελεί βεβαίως την αυθεντικότητα του χριστιανισμού, είναι όμως μία συνήθης αλλοτρίωση και παρενέργειά του, οιονεί καταστατική.

Στην Ελληνορθοδοξία σήμερα αυτή η εγγενής παρενέργεια επικρατεί με τρόπο καταθλιπτικό, όπως έχει συμβεί βέβαια και σε πολλές άλλες περιόδους της ιστορικής πορείας του Χριστιανισμού. Ο Ελληνισμός σήμερα διέρχεται μια φάση ακραίας εθελοδουλίας και η Ορθόδοξη θεολογία επίσης συμβάλλει συχνά, -αν και όχι πάντα-, σε μία εκπαίδευση των Ελλήνων να μετατρέπονται σε ιδανικούς πολίτες ή μάλλον υπηκόους προτεκτοράτου. Με κάποια μελαγχολία για την ανυποληψία, στην οποία έχουν περιπέσει ο Ελληνισμός και η Ορθοδοξία, δεν μπορεί κάποιος, που διατηρεί το όραμα επαναστατικής αντιστροφής της ιεραρχίας του κόσμου, η οποία ενυπάρχει στην αυθεντικότητα του Χριστιανισμού, αλλά θα τολμούσε να πει κανείς ακόμη και του Ιουδαϊσμού, παρά να δει με μια ευχάριστη έκπληξη τον αγώνα που δίνει το Ιράν.

Ο αγώνας του Ιράν για αξιοπρέπεια

Ας προσπαθήσουμε λίγο να δούμε με παρθένο μάτι τι έχει κάνει το Ιράν τους τελευταίους μήνες, απομονώνοντας τα πνευματικά στοιχεία του αγώνα του, χωρίς να υπεισέλθουμε στη συνήθη κριτική για τον «αυταρχικό» χαρακτήρα του καθεστώτος, την καταπίεση μειονοτήτων κ.ο.κ.. Οι Ιρανοί προσήλθαν στις διαπραγματεύσεις τον Ιανουάριο, μάλιστα οι Ομανοί διαμεσολαβητές δήλωσαν ότι οι παραχωρήσεις, που έκαναν οι Ιρανοί, προκειμένου να αποφευχθεί ο πόλεμος, ήταν απολύτως εκπληκτικές. Σε όλους τους πολέμους που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ μετά το 1990 κανένας δεν είχε προβεί σε τόσο μεγάλες παραχωρήσεις, για να αποτραπεί ένας; πόλεμος, όσο το Ιράν τον Ιανουάριο 2026. Το αποτέλεσμα ήταν οι διαπραγματεύσεις να αποτελέσουν παγίδα για να αποκεφαλιστεί η ιρανική ηγεσία. Και πρόκειται για την πολλοστή φορά που συνέβη κάτι παρόμοιο.

Οι ηγέτες και ο λαός του Ιράν δείχνουν μία απολύτως πρωτοφανή στην πρόσφατη ιστορία συλλογική περιφρόνηση προς τον θάνατο. Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ κινείτο κανονικά στο ταπεινό γραφείο και την οικία του, μάλιστα δεν είχε καν φροντίσει να κρύψει την οικογένειά του, με αποτέλεσμα αυτή να ξεκληριστεί μέχρι τρίτης γενεάς από δολοφονικά αεροπλάνα που παραβίαζαν ανοικτές θύρες. Παρόμοια συνέβησαν μετά με τον Αλί Λαριτζανί, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, ο οποίος φέρεται να δολοφονήθηκε μη κρυπτόμενος, αλλά ενώ συνέχιζε κανονικά να συναντά μέλη της οικογένειάς του. Για τη δολοφονία του μάλιστα ισοπεδώθηκε ένα οικοδομικό σύμπλεγμα με αποτέλεσμα πληθώρα αμάχων νεκρών. Λίγο πριν οι ηγέτες του Ιράν συμμετείχαν σε δημόσιες εκδηλώσεις, οι πύραυλοι έπεφταν και οι παριστάμενοι, ηγέτες και λαός, ούτε καν σκαρδάμυσσαν.

Κλιμακωτή αντιβία χωρίς πρωτοβουλία των επιθέσεων

Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν ακολούθησε με συνέπεια ένα ήθος να μην επιθυμεί να έχει την πρωτοβουλία της βίας, αλλά να δηλώνει και να εφαρμόζει ότι θα απαντά αναλογικά και κλιμακωτά στη βία των αντιπάλων. Δηλαδή είναι μια σπάνια περίπτωση ολόκληρου κράτους που ακολουθεί με συνέπεια τη λογική της αντιβίας. Ακόμη κι έτσι, δεν ακολουθεί το Ισραήλ και τις ΗΠΑ παντού, δεν προβαίνει σε αναλογικά χτυπήματα σε όλες τις περιπτώσεις. Λ.χ. δεν έχει πλήξει σχολεία και νοσοκομεία αναλογικά προς τον μαζικό τρόπο με τον οποίο το διέπραξαν συστηματικά ΗΠΑ και Ισραήλ με σκοπό την εξόντωση της ιρανικής νιότης και την κάμψη του ηθικού διά της απελπισίας των ασθενών και ευαλώτων. Την αναλογική αντιβία την επικέντρωσε σε οικονομικούς στόχους, συχνά προειδοποιώντας για αυτό, ώστε να μην υπάρξουν αχρείαστοι θάνατοι. Εκεί, ως προς τους οικονομικούς στόχους δηλαδή, το Ιράν υπήρξε όντως ένας αποκαλυπτικός εξολοθρευτής άγγελος. Χτύπησε τις χώρες, των οποίων η πλαστή ευημερία βασίζεται στο ότι έχουν εντός τους αμερικανικές βάσεις, από τις οποίες γίνονται οι επιθέσεις καταστροφής όσων χωρών της Δυτικής Ασίας δεν υπακούουν στα κελεύσματα της συλλογικής Δύσης. Τα πλήγματα αυτά του Ιράν αποτέλεσαν μια ηθική αφύπνιση, να σκεφτούν οι πολίτες ή υπήκοοι των χωρών αυτών σε ποια καθ’ έξη και κατά συρροή εγκλήματα βασίζεται η όποια ευζωία τους. Και πάλι δεν επλήγησαν όλες οι χώρες που βασίζουν σε αυτήν την εγκληματικότητα την κατά δόκηση επιβίωσή τους. Λ.χ. δεν επλήγη η Ελλάδα, η πρωταθλήτρια στη διευκόλυνση ή και διάπραξη πλέον των εγκλημάτων της έως πρότινος θεωρούμενης «σωστής πλευράς της Ιστορίας».

Η προετοιμασία για τον «δεύτερο επιβληθέντα πόλεμο»

Η ίδια καταφρόνηση στον θάνατο φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο οι Ιρανοί έχουν σχεδιάσει τα επόμενα στάδια του πολέμου, που κατ’ ελπίδα θα αποφευχθούν. Στην ισραηλινή λογική ότι μετά τα πλοκάμια θα αποκεφαλίσουμε το χταπόδι, η ιρανική απάντηση είναι ότι θα φροντίσουμε να μην υπάρξει κανένα παρόμοιο κεφάλι προς αποκεφαλισμό, ώστε να έχετε μόνο πλοκάμια να χτυπάτε. Απαραίτητη ιστορική αναδρομή: Ο πόλεμος Ιράκ-Ιράν του 1980-1988 αποκαλείται στα περσικά «ο επιβληθείς πόλεμος», επειδή διά του Σαντάμ Χουσεΐν τον επέβαλε η συλλογική Δύση και κατά μία έννοια η «διεθνής κοινότητα» στο Ιράν, προκειμένου να καταπνίξει την τελευταία πετυχημένη στην ιστορία της ανθρωπότητας επανάσταση του 1979 εν τη γενέσει της. Ο τρέχων πόλεμος αποκαλείται «ο δεύτερος επιβληθείς πόλεμος», γιατί και αυτόν οι Ιρανοί προσπάθησαν να τον αποτρέψουν με κάθε τρόπο, καταπίνοντας σωρεία δολοφονιών των ηγετών, των κορυφαίων στρατιωτικών και των επιστημόνων τους, κάνοντας το 2025 χορογραφικές πολεμικές πιρουέτες που επέτρεπαν στην αμερικανική προπαγάνδα του Ντόναλντ Τραμπ να σώσει το πρόσωπό της και να αποκλιμακώσει, καθώς και προσερχόμενοι με καλοπροαίρετη αυταπάρνηση σε διαπραγματεύσεις-πρελούδια μακελειών.

Αντι-ιεραρχία και αναρχία στη διεξαγωγή του πολέμου

Στον πρώτο επιβληθέντα πόλεμο η ιρανική αντιβία είχε αντέξει για τρία χρόνια την με τη συνδρομή της «διεθνούς κοινότητας» επίθεση του Ιράκ, η οποία περιλάμβανε επιθέσεις με χημικά και πολλές ακόμη βρόμικες στιγμές. Στη συνέχεια η ιρανική αντιβία διεξήγαγε έναν πόλεμο αντεπίθεσης σε ιρακινό έδαφος. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ιράν και η προγενέστερη Περσία δεν έχουν διεξαγάγει επιθετικό πόλεμο για δύο ολόκληρους αιώνες και ακόμη και ο τελευταίος εκείνος πόλεμος είχε βοηθήσει εμμέσως την ελληνική επανάσταση του 1821. Από το τέλος, λοιπόν, του πρώτου επιβληθέντος πολέμου στη δεκαετία του 1980 επί 4 δεκαετίες οι Ιρανοί προετοιμάζονταν για τον δεύτερο επιβληθέντα πόλεμο, πολύ απλά γιατί ο καπιταλιστικός ολοκληρωτισμός δεν ανέχεται την απλή ύπαρξη μιας οποιασδήποτε ανεξάρτητης και αξιοπρεπούς χώρας. Πώς προετοιμάστηκαν; Με πληθώρα υπόγειων βάσεων και ένα σύστημα αποκέντρωσης, όπου με τους βαλλιστικούς πυραύλους θα μπορούν να συνεχίσουν «ακέφαλοι» και με ανεξάρτητους πυρήνες τον πόλεμο οσοιδήποτε ηγέτες και αν δολοφονηθούν. Ήταν ο μόνος τρόπος να ανταποκριθούν στην ισραηλινή και αμερικανική συνήθεια να δαιμονοποιούν τους ηγέτες με θυματοποιητικούς μηχανισμούς βγαλμένους από τα textbooks των θεωριών του Ρενέ Ζιράρ (χωρίς παρεμπιπτόντως να ενοχλούνται από αυτό οι φιλελεύθεροι ψυχολόγοι μας, οι οποίοι κατά τα άλλα ξεσπαθώνουν για την ανάγκη να μη δαιμονοποιούμε τη Δύση, να βλέπουμε το κακό μέσα μας, να μην είμαστε παρανοϊκοί κ.ο.κ.) και μετά την προπαγανδιστική δαιμονοποίηση-θυματοποίηση να τους δολοφονούν μαζικώς ανερυθρίαστα. Αυτή η πρόληψη των Ιρανών τους οδήγησε εντέλει να διεξάγουν έναν αντι-ιεραρχικό αναρχικό πόλεμο. Δηλαδή έναν πόλεμο που δεν έχουν σημασία τα πρόσωπα, τα άτομα, τα χαρίσματα και τα ταλέντα τους, αλλά μόνο η συλλογικότητα, ο κοινός αγώνας για αξιοπρέπεια. Πρόκειται ταυτοχρόνως για έναν πόλεμο διεθνούς αντάρτικου, όπου η ασυμμετρία έχει ως στόχο το γονάτισμα του παγκόσμιου καπιταλισμού και ως απώτερο σκοπό το να καταστεί ταμπού η ίδια η έννοια «αρχίζω πόλεμο κατά του Ιράν» λόγω παγκοσμίου τραύματος.

Συμβάντα υπέρβασης του θανάτου

Βεβαίως το σιιτικό μαρτύριο διαφέρει από τη χριστιανική αγάπη. Έχει περιγραφεί προσφυώς ως «Μεγάλη Παρασκευή χωρίς Κυριακή του Πάσχα». Αντί για σταύρωση στο συμβολικό του σιιτισμού βλέπουμε το αυτομαστίγωμα. Αντί για την αυτοπαράδοση στη βία του κόσμου χωρίς ανταπόδοση, που βλέπουμε στην ιστορία του Χριστού, το σιιτικό μαρτύριο συνυπάρχει με μια δίκαιη αντιβία. Σκοπός της ισλαμικής θεολογίας αυτού του είδους είναι η μαρτυρία του Θεού μέσα στον κόσμο διά της δικαιοσύνης. Ωστόσο, σε μια εποχή όπου οι Χριστιανοί είναι οι σταυροφόροι ή οι εθελόδουλοι, το ιρανικό σημαίνον της αξιοπρέπειας και μάλιστα με μια παρόμοια περιφρόνηση του θανάτου κομίζει μια πρόταση πολιτισμού που ενδιαφέρει πανανθρώπινα.

Ο Χριστιανισμός προτού γίνει καθίδρυμα, δόγμα, σύστημα ηθικής, υπήρξε ένα συμβάν που καλούσε σε ερμηνεία. Το συμβάν του «Χριστός ανέστη», το συμβάν της ανεξήγητης και παράλογης πίστης στο συμβάν του «Χριστός ανέστη». Τα εκατομμύρια των Ιρανών που συνωστίζονται ως ανθρώπινες ασπίδες, αψηφώντας τον θάνατο, αποτελούν επίσης ένα συμβάν που καλεί σε ερμηνεία. Ένα συμβάν υπέρβασης του θανάτου που καταφρονεί το «κράτος του θανάτου». Το κράτος του θανάτου σήμερα εκφράζεται από μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που συμπιέζουν την αλυσίδα εξόντωσης, εξαφανίζοντας την ηθική ευθύνη μεταξύ ανθρώπων και μηχανών, καθώς οι άνθρωποι που πατάν τα κουμπιά εξόντωσης δικαιολογούνται από το ότι ήταν οδηγία της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης δικαιολογούνται από το ότι εναπόκειται στον στρατό η χρήση της. Οι τεχνοφεουδάρχες πρωτοπόροι αυτής της τεχνητής νοημοσύνης είναι διόλου τυχαία οι θαμώνες των νησιών Έπστιν. Εντέλει όσο πηχτός και υπέρλογος ήταν ο ζόφος της υπόθεσης των φακέλων Έπστιν, που παρακολουθήσαμε σε παγκόσμια αναμετάδοση, άλλο τόσο αναπάντεχο παράλογο συμβάν είναι η αντίσταση αξιοπρέπειας των Ιρανών που καταφρονούν τον θάνατο.

Πώς ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός παράγει τον «αυταρχισμό»

Τα «ναι μεν αλλά» είναι άκαιρα. Πάντα μπορεί κανείς να πει πολλά για το αυταρχικό καθεστώς που επέβαλε μαντίλες (σήμερα η επιβολή αυτή έχει χαλαρώσει, σχεδόν εξαφανιστεί), που διαπράττει απαγχονισμούς ή που έχει εξοντώσει παλαιότερα τους αντιφρονούντες (εν μέσω βεβαίως «επιβληθέντος πολέμου»). Οι παρόμοιες κριτικές, τις οποίες φορμαλιστικά κάποιος θα μπορούσε να αποδεχθεί, παραβλέπουν το θεμελιώδες: Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός επί 36 τουλάχιστον χρόνια εξαφανίζει οποιοδήποτε κράτος επιθυμεί να έχει ελάχιστη αξιοπρεπή ανεξαρτησία. Οι εναλλακτικές που προσφέρονται σε μία οποιαδήποτε χώρα είναι είτε να καταλήξει ένα εθελόδουλο προτεκτοράτο συνένοχο σε εγκλήματα, όπως καλή ώρα η Ελλάδα, είτε να γίνει ένα προσώρας ανεξάρτητο κράτος που θα καταποθεί από τον ιμπεριαλισμό, όπως συνέβη με μια τεράστια πληθώρα κρατών, με «ανθρωπιστικές επεμβάσεις», ή με «έγχρωμες επαναστάσεις», είτε, αντιθέτως, όπως το Ιράν, να αναδείξει έναν εσχατολογικό λαό που θα δώσει την τελική μάχη έως εσχάτων. Αυτό σημαίνει ότι για τον θεωρούμενο «αυταρχισμό» ευθύνεται ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός. Αν το Ιράν δεν ήταν «αυταρχικό», θα είχε την τύχη της Βενεζουέλας.

Αν η Ρωσία δεν ήταν «αυταρχική», θα είχε την τύχη που της ετοίμαζαν επί Γιέλτσιν ή την τύχη της Ουκρανίας. Αν η Κίνα δεν ήταν «αυταρχική», θα είχε την τύχη της Ουκρανίας μέσω έγχρωμων επαναστάσεων. Τέλος, αν η Βόρεια Κορέα δεν είχε πυρηνικά όπλα, θα είχε την τύχη του Ιράν. Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός, και μάλιστα με το φιλελεύθερο προσωπείο του, εκπαιδεύει όσους επιθυμούν αξιοπρεπή ανεξαρτησία να μετατρέπονται σε αυταρχικά καθεστώτα, για να επιβιώσουν. Την ίδια εποχή βεβαίως που οι ίδιες οι φιλελεύθερες δημοκρατίες περνούν νόμους για την ποινικοποίηση της διαφωνίας, εξαλείφοντας την περίφημη «αυτοκριτική» που αποτελεί υποτίθεται την πολιτισμική ανωτερότητα της Δύσης. 

Το σημαντικό εν προκειμένω, που καθιστά την κριτική στο Ιράν για «αυταρχισμό» άκαιρη, είναι ότι ο πόλεμος στο Ιράν είναι ο τελευταίος πόλεμος. Ας μην έχουμε ψευδαισθήσεις. Αν πέσει το Ιράν, δεν θα υπάρχει άλλος μετά. Μόνο πυρηνικές δυνάμεις. Η Κίνα, η Ρωσία, η Βόρεια Κορέα. Με παρόμοιες δυνάμεις ένας απευθείας κατακλυσμιαίος πόλεμος, δηλαδή όχι μέσω αντιπροσώπων, είναι πολύ πιθανόν να φέρει το τέλος της ανθρωπότητας. Αυτόν τον τελευταίο πόλεμο, λοιπόν, δεν θα μπορούσε να τον φέρει εις πέρας ένας λαός και μια πολιτεία που δεν είναι εσχατολογικοί και απόλυτοι. Η «ανειμένη δίαιτα» κατά Θουκυδίδη και η χαλαρότητα αρμόζει πλέον σε λαούς που επιθυμούν να παρατείνουν για λίγο μια ψευδαίσθηση προστατευόμενης από το ΝΑΤΟ κανονικότητας. Στις αραβικές χώρες η ψευδαίσθηση αυτή κατέρρευσε, στην Ελλάδα τρεκλίζει. Για όσους λαούς έχουν βιώσει στο πετσί τους τις χειρότερες μορφές αποικιοκρατίας και δεν έχουν καμφθεί, η ιστορία δεν μπορεί παρά να λάβει ζόρικες ατραπούς.

Έναν παρόμοιο έσχατο πόλεμο δεν θα μπορούσαν να τον φέρουν σε πέρας παρά μόνο άνθρωποι που κάνουν ό,τι έκανε ο Αμπάς Αραγκτσί: Προσήλθε στις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ σε αεροσκάφος όπου τα καθίσματα έφεραν τα λεκιασμένα με αίμα σακίδια πλάτης και τα προσωπικά αντικείμενα των παιδιών που σκοτώθηκαν στο σχολείο του Μινάμπ στις πρώτες μέρες του πολέμου. Αν τα σφαγιασθέντα νήπια υπό του Ηρώδη ήταν ο πρώτος λαός μαρτύρων του Θείου Βρέφους Ιησού που άλλαξε την Ιστορία, σήμερα με πρωτοπόρα τα κορίτσια του Μινάμπ, -αλλά και τα παιδιά-θύματα των νήσων Έπσταϊν-, ένας νέος εσχατολογικός λαός από νεκρά νιάτα σχηματίζεται για να ανατρέψει τον παλαιό κόσμο. Το Ιράν δείχνει τον δρόμο για την ανάσταση της αξιοπρέπειας.