“Ο λογαριασμός του πολέμου για την Ελλάδα” / γράφει ο Δημήτρης Μηλάκας

credit: AP

Δημήτρης Μηλάκας

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε πόλεμο με το Ιράν, ωστόσο δεν είναι ουδέτερη. Σε μια περίοδο που η σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν μετατρέπεται από σκιώδη αντιπαράθεση σε ανοιχτή στρατιωτική κλιμάκωση, η Αθήνα, όσο κι αν θα το ήθελε, δεν στέκεται στο περιθώριο.

Η Ελλάδα δεν έχει αναλάβει επιθετικό ρόλο, ούτε έχει εμπλακεί σε άμεσες πολεμικές επιχειρήσεις. Έχει όμως αποστείλει δύο φρεγάτες στην Ανατολική Μεσόγειο, στην ευρύτερη περιοχή της Κύπρου, μετά τα πλήγματα στις βρετανικές βάσεις, καθώς και τέσσερα αεροσκάφη, στο πλαίσιο συμμαχικών διευθετήσεων, που σπεύδουν (και η Γαλλία στέλνει δυνάμεις στην Κύπρο) για να εξασφαλίσουν την αεράμυνα των κρίσιμων βρετανικών βάσεων που υπάρχουν στο νησί.

Η ελληνική συνδρομή στην αεράμυνα των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο εγγράφεται στο γεωπολιτικό ταμπλό ως συμμετοχή στο επιχειρησιακό πολεμικό περιβάλλον.

Η ελληνική εμπλοκή δεν είναι μονοσήμαντη· εξελίσσεται σε επίπεδα, ανάλογα με το βάθος της σύγκρουσης και τις επιλογές της Αθήνας. Από το ρεαλιστικό σενάριο της περιορισμένης στήριξης έως το απίθανο αλλά βαρύ ενδεχόμενο άμεσης συμμετοχής, κάθε εκδοχή έχει διαφορετικό κόστος – πολιτικό, οικονομικό και γεωπολιτικό.

Το «ρεαλιστικό» σενάριο

Αυτό που ζούμε τώρα δεν είναι γενικευμένος πόλεμος. Είναι περιορισμένη, αλλά υπαρκτή κλιμάκωση, με χρήση περιφερειακών βάσεων, εναέριων διαδρομών, ανεφοδιασμών και πολιτικής στήριξης. Σε αυτό το σενάριο, η Ελλάδα δεν φαίνεται στην πρώτη γραμμή. Αλλά βρίσκεται μέσα στο επιχειρησιακό οικοσύστημα.

Η Ναυτική Βάση Σούδας δεν είναι απλώς ελληνικό στρατόπεδο. Είναι κρίσιμος κόμβος του αμερικανικού δικτύου στην Ανατολική Μεσόγειο. Και όταν ένα κράτος λειτουργεί ως κόμβος, παύει να είναι απλός παρατηρητής.

Η Αθήνα επέλεξε εδώ και χρόνια τον ρόλο του «προβλέψιμου και δεδομένου συμμάχου» των Ηνωμένων Πολιτειών. Το έκανε συνειδητά. Και το διαφήμισε.

• Η τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ παρουσιάστηκε ως στρατηγικό άλμα.

• Η «τριμερής συν 1» – δηλαδή με συμμετοχή των ΗΠΑ – βαφτίστηκε διπλωματικός θρίαμβος.

Τόσο επί Αλέξη Τσίπρα όσο και επί Κυριάκου Μητσοτάκη, η εικόνα που «πουλήθηκε» στο εσωτερικό ήταν ότι η Ελλάδα μετατρέπεται σε πυλώνα σταθερότητας και ενεργειακό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου.

Μόνο που κάθε πυλώνας έχει και βάρος/κόστος. Η στρατηγική σύμπλευση με το Ισραήλ – σε επίπεδο αμυντικής συνεργασίας, ασκήσεων, ενεργειακών σχεδιασμών – δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Σε περίοδο ειρήνης παράγει γεωπολιτικά οφέλη. Σε περίοδο σύγκρουσης παράγει γεωπολιτικό ρίσκο.

Στο σημερινό, ρεαλιστικό σενάριο, η Ελλάδα δεν κινδυνεύει από άμεσο στρατιωτικό πλήγμα. Όμως καταγράφεται στο στρατηγικό ταμπλό ως χώρα πλήρως ενταγμένη στο δυτικό επιχειρησιακό πλέγμα. Για την Τεχεράνη – και όχι μόνο – αυτό αρκεί.

Η στοχοποίηση δεν ξεκινά με πυραύλους. Ξεκινά με ταξινόμηση. Και η Ελλάδα έχει ήδη ταξινομηθεί. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν «πάμε σε πόλεμο». Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η ελληνική πολιτική επιλογή της απόλυτης ευθυγράμμισης (με τις ΗΠΑ) έχει αποτιμήσει το κόστος σε περίπτωση κλιμάκωσης.

Το κακό σενάριο

Μια περιφερειακή ανάφλεξη – με επιθέσεις κατά αμερικανικών στόχων, με ασύμμετρες ενέργειες, με κυβερνοεπιχειρήσεις – δεν θα ξεχωρίσει ανάμεσα σε «επιχειρησιακή χρήση» και «εθνική κυριαρχία». Σε τέτοιες συνθήκες, το γεγονός ότι η Ελλάδα λειτουργεί ως κρίσιμος κόμβος του δυτικού δικτύου ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο αρκεί για να αυξηθεί το ρίσκο.

Και το ρίσκο δεν έχει να κάνει μόνο με το ενδεχόμενο στρατιωτικό πλήγμα. Έχει να κάνει με στοχοποίηση ναυτιλιακών συμφερόντων και με πίεση στο ενεργειακό κόστος, εφόσον παγιωθεί μια «ακινησία» για τα πετρελαιοφόρα και τα γκαζάδικα στα Στενά του Ορμούζ.

Είναι προφανές ότι για την Ελλάδα, που είναι παγκόσμια ναυτιλιακή δύναμη, κάθε αναταραχή στον Περσικό Κόλπο δεν είναι μακρινή είδηση· είναι λογαριασμός που πονάει.

Στο ρίσκο/ζημιά συμπεριλαμβάνονται τα ασφάλιστρα που «θα φτάσουν στον θεό», το κλίμα αστάθειας που θα τσακίσει την τουριστική κίνηση, το πάγωμα των επενδύσεων, όπως η πολυδιαφημισμένη έναρξη ερευνών για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης και μεταξύ Κρήτης και Πελοποννήσου…

Στο δυσμενές αυτό σενάριο η πολιτική ευθυγράμμιση (με τις ΗΠΑ) μετατρέπεται σε γεωοικονομικό κόστος. Και τότε τίθεται ένα ερώτημα που μέχρι σήμερα δεν έχει απαντηθεί δημόσια: Ποια είναι η ελληνική «κόκκινη γραμμή»; Υπάρχει όριο στις παρεχόμενες διευκολύνσεις;

Το πολύ κακό σενάριο

Το απίθανο – αλλά όχι αδιανόητο – σενάριο είναι η άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Συμμετοχή σε επιχειρήσεις, αποστολή μέσων, ανοιχτή ανάληψη ρόλου. Η πιθανότητα είναι χαμηλή. Το πολιτικό και κοινωνικό κόστος, όμως, θα ήταν δυσανάλογα υψηλό. Σε μια κοινωνία που δεν έχει βιώσει άμεσο πολεμικό κίνδυνο επί δεκαετίες, η μετάβαση από την «παροχή διευκολύνσεων και υποδομών» στη «συμμετοχή» δεν θα ήταν τεχνική λεπτομέρεια· θα ήταν τομή.

Εδώ επιστρέφουμε στη στρατηγική επιλογή των τελευταίων ετών.
Η τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ δεν ήταν απλώς ενεργειακό σχήμα. Ήταν δήλωση προσανατολισμού. Η «τριμερής συν 1» με τις ΗΠΑ δεν ήταν μόνο φωτογραφία κορυφής· ήταν ένταξη σε ευρύτερο άξονα ασφάλειας.

Αυτή η επιλογή είχε ως άλλοθι την αποτροπή/φρενάρισμα των τουρκικών φιλοδοξιών, την αναβάθμιση του ελληνικού ρόλου, τη δημιουργία συνθηκών ασφάλειας για μεγάλες επενδύσεις.

Όμως κάθε άξονας έχει και συνέπειες όταν το περιφερειακό περιβάλλον μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι αν η Ελλάδα έπρεπε να επιλέξει στρατόπεδο. Το ζητούμενο είναι αν έχει επεξεργαστεί σενάρια κόστους – οφέλους των επιλογών της.

Η χώρα που παρουσιάζεται ως «πυλώνας σταθερότητας» οφείλει να γνωρίζει πότε η σταθερότητα εξαρτάται από αποφάσεις τρίτων. Όταν η γεωπολιτική ένταση ανεβαίνει, η διαφορά ανάμεσα στον σύμμαχο και στον εκτεθειμένο σύμμαχο γίνεται λεπτή.

Η γεωγραφία δεν μας φέρνει απέναντι στο Ιράν. Η στρατηγική μας τοποθέτηση, όμως, μας εντάσσει σε μια αλυσίδα γεγονότων που δεν ελέγχουμε πλήρως.

Και σε μια περίοδο όπου οι περιφερειακοί πόλεμοι τείνουν να αποκτούν ευρύτερες προεκτάσεις, η σοβαρή πολιτική συζήτηση δεν είναι αν είμαστε «με τη Δύση». Αυτό έχει ήδη απαντηθεί. Η συζήτηση είναι αν γνωρίζουμε το τίμημα της επιλογής μας και αν είμαστε έτοιμοι να το διαχειριστούμε – όχι ρητορικά, αλλά θεσμικά και οικονομικά.

topontiki.gr

–