Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά των “Καπεταναίων” / Μια ακόμη ενδιαφέρουσα εκδήλωση από τον Σύλλογο Βλάχων Βέροιας

Μετά τα εγκαίνια έκθεσης παλιάς φωτογραφίας με θέμα “Βλάχοι Καπεταναίοι” στο Δημαρχείο της Βέροιας,σήμερα το μεσημέρι, ο Σύλλογος Βλάχων Βέροιας συνέχισε με δεύτερη εκδήλωση στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της πόλης, ολοκληρώνοντας το πορτρέτο των Καπεταναίων πέρα από την εικόνα και με τον λόγο.

Εισηγητής ο φιλόλογος Τάκης Γκαλαΐτσης, ιδρυτικό μέλος του Συλλόγου, πρώην πρόεδρος και πάντα μέλος της επιστημονικής ομάδας του, με γνώση και πάθος για την παράδοση, όπως την βίωναν και την βιώνουν οι Βλάχοι.

Με γεμάτη την αίθουσα της Βιβλιοθήκης, γεγονός που αποδεικνύει την απήχηση του Συλλόγου, ο Πρόεδρός του Σταμάτης Χρυσής προλογίζοντας έδειξε τη χαρά του για την προσέλευση του κόσμου στην εκδήλωση, σχολιάζοντάς την σαν δεύτερη ψήφο εμπιστοσύνης στο Συμβούλιο, που μόλις εκλέχτηκε.

“Το Έθιμο των Καπεταναίων, που σταμάτησε το 1938 και αναβιώνεται πάλι στη Βέροια τα τελευταία χρόνια από τον Σύλλογό μας, έχει ρίζες πολύ βαθιές, και θέλουμε, πέρα από την έκθεσή των φωτογραφιών που το αποτυπώνουν και που την εγκαινιάσαμε σήμερα, να δείξουμε απόψε αυτές τις ρίζες. Αυτό θα το κάνει ο Τάκης Γκαλαΐτσης, ο στυλοβάτης του Συλλόγου”, ολοκλήρωσε λέγοντας.

Ο Τάκης Γκαλαΐτσης μπήκε πολύ βαθιά στις ρίζες του εθίμου αναζητώντας την αρχή του στη Διονυσιακή Λατρεία, για να περάσει στη συνέχεια σε παγανιστικές γιορτές της Αρχαίας Ρώμης, γιορτές που είχαν σχέση με τον Ήλιο, τον Μίθρα, τη νίκη του φωτός πάνω στο σκοτάδι και κατ’ επέκταση στην προσδοκία του ερχομού της άνοιξης και τον πόθο για γονιμότητα της γης.

Το έθιμο το αναβιώνουν πολλοί σύλλογοι στην Ελλάδα και είναι άρρηκτα δεμένο με τους Λιγουτσιάρηδες, που είναι η αρχική μορφή του, καθώς αργότερα, με την Τουρκοκρατία, παίρνει τη μορφή των Καπεταναίων.

Ανάλογα έθιμα, που συνδέονται με τον ερχομό της άνοιξης αναβιώνουν στον Σοχό, στον Πόντο, που μεταφέρθηκαν εδώ από τους πρόσφυγες Πόντιους και  στην Ήπειρο.

Το ξύπνημα της γης από τη χειμερία νάρκη επιδιώκεται με τις μεταμφιέσεις και τις κωδωνοκρουσίες, σημαίνοντας παράλληλα και τη μύηση των νέων στον κόσμο των ενηλίκων.Οι Λιγουτσιάρηδες γύριζαν από σπίτι σε σπίτι με ευχετήρια τραγούδια ανάλογα με τις ηλικίες ή τις ιδιαιτερότητες  των ενοίκων κάθε σπιτιού.

Πολλές φορές οι συγκρούσεις ανάμεσα σε ομάδες Λιγουτσιάρηδων κατέληγαν σε πέρασμα των νικημένων κάτω από τα σπαθιά των νικητών, θυμίζοντας το πέρασμα των ηττημένων λαών κάτω από ρωμαϊκές αψίδες.

Μνεία του εθίμου γίνεται σε βιβλίο Άγγλων αρχαιολόγων του 1914, που μεταφράζεται στην Ελλάδα το 1989.

Οι Βλάχοι Λιγουτσιάρηδες έχουν συγγένεια ως έθιμο με τους  γνωστούς Ρουγκατσιάρηδες, καθώς rogator στα λατινικά είναι εκείνος που ζητά και οι Λιγουτσιάρηδες ή Ρουγκατσιάρηδες, (σε άλλες περιοχές), ζητούσαν να λάβουν από τα σπίτια, τα οποία επισκέπτονταν.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας οι Λιγουτσιάρηδες μετατράπηκαν σε Καπεταναίους, αλλάζοντας και τη στολή τους στην παραδοσιακή φουστανέλα των αρματολών  με περίαπτα κοσμήματα, θυμίζοντας πολύ τους Γενίτσαρους και τις Μπούλες της Νάουσας.

Στους ρόλους των γυναικών μόνο άντρες,  με αλλαγές φυσικά σταδιακές με το πέρασμα του χρόνου. Στην πορεία οι καπεταναίοι ήταν τέσσερις, δύο οι μάγκες και μία βοσκοπούλα.

Οι Καπεταναίοι στη Βέροια ήταν μπουλούκι που προετοιμαζόταν τελετουργικά, για να παρουσιαστεί πρώτα στην πλατεία Ωρολογίου και στη συνέχεια να διασχίσει τους δρόμους, καταλήγοντας στην Ελιά.

Το έθιμο των Καπεταναίων μπορεί να σταμάτησε το 1938 με το καθεστώς Μεταξά και τον πόλεμο που ακολούθησε, αλλά ο Σύλλογος Βλάχων Βέροιας το αναβίωσε τα τελευταία χρόνια πιστός στην παράδοση.

Αναβιώνει το έθιμο, κρατώντας από τη μια την παράδοση και προσφέροντας παράλληλα διασκέδαση στον κόσμο . Η Μπάντα  των Μηνάδων συνοδεύει κάθε χρόνο το έθιμο των Καπεταναίων, που το μπουλούκι του ξεκινά από το σπίτι των Βλάχων, κατηφορίζει χορεύοντας και σμίγει χορευτικά και με τον κόσμο στην πλατεία Δημαρχείου.

Και ο Τάκης Γκαλαΐτσης, μετά απ’ αυτήν την πολύ ενδιαφέρουσα εισήγησή του, ένα ταξίδι στον χρόνο, κατέληξε έτσι: “Δεν ωραιοποιούμε την παράδοση, γιατί κάθε κομμάτι του παρελθόντος κάποια στιγμή πεθαίνει. Αλλά η παράδοση μάς βοηθά να αναδημιουργήσουμε.”

Η εισήγηση διανθίστηκε και με  παράλληλη προβολή φωτογραφιών.

Ο Σταμάτης Χρυσής έκλεισε την εκδήλωση λέγοντας πως σε μια εποχή συμπερίληψης, όπως η σημερινή, ο κάθε σύλλογος προσφέρει σ’ αυτό που ονομάζεται παράδοση, βοηθώντας με τη γνώση του παρελθόντος να χτίσουμε το μέλλον.

Φωτογραφίες: faretra.info

………………..

………………

Φαρέτρα