Ιονία Οδός… «στο έλεος των καιρών»! / γράφει ο Γιώργος Ουρσουζίδης

Διαβάζουμε στην ιστοσελίδα της μεγάλης κατασκευαστικής εταιρείας:

ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – Ιόνια Οδός: 196 km που άλλαξαν τη Δυτική Ελλάδα

«Εμείς στον Όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ αισθανόμαστε χαρά και υπερηφάνεια που υλοποιήσαμε, με απόλυτη επιτυχία, ένα όραμα για χιλιάδες πολίτες μιας απομονωμένης περιοχής της πατρίδας μας, της Δυτικής Ελλάδας και ένα έργο πνοής για ολόκληρη τη χώρα. Και μάλιστα σε μια δύσκολη χρονική περίοδο, μέσα στο πλαίσιο σκληρής επιτροπείας και δημοσιονομικής προσαρμογής»

Ιστορικό του έργου

Το 2007 ανακοινώθηκε η κατασκευή της Ιόνιας Οδού, έργο απολύτως αναγκαίο για την ανάπτυξη της Δυτικής Ελλάδας και την οδική ασφάλεια του μεταφορικού έργου (η οδική ασφάλεια αφορά σε ζήτημα στο οποίο η χώρα μας κατέχει, για πολλά χρόνια, ένα από τα πιο θλιβερά ρεκόρ σε επίπεδο Ε.Ε., με κόστος – πέρα από την οδύνη – περισσότερο από 3 δις ευρώ το χρόνο)!

Διαβάζουμε στο σχετικό με το υπόψη έργο, έγγραφο της αρμόδιας Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 23.X.2007 E(2007) 5097 τελικό

Θέμα: Κρατική ενίσχυση N 508/2007 – Ελλάδα

Έργο αυτοκινητόδρομος Ιωνία Οδός από Αντίρριο έως Ιωάννινα, αυτοκινητόδρομος ΠΑΘΕ από Αθήνα (Α.Κ. Μεταμόρφωσης) έως Μαλιακό (Σκάρφεια) και συνδετήριος κλάδος Σχηματάρι – Χαλκίδα του ΠΑΘΕ

2.1. Το έργο 

Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές το έργο θα περιλαμβάνει: − τη μελέτη και κατασκευή, λειτουργία, συντήρηση και εκμετάλλευση ενός νέου αυτοκινητοδρόμου, μήκους 196 km, ο οποίος θα συνδέει το βόρειο τμήμα του πορθμού Ρίου-Αντιρρίου με τον αυτοκινητόδρομο Εγνατία Οδός στα Ιωάννινα·

Όπως προκύπτει από το έγγραφο της Ε.Ε., το έργο δημοπρατήθηκε με «Σύμβαση Παραχώρησης», στην οποία περιλαμβάνονται, το σύνολο των απαιτούμενων μελετών, η κατασκευή, η συντήρηση και η εκμετάλλευση, δηλαδή η λειτουργία με  ασφάλεια του αυτοκινητόδρομου!

Όπως όλα τα έργα στην Ελλάδα, η κρίση μετά το 2009 εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο ανάχωμα για την κατασκευή τους. Αναμφίβολα, ένας από τους λόγους που μας οδήγησαν στην κρίση και στη χρεοκοπία – ίσως ο σημαντικότερος – ήταν  η ανεξέλεγκτη κατάσταση που επικρατούσε για δεκαετίες στον τομέα των δημοσίων έργων, οι εργολάβοι μελετούσαν, κοστολογούσαν και χρέωναν ανεξέλεγκτα το Δημόσιο, δυστυχώς, το ίδιο συμβαίνει και σήμερα.

Τον Νοέμβριο του 2012 – μετά από μεγάλη καθυστέρηση – ανακοινώθηκε η κατασκευή ολόκληρου του άξονα από το Αντίρριο μέχρι τα Ιωάννινα. Τον Ιούλιο του 2014 ανακοινώθηκε πως ξεκινά η διάνοιξη της σήραγγας «Κλόκοβας», η διάνοιξη αυτή δεν ξεκίνησε όπως προβλεπόταν, μέχρι το Μάρτιο του 2015 είχαν ολοκληρωθεί μόνο κάποιες προκαταρκτικές εργασίες, τελικά τον Απρίλιο του 2015 δόθηκε η άδεια για τη διάνοιξη της σήραγγας και τον επόμενο μήνα ξεκίνησαν οι εργασίες.   Στις 28 Ιουνίου 2016 -13 μήνες αφού ξεκίνησε η διάνοιξη- ολοκληρώθηκε πλήρως το απαραίτητο έργο της  σήραγγας. Ο αυτοκινητόδρομος εγκαινιάστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2017 από τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα.

Σχετικά με το κόστος των έργων στην Ελλάδα από το κατεστημένο των εργολάβων, παραθέτω στοιχεία από την Ειδική Έκθεση του Ε.Ε.Σ., για 3 μεγάλους αυτοκινητόδρομους («Ε65», «ΜΟΡΕΑΣ», «ΟΛΥΜΠΙΑ ΟΔΟΣ»).

Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο – Ειδική Έκθεση 2018

Σελ. 32 παρ.δ:  «Η κατασκευή των τριών αυτοκινητοδρόμων στην Ελλάδα καθυστέρησε σημαντικά και η αναδιαπραγμάτευση των ΣΔΙΤ είχε ως επακόλουθο σημαντικό πρόσθετο κόστος(1,2 δισεκατομμύρια ευρώ),το οποίο βάρυνε τον εταίρο από τον Δημόσιο τομέα, παρότι το αντικείμενο δύο έργων μειώθηκε σημαντικά).

Ως αποτέλεσμα της καταβολής του δημοσίου προς τους παραχωρησιούχους και της σημαντικής αύξησης του χρηματοοικονομικού κόστους, το συνολικό κόστος του έργου της «ΟΛΥΜΠΙΑΣ ΟΔΟΥ» ανά χιλιόμετρο αυξήθηκε 69%, από 7,7 σε 13 εκατομμύρια (ευρώ ανά χιλιόμετρο)! Στο μεταξύ, το μήκος του προς κατασκευή αυτοκινητοδρόμου… μειώθηκε 45%!

Ομοίως, στην περίπτωση του αυτοκινητόδρομου «ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ», το συνολικό κόστος του έργου ανά χιλιόμετρο αυξήθηκε 47%, από 13,7 σε 20,2 εκατομμύρια ανά χιλιόμετρο, ενώ ο προς κατασκευή αυτοκινητόδρομος… μειώθηκε κατά 55%!

Νομίζω δεν απαιτείται περαιτέρω εξήγηση για την κατάσταση στα δημόσια έργα και στις προμήθειες του Δημοσίου, όταν η τύχη της χώρας ελέγχεται από ιδιωτικά συμφέροντα και οι υπουργοί έχουν ρόλο διορισμένου υπαλλήλου από τους «νταβατζήδες» εργολάβους – όπως τους χαρακτήρισε ο Κώστας Καραμανλής!

Το πρόσφατο περιστατικό αστοχίας στην «ΙΟΝΙΑ ΟΔΟ» και η προκλητική αποσιώπησή του από την κυβέρνηση, καθώς και η «έτοιμη από καιρό» εξήγηση του φαινομένου από πρόθυμους ειδικούς επιστήμονες, έγινε αφορμή της σύνταξης αυτού του κειμένου.

Η πρόσφατη αστοχία στην «ΙΟΝΙΑ ΟΔΟ»

Η μεγάλη κατολίσθηση στην Ιόνια Οδό, ~ 200.000 m3 χώματος, σε ρήγμα 200 m, χαρακτηρίστηκε από τους ειδικούς, «ως σύνθετο γεωτεχνικό φαινόμενο λόγω έντονης βροχόπτωσης».

Όμως, παρά τη άμεση γνωμοδότηση ειδικών, η πρόσφατη βροχόπτωση δεν ήταν το αίτιο της κατολισθητικής κίνησης, μπορεί να το επίσπευσε, αλλά ΔΕΝ είναι το αίτιο!

Η μορφολογία και η σύνθεση του εδάφους είναι το αίτιο της κατολίσθησης! Αλίμονο, αν μετά από κάθε βροχόπτωση αυτής της κλίμακας, καταστρέφονταν νέες υποδομές μόλις μιας δεκαετίας! Προφανώς, είτε δεν έγινε ορθή εκτίμηση κατά τη φάση της μελέτης του έργου, είτε ο παραχωρησιούχους έκρινε κατά πως τον συνέφερε, αδιαφορώντας για τις συνέπειες, «στην Ελλάδα ζούμε»!

Το γεωλογικό υπόβαθρο, η κλίση του εδάφους και οι κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής, ήταν σε πλήρη γνώση του Παραχωρησιούχου – αποτελεί προϋπόθεση – συνεπώς η ευθύνη βαρύνει αποκλειστικά τον Ανάδοχο / Παραχωρησιούχο του έργου. Ευτυχώς δεν είχαμε θύματα, αν είχαμε, όλοι με μια φωνή θα έκραζαν -όπως στα Τέμπη- «ο Σταθμάρχης φταίει»!  Η κυβέρνηση κωφεύει, δείχνει να αποδέχεται το σενάριο τα «έντονων καιρικών φαινομένων», αντί απ την πρώτη στιγμή να αναζητήσει ευθύνες και αποζημίωση για το κόστος αποκατάστασης, όπως και για τις οικονομικές συνέπειες απ το κλείσιμο της Ιόνιας Οδού. Επιτέλους ας αναλάβει – όπως στα Τέμπη – ο κ. Γεραπετρίτης, έχει εμπειρία και βαθειά γνώση ερμηνείας των συμβάσεων του δημοσίου, ιδιαίτερα των μεγάλων – είναι με διαφορά ο καλύτερος!

Βασικά χαρακτηριστικά/διαπιστώσεις:

• Αιτία: Εκτεταμένη λασποροή λόγω υπερβολικού νερού σε γεωλογικά ευαίσθητο πρανές φλύσχη, αποτελούμενος από ανθεκτικά πετρώματα και ενδιάμεσα πιο σαθρά πετρώματα, δημιουργεί επιφάνειες ολίσθησης όπου κυκλοφορεί το νερό, ενώ στο κάτω μέρος αναπτύσσεται ένα μείγμα λάσπης που κινεί τις πλάκες.
• Προϋπάρχον πρόβλημα: Το πρόβλημα είχε εντοπιστεί πριν 10-15 χρόνια κατά τη φάση της κατασκευής, αντιμετωπίστηκε με τοποθέτηση δικτύου αγκυρώσεων, που τελικά αποδείχτηκε ανεπαρκές.
• Κατάσταση: Το τμήμα είναι κλειστό για λόγους ασφαλείας, με άμεση έναρξη εργασιών.
• Εκτίμηση: Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες κατολισθήσεις στην περιοχή, απαιτώντας σύνθετες γεωτεχνικές επεμβάσεις. 

Συμπέρασμα

Το πρόβλημα ήταν ήδη γνωστό, αλλά αντιμετωπίστηκε με τρόπο, που εκ των ενόντων αποδείχθηκε ανεπαρκής.

Γιατί συνέβη, ποια είναι η πραγματική αιτία, και τι θα συνέβαινε αν είχαμε θύματα;

Σε ένα έργο υποδομής, που χαρακτηρίστηκε, ως «όραμα για χιλιάδες πολίτες μιας απομονωμένης περιοχής της πατρίδας μας, της Δυτικής Ελλάδας και ένα έργο πνοής για ολόκληρη τη χώρα», είναι απαράδεκτο, σε 10 χρόνια από την ολοκλήρωσή του, να παρουσιάζει τέτοιου είδους αστοχία!

Δυστυχώς, αυτό συμβαίνει στη χώρα μας, επειδή τα έργα, στην πράξη, μελετώνται, κοστολογούνται και κατασκευάζονται, από τους μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους, με μόνο κριτήριο το κέρδος, το εύκολο κέρδος!

Ο έλεγχος του δημοσίου σε επίπεδο μελέτης είναι ανύπαρκτος ή μάλλον προσχηματικός, όπως και στη φάση της δημοπράτησης. Στη φάση δε της κατασκευής, τα μεγάλα έργα είναι πρακτικά αδύνατο να ελεγχθούν, ο έλεγχος περιορίζεται στο φιλότιμο των μηχανικών, που  παλεύουν με τους εργολάβους και τους πολιτικούς προϊσταμένους τους!

Αλίμονο – επαναλαμβάνω – αν σε κάθε έντονη βροχόπτωση, ένας ευαίσθητος γεωλογικός σχηματισμός, δημιουργεί τόσο μεγάλο πρόβλημα στις υποδομές και τόσο άμεσο κίνδυνο για την ίδια τη ζωή των  χρηστών!

Από καθαρή τύχη δεν είχαμε θύματα, όπως με τον σιδηρόδρομο στα Τέμπη και πρόσφατα στην βιομηχανία στα Τρίκαλα!

Μετά την εκπόνηση των απαραίτητων μελετών και την ολοκλήρωση των έργων αποκατάστασης στην Ιόνια Οδό, είναι αυτονόητο, ότι πρέπει να ελεγχθούν οι αυτοκινητόδρομοι της χώρας, ώστε να μην ζήσουμε στο μέλλον παρόμοιες καταστάσεις!

Προσπαθώ να περιγράψω μια ζοφερή πραγματικότητα, όπου η συγκέντρωση ισχύος σε λίγους κατασκευαστικούς ομίλους, δημιουργεί ένα κλειστό κύκλωμα υλοποίησης έργων, που κατά κανόνα αποβαίνει σε βάρος της ποιότητας των έργων, κατά συνέπεια, της κοινωνίας.

Οι μεγάλοι κατασκευαστικοί όμιλοι, σε συνεννόηση με την πολιτεία – στα πλαίσια της διαπλοκής – αναλαμβάνουν τον σχεδιασμό, την ωρίμανση και την εκτέλεση των έργων. Έτσι, το αποτέλεσμα είναι δεδομένο, υπερκοστολογήσεις και συνεχείς συμπληρωματικές συμβάσεις, στην πράξη όλα ελέγχονται απ τους κατασκευαστικούς ομίλους, το τελικό κόστος πληρώνεται κυριολεκτικά με το αίμα του λαού!

Το αφήγημα της κυβέρνησης, ότι η έντονη βροχόπτωση προκάλεσε την κατολισθητική κίνηση – και όχι η αστοχία μελέτης και κατασκευαστών – είναι ντροπή, είναι η ομολογία ενοχής! Δηλώνει πλήρη συμπόρευση και υποταγή στα μεγάλα εργολαβικά συμφέροντα, σε βάρος των πολιτών που υποφέρουν, σε βάρος των δαπανών για την παιδεία, σε βάρος των καρκινοπαθών, που χθες – 4 του Φλεβάρη – όλοι τους θυμηθήκαν!

Βέροια 5/02/2026                                      Ουρσουζίδης Ν. Γιώργος

–

Φαρέτρα