“FIR Αθηνών: Όταν το κράτος πετά… αετό” / γράφει ο Δημήτρης Μηλάκας

Το blackout στο FIR Αθηνών δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό ατύχημα. Ήταν η στιγμή που ένα κρίσιμο εθνικό σύστημα άφησε να φανεί αυτό που για χρόνια κρυβόταν πίσω από την καθημερινή «κανονικότητα»: η Ελλάδα ελέγχει έναν από τους πιο απαιτητικούς εναέριους χώρους της Ευρώπης με υποδομές που έχουν ξεπεράσει τον κύκλο ζωής τους και με πολιτική διαχείριση που βασίζεται περισσότερο στην αναβολή παρά στον σχεδιασμό.

Όταν αυτές οι επικοινωνίες μπλοκάρουν ή καταρρεύσουν, δεν υπάρχει πάντοτε άμεσο, ανεξάρτητο σύστημα που να αναλαμβάνει χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Αυτό ακριβώς ανέδειξε το blackout: όχι την κατάρρευση της ασφάλειας, αλλά την ευθραυστότητα της αρχιτεκτονικής.

Το πρόβλημα δεν εμφανίστηκε χθες. Η σημερινή δομή του FIR Αθηνών διαμορφώθηκε ουσιαστικά την περίοδο πριν και γύρω από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Έκτοτε έγιναν επιμέρους αναβαθμίσεις, προσθήκες και «μπαλώματα», αλλά ποτέ ένας συνολικός επανασχεδιασμός με βάση τις νέες συνθήκες: εκρηκτική αύξηση υπερπτήσεων, πολλαπλασιασμό της εναέριας κυκλοφορίας, γεωπολιτική ένταση στην ανατολική Μεσόγειο.

Οι κυβερνήσεις γνώριζαν. Οι ελεγκτές το έλεγαν εδώ και χρόνια. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες το προέβλεπαν. Από τη δεκαετία του 2010 ήταν σαφές ότι η φωνητική επικοινωνία δεν μπορεί να παραμένει η μοναδική κρίσιμη γραμμή. Η μετάβαση σε ψηφιακά συστήματα data link έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί. Δεν έγινε.

Η πολιτική ευθύνη

Γιατί; Εδώ αρχίζει η πολιτική ευθύνη. Ο εκσυγχρονισμός κρίσιμων υποδομών δεν κόβει κορδέλες εγκαινίων. Δεν προσφέρει άμεσο πολιτικό όφελος. Αντίθετα, απαιτεί μακροχρόνιο σχεδιασμό, διακομματική συνέχεια και διοικητική πειθαρχία. Στην Ελλάδα καμία κυβέρνηση των τελευταίων δεκαετιών δεν επένδυσε σοβαρά σε αυτό. Το FIR Αθηνών αντιμετωπίστηκε ως κάτι που «λειτουργεί άρα δεν καίει». Μέχρι που κάηκε.

Στο μεταξύ, το θεσμικό τοπίο έγινε πιο θολό. Η μετάβαση από την ΥΠΑ σε νέα σχήματα, οι διαχωρισμοί αρμοδιοτήτων, οι πολλαπλές υπηρεσίες με αλληλοεπικαλυπτόμενες ευθύνες δημιούργησαν ένα γνώριμο ελληνικό φαινόμενο: όλοι έχουν λόγο, κανείς δεν έχει πλήρη ευθύνη.

Το blackout ανέδειξε κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: ότι η ανθεκτικότητα του συστήματος βασίζεται πρωτίστως στους ανθρώπους. Στην εμπειρία των ελεγκτών, στη γνώση των διαδικασιών, στην ψυχραιμία. Αυτό είναι τιμή για το προσωπικό, αλλά καμπανάκι για το κράτος.

Όταν η ασφάλεια στηρίζεται στους ανθρώπους και όχι στο σύστημα

Σε ένα σύγχρονο κράτος, η ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από το πόσο καλοί είναι οι άνθρωποι, αλλά από το πόσο ανθεκτικό είναι το σύστημα. Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί πίσω από το επιχείρημα ότι «δεν συνέβη ατύχημα». Το ερώτημα δεν είναι αν το FIR άντεξε, αλλά πόσο κοντά βρέθηκε στα όριά του.

Το blackout δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία· ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς αλυσίδας πολιτικών επιλογών, παραλείψεων και αναβολών. Αν αντιμετωπιστεί απλώς με ΕΔΕ, δηλώσεις και διαβεβαιώσεις, τότε το μήνυμα θα είναι σαφές: η χώρα θα συνεχίσει να διαχειρίζεται κρίσιμες υποδομές με λογική προηγούμενων δεκαετιών.

Αν όμως αποτελέσει αφορμή για πραγματικό εκσυγχρονισμό, τότε ίσως το blackout να αποδειχθεί χρήσιμο σοκ. Το πρόβλημα είναι ότι η ελληνική πολιτική ιστορία δείχνει πως τα σοκ συνήθως περνούν, αλλά οι παθογένειες μένουν.

Τεχνική κατάρρευση, ερωτήματα και πολιτικές ευθύνες

Την Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026 σημειώθηκε εκτεταμένη κατάρρευση των ραδιοσυχνοτήτων επικοινωνίας που χρησιμοποιούν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και τα αεροσκάφη στο FIR της Αθήνας – δηλαδή στο σύστημα που ελέγχει τον ελληνικό εναέριο χώρο.

Η διακοπή προκάλεσε ολική αδυναμία επικοινωνίας πιλότων – ελεγκτών και κατά συνέπεια παύση των πτήσεων σε όλα τα ελληνικά αεροδρόμια για αρκετές ώρες.

Οι αεροπορικές αρχές έκλεισαν προσωρινά τον ελληνικό εναέριο χώρο και τα αεροπλάνα είχαν σοβαρές καθυστερήσεις, ακυρώσεις και diversions (μεταφορά σε άλλα αεροδρόμια), με χιλιάδες επιβάτες να ταλαιπωρούνται.

Αιτίες – εκτιμήσεις

Οι μέχρι τώρα ενδείξεις δεν δείχνουν κυβερνοεπίθεση ή «hack». Το ζήτημα φαίνεται να προήλθε από τεχνικό πρόβλημα στις ραδιοσυχνότητες και τις υποδομές επικοινωνίας, πιθανότατα λόγω μαζικής παρεμβολής ή θορύβου στις τηλεπικοινωνιακές γραμμές.

Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) ανέφερε ότι το πρόβλημα ήταν «εντός των τηλεπικοινωνιακών υποδομών» και ότι επηρέασε σχεδόν όλες τις VHF συχνότητες που χρησιμοποιούνται για επικοινωνία με τα αεροσκάφη.

Δεν αμφισβητείται ότι η ασφάλεια των πτήσεων τηρήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του συμβάντος. Παρόλα αυτά, οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας επισημαίνουν ότι το blackout δεν ήταν ένα μεμονωμένο τεχνικό σφάλμα, αλλά συνέπεια παλαιότητας και ανεπαρκούς συντήρησης του εξοπλισμού και των υποδομών για χρόνια.

Αντίδραση αρχών και ερευνών

Ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική έρευνα από το Τμήμα Ηλεκτρονικού Εγκλήματος για να διερευνηθούν τυχόν «επικίνδυνες παρεμβολές στη συγκοινωνία αεροσκαφών» και να αποδοθούν ευθύνες. Ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας έχει διατάξει Ένορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) και δήλωσε ότι «θα πέσουν κεφάλια» και θα αποδοθούν ευθύνες αν χρειαστεί.

Παράλληλα, τεχνικές ομάδες από την ΥΠΑ, αλλά και υπηρεσίες όπως η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και η ΕΥΠ, ελέγχουν το περιστατικό και τα συστήματα για πιθανές αιτίες και ευθύνες.

Συνέπειες

• Το blackout κατέδειξε σημαντικές αδυναμίες στα τεχνικά συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, τα οποία χαρακτηρίζονται παλαιωμένα.
• Έχει προκαλέσει πολιτική πίεση για επιτάχυνση εκσυγχρονισμού των υποδομών, καθώς παρόμοια συμβάντα θεωρούνται «επικίνδυνα για εμπιστοσύνη και ασφάλεια».
• Η ταλαιπωρία των επιβατών και η διακοπή των υπηρεσιών σε κρίσιμη περίοδο (αρχές Ιανουαρίου) έχουν ήδη οικονομικές συνέπειες για την ελληνική αεροπορική αγορά και τον τουρισμό.

Τι δεν έχει ξεκαθαριστεί ακόμη

• Η ακριβής τεχνική αιτία της βλάβης στο σύστημα ραδιοεπικοινωνιών.
• Αν υπήρξε εσωτερική δυσλειτουργία υποδομών ή ανθρωπογενής παράγοντας στην αρχική εκκίνηση της βλάβης.
• Ποιοι τεχνικοί ή διοικητικοί υπεύθυνοι τελικά θα βρεθούν στο επίκεντρο της έρευνας.