«Ένα Μέλλον δίχως Επάγγελμα, μια Γενιά δίχως Εργασία» / γράφει ο ​Aras Saaid

Ο σύγχρονος άνθρωπος γίνεται μάρτυρας ενός πρωτοφανούς τεχνολογικού άλματος, το οποίο μεταμορφώνει τον κόσμο μας με ιλιγγιώδη ταχύτητα

Αυτή η μεταβολή δεν περιορίζεται στα στενά όρια της τεχνολογίας, αλλά αποτελεί μια οντολογική μεταστροφή που αναδιαμορφώνει την ουσία της ύπαρξης και των πραγμάτων. Υπό αυτό το πρίσμα, τα πάντα αποδομούνται και ανασυντίθενται με έναν νέο τρόπο. Σήμερα, οι ταγοί της τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης υπόσχονται επιστημονικά θαύματα. Ό,τι στο παρελθόν φάνταζε αδιανόητο για τον ανθρώπινο νου, καθίσταται πλέον εφικτό και προβλέψιμο.
 
​Σε αυτή την εποχή, ο παλαιός κόσμος —με τα επαγγέλματα, το ήθος, τον τρόπο ζωής και τα όνειρα που ενσάρκωνε— ξεθωριάζει μέρα με τη μέρα. Μέσα σε αυτό το τεράστιο τσουνάμι αλλαγών, πληθώρα επαγγελμάτων που μέχρι πριν λίγα χρόνια αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά της εργασίας, της οικονομίας, της παραγωγής και του πολιτισμού, εξαφανίζονται από τη ζωή μας. Τη θέση τους παίρνουν νέα επαγγέλματα, εναρμονισμένα με όσα ετοιμάζει η Τεχνητή Νοημοσύνη για την ανθρωπότητα στο εγγύς και απώτερο μέλλον.
 
​Για παράδειγμα, στον τομέα της εργασίας και της παραγωγής, βιώνουμε την ταχεία κατάλυση μιας σειράς αξιών που επί μακρόν όριζαν την έννοια της εργασίας. Αυτό οδήγησε σε μια σημασιολογική μετάλλαξη θεμελιωδών εννοιών. Η έννοια της «εκμετάλλευσης», όπως τη βίωσε ο άνθρωπος στα φεουδαρχικά, καπιταλιστικά και σοσιαλιστικά συστήματα, μεταβάλλεται άρδην. Όταν τα ρομπότ εκτελούν το έργο των ανθρώπων, μπορούμε άραγε ακόμη να μιλάμε για «εκμετάλλευση του εργάτη» με τους όρους του Karl Marx; Ή μήπως οδεύουμε προς μια νέα μορφή εκμετάλλευσης: την ψηφιακή εκμετάλλευση, όπου ο άνθρωπος, σε κάθε πτυχή της ζωής του, μετατρέπεται σε δεδομένα (data), σε πρώτη ύλη για τους αλγόριθμους της Τεχνητής Νοημοσύνης;
 
​Με την εξαφάνιση των παλαιών αγροτικών και βιομηχανικών μέσων παραγωγής και την ανάδυση νέων εργαλείων, διαμορφώνεται καθημερινά ένα νέο πλέγμα (matrix) αξιών στις εργασιακές σχέσεις. Αυτό δημιουργεί μια νέα αλυσίδα κοινωνικών συγκρούσεων. Μια σύγκρουση που ίσως δεν θα είναι πλέον μεταξύ εργάτη και κεφαλαιοκράτη, αλλά μεταξύ εκείνων που κατέχουν την τεχνολογική ισχύ και εκείνων που αδυνατούν να κατανοήσουν τον νέο κόσμο που γεννιέται μπροστά στα μάτια τους.
 
​Στις μέρες μας, το παρελθόν αποσυντίθεται ταχύτατα, παρασύροντας μαζί του τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που για αιώνες σφυρηλατούσαν την καθημερινότητά μας. Λόγω αυτής της νέας πραγματικότητας, το μοντέλο της ανθρώπινης ζωής βρίσκεται σε μια κατάσταση διαρκούς κατάρρευσης, αποδόμησης και ανανέωσης. Όλα αυτά συμβαίνουν υπό το κράτος μιας νέας φιλοσοφίας και μιας κουλτούρας με διαφορετικές αξίες. Όταν αλλάζει η φιλοσοφία της εργασίας και οι μέθοδοι παραγωγής, αλλάζουν τα πάντα.
​
Ας αναλογιστούμε την Τράπεζα: ένα επιβλητικό κτίριο, δεκάδες υπάλληλοι, μεγάλες ουρές, χαρτιά, σφραγίδες και χαρτονομίσματα. Η τράπεζα διαδραμάτιζε έναν πολιτισμικό και ψυχολογικό ρόλο παγκοσμίως. Σήμερα, οι παραδοσιακές τράπεζες στην Ευρώπη, μαζί με το προσωπικό τους, είτε έχουν εκλείψει είτε βρίσκονται στο χείλος του αφανισμού. Η νέα τραπεζική κουλτούρα συνοψίζεται σε μια οθόνη. Οι καταθέσεις, οι αναλήψεις, οι αγορές και τα δάνεια έχουν καταστεί εικονικά (virtual). Ζούμε στην εποχή της κυριαρχίας των αριθμών, των συμβόλων και των κωδίκων. Είναι η εποχή της Υπερπραγματικότητας (Hyper-reality), όπου το πραγματικό και το εικονικό συγχέονται, και όπου ένα σύμβολο αποκτά την ίδια ή και μεγαλύτερη αξία από ένα υλικό αντικείμενο.
 

​Το χρήμα μετουσιώνεται σε κώδικα. Όταν έχω χρήματα στον λογαριασμό μου, τι ακριβώς κατέχω; Στην πραγματικότητα, τίποτα! Μόνο έναν αριθμό σε μια βάση δεδομένων, ο οποίος μπορεί να τροποποιηθεί, να διαγραφεί ή να ανασυνταχθεί. Ο καπιταλισμός αποϋλοποιήθηκε και κατέστη υπερπραγματικός. Αυτή η αποϋλοποίηση (dematerialization) έχει βαθιές ρίζες. Όταν ο πλούτος γίνεται δεδομένο και η ύπαρξη γίνεται κώδικας, η ίδια η έννοια της «ιδιοκτησίας» μεταβάλλεται. Πώς μπορώ να κατέχω κάτι που στερείται υλικής υπόστασης; Πώς μπορώ να το προστατεύσω όταν μπορεί να διαγραφεί ή να παραβιαστεί (hacked) με ένα μόνο κλικ;
​(2)
​Στη σημερινή εποχή, πολλά επαγγέλματα έχουν πεθάνει και νέα έχουν αναδυθεί. Αυτός ο θάνατος δεν είναι μόνο οικονομικός, αλλά συμβολικός και οντολογικός. Όταν πεθαίνει ένα επάγγελμα, ένα κομμάτι της ανθρώπινης ταυτότητας πεθαίνει μαζί του. Στην επιστήμη, για παράδειγμα, το επάγγελμα του γενικού ιατρού, με τις παραδοσιακές εξετάσεις και τις ρουτίνες του, τείνει να εκλείψει. Ο παραδοσιακός ιατρός, το σύμβολο της σοφίας και της εμπειρίας επί αιώνες, μετατρέπεται σε ιστορικό κειμήλιο.
 
​Ο σύγχρονος άνθρωπος βασίζεται στο διαδίκτυο για πληροφορίες σχετικά με ασθένειες και θεραπείες. Εφαρμογές αναλύουν συμπτώματα, ιστοσελίδες παρέχουν οδηγίες φαρμάκων. Οι πολίτες διενεργούν ιατρικούς ελέγχους στο σπίτι μέσω των smartphones τους: πίεση, σάκχαρο, θερμοκρασία, οξυγόνο, ποιότητα ύπνου, θερμίδες και πολλά άλλα. Αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή. Ο ιατρός του μέλλοντος θα είναι ένα ρομπότ ή, ίσως, δεν θα υπάρχει καν ιατρός, παρά μόνο ένα πανταχού παρόν ευφυές σύστημα.
​(3)
​Όπως η αρχαία γνώση και τα παραδοσιακά επαγγέλματα χάνονται, έτσι και οι τομείς του πολιτισμού και της παιδείας δεν θα μείνουν ανέπαφοι από αυτό το τσουνάμι. Το σχολείο, με την κλασική του έννοια, πλησιάζει στο τέλος του. Η συγκέντρωση παιδιών σε κτίρια και τάξεις θα φαντάζει σύντομα ως παραμύθι. Τα παιδιά θα μαθαίνουν μέσω online πλατφορμών, όπου ένας «ρομποτικός» δάσκαλος θα αξιολογεί το επίπεδό τους και θα προσαρμόζει το περιεχόμενο στις ικανότητές τους.
 
​Αυτές οι αλλαγές αποδομούν την ίδια την έννοια του «επαγγέλματος». Στο παρελθόν, το επάγγελμα σήμαινε μια εξειδικευμένη δεξιότητα που απαιτούσε χρόνια μάθησης και αποτελούσε μέρος της ταυτότητας του ατόμου. Σήμερα, τα επαγγέλματα πεθαίνουν πριν καν ολοκληρωθεί μια γενιά. Η δεξιότητα που χθες ήταν πολύτιμη, σήμερα είναι απαξιωμένη.
 
​Σε πολιτισμικό επίπεδο, γινόμαστε μάρτυρες του τέλους της κλασικής μετάφρασης. Ο θάνατος του παραδοσιακού μεταφραστή είναι πλέον μια πραγματικότητα. Στο πρακτικό επίπεδο, αρκεί κανείς να δώσει ένα κείμενο στο «ChatGPT» και σε ελάχιστο χρόνο θα έχει τη μετάφραση σε οποιαδήποτε γλώσσα. Σε συμβολικό επίπεδο, αυτό σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής όπου ο άνθρωπος χρειαζόταν έναν διάμεσο για να επικοινωνήσει.
 
​Επιπλέον, για να συνομιλήσεις με κάποιον, αρκεί να φορέσεις ένα μικροσκοπικό ακουστικό. Μπορείς να διεξάγεις μια ζωντανή συζήτηση στη μητρική σου γλώσσα χωρίς να γνωρίζεις τη γλώσσα του συνομιλητή σου. Εγώ μιλώ αραβικά, εσύ ακούς κινέζικα. Εσύ απαντάς ιαπωνικά, εγώ ακούω κουρδικά. Η κατανόηση και η επικοινωνία δεν απαιτούν πλέον ούτε τη γνώση της γλώσσας ούτε τον κλασικό μεταφραστή.
​Εν κατακλείδι, αυτή είναι μια επιβεβλημένη πραγματικότητα. Οφείλουμε να μάθουμε να επιβιώνουμε σε έναν κόσμο που μας φαντάζει όλο και πιο ξένος.
 
Σημείωση Φαρέτρας:  Ο *Aras Saeed  είναι αναγνώστης μας,  Κούρδος  συγγραφέας & Μελετητής AI και Media Theory. Διαμένει στο Ερμπίλ του Ιρακινού Κουρδιστάν 
–

Φαρέτρα