Αν κάποιος «κρατήσει» μόνο τους τίτλους των σημερινών (8/4/2026) ειδήσεων για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, θα πιστέψει ότι ο πόλεμος μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν οδεύει προς το τέλος του. Η λέξη «εκεχειρία» κυριαρχεί, δημιουργώντας την αίσθηση ότι η ένταση υποχωρεί και ότι τα χειρότερα έχουν περάσει.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ διαφορετική. Δεν υπάρχει ειρήνη, ούτε μια κανονική συμφωνία που να βάζει όρια και κανόνες. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο πόλεμος δεν σταματά — απλώς αλλάζει μορφή και περνά σε μια φάση όπου όλοι προσπαθούν να τον ελέγξουν χωρίς να τον αφήσουν να ξεφύγει.
Γιατί αν επρόκειτο πράγματι για μια κανονική, συγκροτημένη συμφωνία εκεχειρίας, θα υπήρχαν συγκεκριμένα και αναγνωρίσιμα στοιχεία:
· μια κοινή ανακοίνωση μεταξύ των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ιράν
· ή, έστω, ταυτόχρονες και σαφώς συντονισμένες δηλώσεις,
· μια ρητή αναφορά σε χρονοδιάγραμμα εφαρμογής,
· ένας προσδιορισμένος μηχανισμός επιτήρησης και,
· ενδεχομένως, μια μορφή διεθνούς αναγνώρισης ή εποπτείας από οργανισμούς όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών.
Τίποτε από αυτά δεν έχει εμφανιστεί με σαφήνεια. Αυτό που υπάρχει είναι κάτι διαφορετικό: μια προσωρινή συγκράτηση, ένα λειτουργικό «πάγωμα» της έντασης, το οποίο επιτρέπει στις εμπλεκόμενες πλευρές να επανατοποθετηθούν χωρίς να οδηγηθούν σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση.
Όροι που συζητούνται
Η εικόνα που προκύπτει από τις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις θυμίζει περισσότερο έναν μηχανισμό διαχείρισης κρίσης παρά μια διαδικασία ειρήνευσης. Οι όροι που συζητούνται είναι οι εξής:
· η παύση επιθετικών ενεργειών
· η διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ,
· ο περιορισμός των στρατιωτικών κινήσεων,
· η συγκράτηση των έμμεσων δρώντων (Χεζμπολάχ, Χούθι, Ισραήλ)
· περιορισμένο «πάγωμα» του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Όλα αυτά δεν στοχεύουν στην επίλυση της σύγκρουσης. Στοχεύουν στη ρύθμισή της.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπό διαμόρφωση συμφωνία περιλαμβάνει μια σειρά από παραμέτρους που, θεωρητικά, αποσκοπούν:
· στη μείωση της έντασης
· την παύση αεροπορικών, πυραυλικών και κυβερνοεπιθέσεων,
· τη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ χωρίς πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της περιοχής,
· τη μη στοχοποίηση ενεργειακών υποδομών,
· τον περιορισμό της δράσης οργανώσεων όπως η Hezbollah και οι Houthis,
· την ανταλλαγή κρατουμένων και την προώθηση ανθρωπιστικών μέτρων, καθώς και έναν στοιχειώδη μηχανισμό επιτήρησης με τη συμμετοχή του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ή τρίτων χωρών.
Οι αρχικοί στόχοι των ΗΠΑ
Ωστόσο, η συνοχή αυτού του πλαισίου είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Δεν πρόκειται για μια συμφωνία που στηρίζεται στην εμπιστοσύνη, αλλά για μια ισορροπία που βασίζεται στον φόβο της κλιμάκωσης. Αρκεί ένα μεμονωμένο περιστατικό –μια επίθεση από μη κρατικό δρώντα, μια λανθασμένη εκτίμηση ή μια μονομερής στρατιωτική ενέργεια– για να ενεργοποιήσει έναν μηχανισμό αλυσιδωτής αντίδρασης.
Για να γίνει κατανοητή η τρέχουσα φάση, αξίζει να εξεταστούν οι αρχικοί στόχοι της στρατηγικής των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
· Στην πρώτη φάση, η κατεύθυνση έδειχνε προς μια έμμεση αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
· Στη συνέχεια, το επίκεντρο μετατοπίστηκε στον έλεγχο του Ορμούζ,
· ενώ σε επίπεδο επιχειρησιακών εκτιμήσεων διατυπώθηκαν και σενάρια που αφορούσαν την εξουδετέρωση κρίσιμου πυρηνικού υλικού του Ιράν.
Καμία από αυτές τις επιδιώξεις δεν επιτεύχθηκε. Το καθεστώς δεν κατέρρευσε, το Ορμούζ δεν ελέγχθηκε (από τη Δύση) και το πυρηνικό πρόγραμμα δεν εξουδετερώθηκε. Εκείνο που επιτεύχθηκε ήταν η στοχευμένη αποδυνάμωση προσώπων και δικτύων — μια εξέλιξη που δεν αρκεί για να τερματίσει τη σύγκρουση, αλλά επαρκεί για να την παρατείνει.
Ευρωπαϊκή Ένωση και Ελλάδα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ουσιαστικά εκτός του πυρήνα των αποφάσεων, χωρίς δυνατότητα να επηρεάσει τους όρους της αποκλιμάκωσης, αλλά απολύτως εκτεθειμένη στις συνέπειές της. Η ενεργειακή της εξάρτηση την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε κάθε διακύμανση της έντασης: ακόμη και μια περιορισμένη αμφισβήτηση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ αρκεί για να επηρεάσει τις τιμές, να ενισχύσει τον πληθωρισμό και να επιβαρύνει τις οικονομίες των κρατών-μελών. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη δεν συμμετέχει στη διαμόρφωση της κρίσης, αλλά καλείται να διαχειριστεί το κόστος της.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα, αν και δεν βρίσκεται στο επίκεντρο των επιχειρήσεων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη. Η συμμετοχή της στο δυτικό στρατηγικό και επιχειρησιακό πλέγμα —μέσω στρατιωτικών αποστολών, υποδομών και διευκολύνσεων— την εντάσσει λειτουργικά στο σύστημα που διαχειρίζεται την ένταση στην ευρύτερη περιοχή. Αυτό σημαίνει ότι όσο η κρίση παραμένει ενεργή, η χώρα δεν είναι απλός παρατηρητής, αλλά μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής εξίσωσης, όπου οι επιλογές καθορίζονται κυρίως από άλλους και οι συνέπειες δεν μπορούν να αποκλειστούν.
Η λεγόμενη «εκεχειρία», επομένως, δεν αποτελεί αρχή του τέλους του πολέμου. Αποτελεί αναβολή. Και όπως κάθε σύστημα που στηρίζεται στην ισορροπία φόβου, παραμένει λειτουργικό μόνο μέχρι τη στιγμή που κάτι θα το διαταράξει. Και όταν γίνει αυτό τα στενά του Ορμούζ δεν θα είναι απλώς σημείο πίεσης, αλλά το σημείο της (νέας) ανάφλεξης.
topontiki.gr
